Жаңа өсиеттің Византиялық мәтін түрі

Кіріспе

Жаңа Келісім мәтінінің түрі

Жаңа Келісімнің мәтіндік сынағында византиялық мәтін түрі (сондай-ақ Көпшілік мәтін, Дәстүрлі мәтін, Шіркеу мәтіні, Константинополь мәтіні, Антиохия мәтіні немесе Сирия мәтіні деп аталады) – негізгі мәтін түрлерінің бірі. Бұл грек тіліндегі Жаңа Келісімнің сақталған ең көп қолжазбаларында кездеседі. Шығыс православие шіркеуінің Жаңа Келісім мәтіні, Патриархтық мәтін, сондай-ақ уағыздарда қолданылатын мәтіндер осы мәтін түріне негізделген. Сол сияқты, арамей тіліндегі Пешитта, көбінесе византиялық мәтінмен сәйкес келеді, Сирия дәстүрінде стандартты нұсқа ретінде қолданылады, оның ішінде Сирия православие шіркеуі мен Халдей шіркеуі. Кем дегенде 1830 жерде өзгешеліктер болғанымен, ол Реформация дәуіріндегі (протестанттық) Жаңа Келісімнің көптеген тілдерге аудармалары үшін қолданылған грек мәтінінің негізінде жатыр (бірақ ол византиялық мәтін түрінен кейбір айырмашылықтарды қамтиды). Қазіргі заманғы аудармалар (1900 жылдан бері) негізінен Александриялық мәтін түріне көбірек сәйкес келетін эклектикалық басылымдарды қолданады, көптеген ғалымдар бұл мәтін түрін ең дәл деп санайды. Дегенмен, византиялық мәтін түрін пайдаланатын кейбір заманауи аудармалар да жасалған. Византиялық мәтін бірнеше қазіргі Шығыс православиелік басылымдарда да кездеседі, өйткені византиялық мәтіндік дәстүр Шығыс православие шіркеуінде бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. Православие шіркеуі қолданатын мәтін кішкентай қолжазбалармен расталады. Бұл мәтін жалпы византиялық стандарт ретінде қабылданады. Робинсон және Ходжес сияқты кейбір мәтіндік сыншылар әлі де византиялық мәтінді қолдайды және грек тіліндегі Жаңа Келісімнің византиялық көпшілік сындық басылымдарын шығарды. Бұл көзқарас Джон Бургонмен әйгілі түрде қорғалған.

Қолжазбалар

Византия мәтініне ең ерте кездегі даусыз аталық куәлік Ниссалық Григорий (335 – 395 ж.ж.), Иоанн Златоуст (347 – 407), Ұлы Василий (330 – 379) және Иерусалимдік Кирилл (313 – 386) сияқты ерте шығыс шіркеуінің әулеттерінен келеді. Софист Астерийдің († 341) сақталған фрагменттері де Византия мәтініне сәйкес келеді деп саналады. Александрия мәтініне біршама жақын болса да, Александриялық Клименттің (150 – 215) цитаталарында кейде кейінгі Византия мәтін үлгісіне сәйкес келетін оқулар кездеседі. Вулфиланың (383 ж.с.) готика тіліне толық аудармасы болмаса да, ол Византия мәтін түрінен немесе Византиялық және Батыс мәтін түрлерінің аралық түрінен шыққан деп есептеледі. Грек тіліндегі Евангелиелерге екінші немесе үшінші ең көне аударма – сириялық Пешитта (ол Александрия және Батыс мәтіндерінің көптеген нұсқаларын қамтиды), әдетте V ғасырдың басына жатқызылады. Бірақ Марк 1:2 және Жохан 1:18 сияқты бірнеше даулы оқулар бойынша Пешитта Александриялық куәліктерді қолдайды. Аралас оқулармен сипатталғанына қарамастан, V ғасырдан бастау алатын сиро-палестин қолжазбаларында маңызды Византиялық компоненттер де бар. IV ғасырға, демек Пешиттадан ертерек жататын, эфиоп тіліндегі Ізгі хабарлар нұсқасы бар; оның ең жақсы сақталған нұсқалары – Garima Ізгі хабарларының V және VI ғасырлардағы қолжазбалары, Рохус Зурмонд оларды «ерте Византиялық» деп жіктеген. Зурмонд атап өткендей, әсіресе Жохан Ізгі хабарында, эфиоп Ізгі хабарларындағы ерте Византия мәтінінің пішімі кейінгі грек тіліндегі көпшілік мәтіннен мүлдем өзгеше және Папирус 66-мен бірнеше жерде сәйкес келеді. VII ғасырдың басында Томас Херакель Филоксеннің аудармасын қайта қарастырып, Харклидің сирия тіліндегі аудармасын жасады. Бұл мәтін Византиялық мәтінге өте ұқсас және кең таралуының арқасында 120-дан астам қолжазбада сақталған. Көптеген қазіргі грузин және армян қолжазбалары да Византия мәтініне сәйкес келеді, бірақ бұл қолжазбалар Византия мәтініне жақындату үшін қайта қарастырылған. Сонымен қатар, Византия мәтіні Киелі кітаптың Көне шіркеу славян қолжазбаларының мәтіндік негізі болып табылады, бірақ кейде оларда басқа мәтіндік дәстүрлерден алынған оқулар кездеседі. Иеронимнің латын Вульгатасының қолжазба негізі және бұл мәтінге Византия мәтінінің әсер еткені туралы пікірталас бар. Вордсворт Иеронимнің негізінен Синаитикалық және Ватикан кодекстеріне ұқсас мәтін түрін қолданғанын тұжырымдады, бірақ бұл тұжырымды Г.Ж.Вогельс қабылдамады, ол Иероним қолданған грек қолжазбалары негізінен Византия мәтінімен сәйкес келеді деп дәлелдеді. Фогельдің Вульгатаға жасаған талдауын Ф.К.Буркитт және Лагранж сынға алды, ал Буркитт Иеронимнің Вульгатасына әртүрлі мәтін түрлерінен алынған бірнеше грек қолжазбаларының әсер еткенін, олардың кейбіреулері Александрия кодексіне, ал басқалары Ватикан кодексіне ұқсас екенін дәлелдеді. Кейінгі Византия мәтініне сәйкес келетін жеке оқулар P46 сияқты ертедегі папирустардан табылған. Гарри Стёрц сияқты кейбіреулер бұдан Византиялық мәтін ертеде болғанын тұжырымдады, бірақ басқалары бұл тұжырымға сақтықпен қарады. Зунцтің айтуынша, кейбір Византиялық оқулар ежелгі болғанымен, Византиялық дәстүр жалпы алғанда кейінгі кезеңнен бастау алады, бұл жаңа тудыру емес, ерте нұсқалар арасында таңдау процесі. 2, 3, 6 (Жерші жазбалар мен Елшілердің істері), 8, 9, 11, 12, 14, 15, 18, 21, 23, 24, 25, 27, 28 (Марктан басқа), 29, 30, 32, 34, 35, 36, 37, 39, 40, 42, 44, 45, 46, 47, 49, 50, 52, 53, 54, 55, 57, 58, 60, 61 (Жерші жазбалар мен Елшілердің істері), 63, 65, 66, 68, 69 (Павлдан басқа), 70, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 80, 82, 83, 84, 89, 90, 92, 93, 95, 97, 98, 99, 100, 103, 104 (Павлдан басқа), 105, 107, 108, 109, 110, 112, 116, 119, 120, 121, 122, 123, 125, 126, 127, 128, 129, 132, 133, 134, 135, 136, 137, 138, 139, 140, 141, 142, 143, 144, 146, 147, 148, 151, 155, 156, 159, 162, 167, 169, 170, 171, 177, 180 (Елшілердің істері ғана), 181 (Елшілердің істері ғана), 182, 183, 185, 186, 187, 189, 190, 192, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 201, 202, 203, 204, 205 (Хабарлар), 206 (Кафедралықтан басқа), 207, 208, 209 (Жершілердің Ізгі хабары мен Аян кітабынан басқа), 210, 212, 214, 215, 217, 218 (Кафедралықтан және Павлдан басқа), 219, 220, 221, 223, 224, 226, 227, 231, 232, 235, 236, 237, 240, 243, 244, 245, 246, 247, 248, 250, 254 (Кафедралықтан басқа), 256 (Павлдан басқа), 259, 260, 261, 262, 263 (Павлдан басқа), 264, 266, 267, 268, 269, 270, 272, 275, 276, 277, 278a, 278b, 280, 281, 282, 283, 284, 285, 286, 287, 288, 289, 290, 291, 292, 293, 297, 300, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 308, 309, 313, 314, 316, 319, 320, 324, 325, 327, 328, 329, 330 (Павлдан басқа), 331, 334, 335, 337, 342, 343, 344, 347, 350, 351, 352, 353, 354, 355, 356, 357, 358, 359, 360, 361, 362, 364, 365 (Павлдан басқа), 366, 367, 368, 369, 371, 373, 374, 375, 376, 378 (Павлдан басқа), 379, 380, 381, 384, 385, 386, 387, 388, 390, 392, 393, 394, 395, 396, 398 (Кафедралықтан басқа), 399, 401, 402, 404, 405, 407, 408, 409, 410, 411, 412, 413, 414, 415, 417, 418, 419, 422, 425, 426, 429 (Павл мен Аян кітабынан), 431 (Елшілердің істері мен Кафедралықтан басқа), 432, 438, 439, 443, 445, 446, 448, 449, 450, 451 (Павлдан басқа), 452, 454, 457, 458, 459 (Павлдан басқа), 461, 465, 466, 469, 470, 471, 473, 474, 475, 476, 477, 478, 479, 480, 481, 482, 483, 484, 485, 490, 491, 492, 493, 494, 496, 497, 498, 499, 500, 501, 502, 504, 505, 506, 507, 509, 510, 511, 512, 514, 516, 518, 519, 520, 521, 522 (Елшілердің істері мен Кафедралықтан басқа), 523, 524, 525, 526, 527, 528, 529, 530, 531, 532, 533, 534, 535, 538, 540, 541, 546, 547, 548, 549, 550, 551, 553, 554, 556, 558, 559, 560, 564, 568, 570, 571, 573, 574, 575, 577, 578, 580, 583, 584, 585, 586, 587, 588, 592, 593, 594, 596, 597, 600, 601, 602, 603, 604, 605, 607, 610 (Кафедралықта), 614 (Кафедралықта), 616, 618, 620, 622, 624, 625, 626, 627, 628, 632, 633, 634, 637, 638, 639, 640, 642 (Кафедралықтан басқа), 644, 645, 648, 649, 650, 651, 655, 656, 657, 660, 662, 663, 664, 666, 668, 669, 672, 673, 674, 677, 680, 684, 685, 686, 688, 689, 690, 691, 692, 694, 696, 698, 699, 705, 707, 708, 711, 714, 715, 717, 718, 721, 724, 725, 727, 729, 730, 731, 734, 736, 737, 739, 741, 745, 746, 748, 750, 754, 755, 756, 757, 758, 759, 760, 761, 762, 763, 764, 765, 768, 769, 770, 773, 774, 775, 777, 778, 779, 781, 782, 783, 784, 785, 786, 787, 789, 790, 793, 794, 797, 798, 799, 801, 802, 806, 808, 809, 811, 818, 819, 820, 824, 825, 830, 831, 833, 834, 835, 836, 839, 840, 841, 843, 844, 845, 846, 848, 852, 853, 857, 858, 860, 861, 862, 864, 866, 867, 868, 870, 877, 880, 884, 886, 887, 889, 890, 893, 894, 896, 897, 898, 900, 901, 902, 904, 905, 906, 910, 911, 912, 914, 916, 917 (Павл), 918 (Павл), 919, 920, 921, 922, 924, 928, 936, 937, 938, 942, 943, 944, 945 (Елшілердің істері мен Кафедралық), 950, 951, 952, 953, 955, 956, 957, 958, 959, 960, 961, 962, 963, 964, 965, 966, 967, 969, 970, 971, 973, 975, 977, 978, 980, 981, 987, 988, 991, 993, 994, 995, 997, 998, 999, 1000, 1003, 1004, 1006 (Ізгі хабарлар), 1007, 1008, 1010 (?), 1011, 1013, 1014, 1015, 1016, 1017, 1018, 1019, 1020, 1023, 1024, 1025, 1026, 1028, 1030, 1031, 1032, 1033, 1036, 1044, 1045, 1046, 1050, 1052, 1053, 1054, 1055, 1056, 1057, 1059, 1060, 1061, 1062, 1063, 1065, 1067 (Кафедралықтан басқа), 1068, 1069, 1070, 1072, 1073, 1074, 1075, 1076, 1077, 1078, 1080, 1081, 1083, 1085, 1087, 1088, 1089, 1094, 1099, 1100, 1101, 1103, 1104, 1105, 1107, 1110, 1112, 1119, 1121, 1123, 1129, 1148, 1149, 1150, 1161, 1168, 1169, 1171, 1172, 1173, 1174, 1176, 1177, 1185, 1186, 1187, 1188, 1189, 1190, 1191, 1193, 1196, 1197, 1198, 1199, 1200, 1201, 1202, 1203, 1205, 1206, 1207, 1208, 1209, 1211, 1212, 1213, 1214, 1215, 1217, 1218, 1220, 1221, 1222, 1223, 1224, 1225, 1226, 1227, 1231, 1241 (Елшілердің істері ғана), 1251 (?), 1252, 1254, 1255, 1256...

The earliest undisputed notable patristic witnesses to the Byzantine text come from early eastern church fathers such as Gregory of Nyssa (335 – c. 395), John Chrysostom (347 – 407), Basil the Great (330 – 379) and Cyril of Jerusalem (313 – 386). The fragmentary surviving works of Asterius the Sophist († 341) have also been considered to conform to the Byzantine text. Although somewhat closer to the Alexandrian text, the quotations of Clement of Alexandria (150 – 215) sometimes contain readings which agree with the later Byzantine text type. The incomplete surviving translation of Wulfila (d. 383) into Gothic is often thought to derive from the Byzantine text type or an intermediary between the Byzantine and Western text types. The second or third earliest translation to witness to a Greek base conforming generally to the Byzantine text in the Gospels is the Syriac Peshitta (though it has many Alexandrian and Western readings); usually dated to the beginning of the 5th century; although in respect of several much contested readings, such as Mark 1:2 and John 1:18, the Peshitta rather supports the Alexandrian witnesses. Despite being charecterized by mixed readings, significant Byzantine components also exist in the Syro Palestinian manuscripts, which likely originated from the 5th century. Dating from the fourth century, and hence possibly earlier than the Peshitta, is the Ethiopic version of the Gospels; best represented by the surviving fifth and sixth century manuscripts of the Garima Gospels and classified by Rochus Zuurmond as "early Byzantine". Zuurmond notes that, especially in the Gospel of John, the form of the early Byzantine text found in the Ethiopic Gospels is quite different from the later Greek Majority Text, and agrees in a number of places with Papyrus 66. In the very early 7th century, Thomas Herakel worked on a revision of the Philoxenian version, thus producing the Harklean version in Syriac. This text very closely resembles the Byzantine text type and due to its wide distribution, it is preserved in over 120 manuscripts. Many of the extant Georgian and Armenian manuscripts also conform to the Byzantine text type, although this is due to the manuscripts having gone through revisions to bring them closer to the Byzantine text. Additionally, the Byzantine text is the textual basis of the Old Church Slavonic manuscripts of the Bible, although they sometimes contain readings from other textual traditions. Some debate exists on the manuscript basis of Jerome's Latin Vulgate and if this text was influenced by the Byzantine text. Wordsworth concluded that Jerome mainly used a text type similar to Codex Siniaticus and Vaticanus, however his conclusions were rejected by H. J. Vogels who instead argued that the Greek manuscripts used by Jerome mostly agreed with the Byzantine text. Vogel's analysis of the Vulgate was criticized by both F. C. Burkitt and Lagrange, Burkitt instead argued that Jerome's Vulgate was influenced by multiple Greek manuscripts from different text types, some of which were similar to Codex Alexandrinus while others similar to Codex Vaticanus. Individual readings in agreement with the later Byzantine text have been found in the very early papyri, such as 𝔓46. Some such as Harry Sturz have concluded from this that the Byzantine text type must have had an early existence, however others have been cautious in making this conclusion. According to Zuntz, although some Byzantine readings may be ancient, the Byzantine tradition as a whole originates from a later period, not as a creation but as a process of choosing between early variants. 2, 3, 6 (Gospels and Acts), 8, 9, 11, 12, 14, 15, 18, 21, 23, 24, 25, 27, 28 (except Mark), 29, 30, 32, 34, 35, 36, 37, 39, 40, 42, 44, 45, 46, 47, 49, 50, 52, 53, 54, 55, 57, 58, 60, 61 (Gospels and Acts), 63, 65, 66, 68, 69 (except Paul), 70, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 80, 82, 83, 84, 89, 90, 92, 93, 95, 97, 98, 99, 100, 103, 104 (except Paul), 105, 107, 108, 109, 110, 111, 112, 116, 119, 120, 121, 122, 123, 125, 126, 127, 128, 129, 132, 133, 134, 135, 136, 137, 138, 139, 140, 141, 142, 143, 144, 146, 147, 148, 149, 150, 151, 155, 156, 159, 162, 167, 169, 170, 171, 177, 180 (except Acts), 181 (only Rev. ), 182, 183, 185, 186, 187, 189, 190, 192, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 201, 202, 203, 204, 205 (Epistles), 206 (except Cath. ), 207, 208, 209 (except Gospels and Rev. ), 210, 212, 214, 215, 217, 218 (except Cath. and Paul), 219, 220, 221, 223, 224, 226, 227, 231, 232, 235, 236, 237, 240, 243, 244, 245, 246, 247, 248, 250, 254 (except Cath. ), 256 (except Paul), 259, 260, 261, 262, 263 (except Paul), 264, 266, 267, 268, 269, 270, 272, 275, 276, 277, 278a, 278b, 280, 281, 282, 283, 284, 285, 286, 287, 288, 289, 290, 291, 292, 293, 297, 300, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 308, 309, 313, 314, 316, 319, 320, 324, 325, 327, 328, 329, 330 (except Paul), 331, 334, 335, 337, 342, 343, 344, 347, 350, 351, 352, 353, 354, 355, 356, 357, 358, 359, 360, 361, 362, 364, 365 (except Paul), 366, 367, 368, 369, 371, 373, 374, 375, 376, 378 (except Cath. ), 379, 380, 381, 384, 385, 386, 387, 388, 390, 392, 393, 394, 395, 396, 398 (except Cath. ), 399, 401, 402, 404, 405, 407, 408, 409, 410, 411, 412, 413, 414, 415, 417, 418, 419, 422, 425, 426, 429 (Paul and Rev. ), 431 (except Acts and Cath. ), 432, 438, 439, 443, 445, 446, 448, 449, 450, 451 (except Paul), 452, 454, 457, 458, 459 (except Paul), 461, 465, 466, 469, 470, 471, 473, 474, 475, 476, 477, 478, 479, 480, 481, 482, 483, 484, 485, 490, 491, 492, 493, 494, 496, 497, 498, 499, 500, 501, 502, 504, 505, 506, 507, 509, 510, 511, 512, 514, 516, 518, 519, 520, 521, 522 (except Acts and Cath. ), 523, 524, 525, 526, 527, 528, 529, 530, 531, 532, 533, 534, 535, 538, 540, 541, 546, 547, 548, 549, 550, 551, 553, 554, 556, 558, 559, 560, 564, 568, 570, 571, 573, 574, 575, 577, 578, 580, 583, 584, 585, 586, 587, 588, 592, 593, 594, 596, 597, 600, 601, 602, 603, 604, 605, 607, 610 (in Cath. ), 614 (in Cath. ), 616, 618, 620, 622, 624, 625, 626, 627, 628, 632, 633, 634, 637, 638, 639, 640, 642 (except Cath. ), 644, 645, 648, 649, 650, 651, 655, 656, 657, 660, 662, 663, 664, 666, 668, 669, 672, 673, 674, 677, 680, 684, 685, 686, 688, 689, 690, 691, 692, 694, 696, 698, 699, 705, 707, 708, 711, 714, 715, 717, 718, 721, 724, 725, 727, 729, 730, 731, 734, 736, 737, 739, 741, 745, 746, 748, 750, 754, 755, 756, 757, 758, 759, 760, 761, 762, 763, 764, 765, 768, 769, 770, 773, 774, 775, 777, 778, 779, 781, 782, 783, 784, 785, 786, 787, 789, 790, 793, 794, 797, 798, 799, 801, 802, 806, 808, 809, 811, 818, 819, 820, 824, 825, 830, 831, 833, 834, 835, 836, 839, 840, 841, 843, 844, 845, 846, 848, 852, 853, 857, 858, 860, 861, 862, 864, 866, 867, 868, 870, 877, 880, 884, 886, 887, 889, 890, 893, 894, 896, 897, 898, 900, 901, 902, 904, 905, 906, 910, 911, 912, 914, 916, 917 (Paul), 918 (Paul), 919, 920, 921, 922, 924, 928, 936, 937, 938, 942, 943, 944, 945 (Acts and Cath. ), 950, 951, 952, 953, 955, 956, 957, 958, 959, 960, 961, 962, 963, 964, 965, 966, 967, 969, 970, 971, 973, 975, 977, 978, 980, 981, 987, 988, 991, 993, 994, 995, 997, 998, 999, 1000, 1003, 1004, 1006 (Gospels), 1007, 1008, 1010 (? ), 1011, 1013, 1014, 1015, 1016, 1017, 1018, 1019, 1020, 1023, 1024, 1025, 1026, 1028, 1030, 1031, 1032, 1033, 1036, 1044, 1045, 1046, 1050, 1052, 1053, 1054, 1055, 1056, 1057, 1059, 1060, 1061, 1062, 1063, 1065, 1067 (except Cath. ), 1068, 1069, 1070, 1072, 1073, 1074, 1075, 1076, 1077, 1078, 1080, 1081, 1083, 1085, 1087, 1088, 1089, 1094, 1099, 1100, 1101, 1103, 1104, 1105, 1107, 1110, 1112, 1119, 1121, 1123, 1129, 1148, 1149, 1150, 1161, 1168, 1169, 1171, 1172, 1173, 1174, 1176, 1177, 1185, 1186, 1187, 1188, 1189, 1190, 1191, 1193, 1196, 1197, 1198, 1199, 1200, 1201, 1202, 1203, 1205, 1206, 1207, 1208, 1209, 1211, 1212, 1213, 1214, 1215, 1217, 1218, 1220, 1221, 1222, 1223, 1224, 1225, 1226, 1227, 1231, 1241 (only Acts), 1251 (? ), 1252, 1254, 1255, 1260, 1264, 1277, 1283, 1285, 1292 (except Cath. ), 1296, 1297, 1298, 1299, 1300, 1301, 1303, 1305, 1309, 1310, 1312, 1313, 1314, 1315, 1316, 1317, 1318, 1319 (except Paul), 1320, 1323, 1324, 1328, 1330, 1331, 1334, 1339, 1340, 1341, 1343, 1345, 1347, 1350a, 1350b, 1351, 1352a, 1354, 1355, 1356, 1357, 1358, 1359 (except Cath. ), 1360, 1362, 1364, 1367, 1370, 1373, 1374, 1377, 1384, 1385, 1392, 1395, 1398 (except Paul), 1400, 1409 (Gospels and Paul), 1417, 1437, 1438, 1444, 1445, 1447, 1448 (except Cath. ), 1449, 1452, 1470, 1476, 1482, 1483, 1492, 1503, 1504, 1506 (Gospels), 1508, 1513, 1514, 1516, 1517, 1520, 1521, 1523 (Paul), 1539, 1540, 1542b (only Luke), 1543, 1545, 1547, 1548, 1556, 1566, 1570, 1572, 1573 (except Paul? ), 1577, 1583, 1594, 1597, 1604, 1605, 1607, 1613, 1614, 1617, 1618, 1619, 1622, 1628, 1636, 1637, 1649, 1656, 1662, 1668, 1672, 1673, 1683, 1693, 1701, 1704 (except Acts), 1714, 1717, 1720, 1723, 1725, 1726, 1727, 1728, 1730, 1731, 1732, 1733, 1734, 1736, 1737, 1738, 1740, 1741, 1742, 1743, 1745, 1746, 1747, 1748, 1749, 1750, 1752, 1754, 1755a, 1755b, 1756, 1757, 1759, 1761, 1762, 1763, 1767, 1768, 1770, 1771, 1772, 1800, 1821, 1826, 1828, 1829, 1835, 1841 (except Rev. ), 1846 (only Acts), 1847, 1849, 1851, 1852 (only in Rev. ), 1854 (except Rev. ), 1855, 1856, 1858, 1859, 1860, 1861, 1862, 1869, 1870, 1872, 1874 (except Paul), 1876, 1877 (except Paul), 1878, 1879, 1880, 1882, 1883, 1888, 1889, 1891 (except Acts), 1897, 1899, 1902, 1905, 1906, 1907, 1911, 1914, 1915, 1916, 1917, 1918, 1919, 1920, 1921, 1922, 1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1929, 1930, 1931, 1932, 1933, 1934, 1936,1937, 1938, 1941, 1946, 1948, 1951, 1952, 1954, 1955, 1956, 1957, 1958, 1964, 1970, 1971, 1972, 1974, 1975, 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1986, 1988, 1992, 1997, 1998, 2001, 2003, 2007, 2009, 2013, 2048, 2096, 2098, 2111, 2119, 2125, 2126, 2127 (except Paul), 2132, 2133, 2135, 2138 (only in Rev. ), 2139, 2140, 2141, 2142, 2144, 2160, 2172, 2173, 2175, 2176, 2177, 2178, 2181, 2183, 2187, 2189, 2191, 2199, 2218, 2221, 2236, 2261, 2266, 2267, 2273, 2275, 2277, 2281, 2289, 2295, 2300, 2303, 2306, 2307, 2309, 2310, 2311, 2352, 2355, 2356, 2373, 2376, 2378, 2381, 2382, 2386, 2389, 2390, 2406, 2407, 2409, 2414, 2415, 2418, 2420, 2422, 2423, 2424, 2425, 2426, 2430, 2431, 2437, 2441, 2442, 2445, 2447, 2450, 2451, 2452, 2454, 2455, 2457, 2458, 2459, 2466, 2468, 2475, 2479, 2483, 2484, 2490, 2491, 2496, 2497, 2499, 2500, 2501, 2502, 2503, 2507, 2532, 2534, 2536, 2539, 2540, 2545, 2547, 2549, 2550, 2552, 2554, 2555, 2558, 2559, 2562, 2563, 2567, 2571, 2572, 2573, 2578, 2579, 2581, 2584, 2587, 2593, 2600, 2619, 2624, 2626, 2627, 2629, 2631, 2633, 2634, 2635, 2636, 2637, 2639, 2645, 2646, 2649, 2650, 2651, 2653, 2656, 2657, 2658, 2660, 2661, 2665, 2666, 2671, 2673, 2675, 2679, 2690, 2691, 2696, 2698, 2699, 2700, 2704, 2711, 2712, 2716, 2721, 2722, 2723, 2724, 2725, 2727, 2729, 2746, 2760, 2761, 2765, 2767, 2773, 2774, 2775, 2779, 2780, 2781, 2782, 2783, 2784, 2785, 2787, 2790, 2791, 2794, 2815, 2817, 2829.

Сипаттамалары

Александриялық мәтін түріндегі қолжазбалармен салыстырғанда, византиялық оқулардың ерекшелігі – тегіс әрі жақсы жасалған грек тіліне бейімділігі жоғары, параллель синоптикалық Евангелиялар арасында мәтіндік айырмашылықтар аз, және түсіндіруде қиындық тудыратын немесе қайшылықты мәселелерге тап болу ықтималдығы төмен.

Текст ресептісі

Грек тіліндегі Жаңа Келісімнің алғашқы басылымын Эразм аяқтап, 1516 жылғы 1 наурызда Базель қаласындағы Иоганн Фробен баспасынан шығарды (Novum Instrumentum omne). Баспагерінің бәсекелес Комплутенс полиглотынан бұрын басылымды жариялау талабына байланысты Эразм өз жұмысын шамамен алты қолжазбаға негіздеді, олардың барлығы он екінші ғасырдан бастап жазылған немесе одан кейінгі кезеңге жатады; және олардың тек біреуі ғана Византия мәтінінің түріне жатты. Ол латын тіліндегі "Вулгатадан" осы көздерде кездеспейтін алты аятты кері аударды, сондай-ақ Эразм "Вулгатадан", Церковь Әкелерінен алынған көптеген мәтіндерді де енгізді. Бұл мәтін, Нидерландыдан шыққан белгілі баспагер Бонавентура Эльзевирдің 1633 жылғы Эразм мәтінінің басылымында осылай атағаннан кейін Textus Receptus немесе қабылданған мәтін деп белгілі болды. "Король Джеймс" нұсқасының Жаңа Заңын Textus Receptus деп аталған басылымдардан аударған. Ходжес пен Фарстад, сондай-ақ Робинсон мен Пирпонттың византиялық "көпшілік мәтіні" грек қолжазбаларының басым көпшілігінде кездесетін мәтін негізінде құрылғандықтан "көпшілік" деп аталады. Textus Receptus Византия мәтінінің кейінгі нұсқасы болып есептелсе де, ол көпшілік мәтінінен 1838 грек оқуы бойынша өзгеше, олардың 1005-і "аудармаға болатын" айырмашылықтарды көрсетеді. Бұл айырмашылықтардың көпшілігі ұсақ-түйек, бірақ Византия мәтіні Textus Receptus-та ғана кездесетін Иоаннның айтылымы (Comma Johannium) және Елшілердің істері 8:37-ні алып тастайды. Осы айырмашылықтарға қарамастан, Византия мәтіні сындық мәтінге қарағанда Textus Receptus-қа көбірек сәйкес келеді, өйткені көпшілік мәтіні сындық мәтінмен 6577 рет келіспейді, ал Textus Receptus-пен 1800 рет келіспейді. Сонымен қатар, Textus Receptus пен Византия мәтіні арасындағы келісімдердің көптегісі маңызды, мысалы, 1 Тімотеге 3:16-дағы "Құдай" деген оқу және Зинақар әйел туралы оқиғаның кіріктірілуі.

The first printed edition of the Greek New Testament was completed by Erasmus and published by Johann Froben of Basel on March 1, 1516 (Novum Instrumentum omne). Due to the pressure of his publisher to bring their edition to market before the competing Complutensian Polyglot, Erasmus based his work on around a half dozen manuscripts, all of which dated from the twelfth century or later; and all but one were of the Byzantine text type. Six verses that were not witnessed in any of these sources, he back translated from the Latin Vulgate, and Erasmus also introduced many readings from the Caesarean text type, Vulgate and Church Fathers. This text came to be known as the Textus Receptus or received text after being thus termed by Bonaventura Elzevir, an enterprising publisher from the Netherlands, in his 1633 edition of Erasmus' text. The New Testament of the King James Version of the Bible was translated from editions of what was to become the Textus Receptus. The different Byzantine "Majority Text" of Hodges & Farstad as well as Robinson & Pierpont is called "Majority" because it is considered to be the Greek text established on the basis of the reading found in the vast majority of the Greek manuscripts. Although the Textus Receptus may be considered a late Byzantine text, it still differs from the Majority Text in 1,838 Greek readings, of which 1,005 represent "translatable" differences. Most of these variants are minor, however the Byzantine text excludes the Comma Johannium and Acts 8:37, which are present in the Textus Receptus. Despite these differences, the Byzantine text agrees far more closely with the Textus Receptus than with the critical text, as the Majority Text disagrees with the critical text 6,577 times in contrast to the 1800 times it disagrees with the Textus Receptus. Additionally, multiple of the agreements between the Textus Receptus and the Byzantine text are very significant, such as the reading "God" in 1 Timothy 3:16 and the inclusion of the Story of the Adulteress.

Қазіргі аудармалар

Робинсон мен Пьерпонттың византиялық көпшілік мәтіні Дүниежүзілік ағылшын тіліндегі Киелі кітаптың негізі болып табылады. Ал Ходжес Фарстад мәтінінің сызықаралық аудармасын Томас Нельсон жасаған. Холман христиан стандарты Библиясы бастапқыда византиялық көпшілік мәтіннің ағылшын тіліне аударылуы ретінде жоспарланған, бірақ Артур Фарстад жоба басталғалы бірнеше ай өткен соң қайтыс болғандықтан, ол Критикалық мәтінге көшті. Дегенмен, HCSB Библиясының түсіндірмелерінде византиялық көпшілік мәтінге қатысты мәліметтер сақталған. Сол сияқты, Жаңа король Джеймс нұсқасы да түсіндірмелерінде византиялық көпшілік мәтінге қатысты мәліметтерді қамтиды, әйтсе де ол Текст Рецептінің аудармасы болып табылады. Арамей тіліндегі Пешиттаның ағылшын тіліне де бірнеше аудармасы бар, оларды Джон В. Этеридж, Джеймс Мёрдок және Джордж М. Ламса жасаған. Пешитта испан және малайям тілдеріне де аударылған. Сондай-ақ, Уильбур Пикеринг "Отбасы 35" деп аталатын ағылшын тіліндегі аударма жасады, ол "Егеменді Жаратушы сөйледі" деп аталды.