Кіріспе

Жаңа Келісім мәтінінің түрі
Жаңа Келісімнің мәтіндік сын-тексінде Александриялық мәтін түрі негізгі мәтін түрлерінің бірі болып табылады. Бұл мәтін түрі қазіргі заманғы мәтіндік сыншылардың көпшілігі таңдайтын түрі және 1900 жылдан кейінгі көптеген қазіргі заманғы Киелі кітап аудармаларының негізін құрайды. Жаңа Келісімнің 5800-нан астам қолжазбасы мәтін түрі бойынша төрт топқа жіктеліп сақталған. Александриялықтан өзге, батыс, кесариялық және византиялық түрлер де бар. Бұл кейінгі мәтін түрлерімен салыстырғанда, Александриялық мәтіндері тікелей, аз сөзді, Синоптикалық Евангелиялар арасында көбірек айырмашылықты көрсетеді және оқулары қиын деп есептеледі. Яғни, кейінгі жазушылар жазбаларды тегістеуге және әдеби стилін жақсартуға ұмтылған. Киелі кітапты қолмен көшіру кезінде кейде сөздер аяттар ретінде қосылатын болған. Тоғызыншы ғасырдан бастап, сақталған қолжазбалардың көп бөлігі Византиялық түрде жазылған. "Король Джеймс нұсқасы" және Реформация дәуірінің басқа да Киелі кітаптары Эразм жасаған және Византиялық түрдегі әртүрлі қолжазбаларға негізделген "Textus Receptus" грек мәтінінен аударылған. 1721 жылы Ричард Бентли Александриялық кодекске негізделген жаңартылған грек мәтінін жасау жобасын ұсынды. Бұл жобаны Карл Лахман 1850 жылы аяқтады. Кембридж университетінің ғалымдары Брук Фосс Уэскотт және Ф. Дж. А. Хорт 1881 жылы Codex Vaticanus және Codex Sinaiticus негізінде мәтін жариялады. Эберхард Нестель мен Курт Аландтың "Novum Testamentum Graece" кітабы, қазіргі кезде 28-ші басылымда, көбінесе Весткотт пен Хорттың мәтінін ұстанады.

Қолжазбалар

Тоғызыншы ғасырға дейін грек мәтіндері толығымен үлкен әріптермен жазылған, олар унциалдар деп аталған. Тоғызыншы және оныншы ғасырларда кішкентай әріптер (минусцельдер) ескі стильдің орнын басты. Көптеген грек унциал қолжазбалары осы кезеңде қайта көшірілді, ал олардың пергамент жапырақтары көбінесе қайта пайдалану үшін тазаланды. Нәтижесінде, тоғызыншы ғасырға дейінгі грек Жаңа Өсиетінің қолжазбалары салыстырмалы түрде сирек, бірақ тоғызы (сақталғандардың жартысынан астамы) көбінесе таза александриялық мәтінді куәландырады. Олардың ішінде Жаңа Өсиеттің ең көне, жартылай толық қолжазбалары бар: Codex Vaticanus Graecus 1209 және Codex Sinaiticus (екеуі де ерте төртінші ғасырға жатқан деп саналады). Жаңа Өсиеттің бөліктерінің көптеген маңызды папирус қолжазбалары одан да ертерек сақталған, ал екінші-үшінші ғасырлардағы мәтін типтеріне жатқызылатындары да александриялық мәтінді куәландырады. Киелі кітаптың ең ерте копт тіліндегі нұсқалары (кейінгі екінші ғасырдың сахид диалектісінде) грек тіліндегі негіз ретінде александриялық мәтінді пайдаланады, ал екінші және үшінші ғасырлардағы басқа аудармалар (латын және сирия тілдеріне) көбінесе батыс мәтін типіне сәйкес келеді. Кейінгі кезеңдегі шағын әріптермен жазылған қолжазбалардың басым көпшілігі византиялық мәтін типіне сәйкес болғанымен, егжей-тегжейлі зерттеулер александриялық мәтіннің баламалы нұсқасын жеткізетін жеке минусцельдерді анықтады. Қазірге дейін осындай 17 қолжазба табылды, сондықтан александриялық мәтін типі шамамен 30 сақталған қолжазбамен куәландырылған, олардың барлығы Мысырмен байланысты емес, бірақ осы аймақта александриялық куәгерлер ең көп таралған. Роберт Бойдтың сөзіне сәйкес, Жаңа Өсиеттің арабша қолжазбалары александриялық мәтін типінде пайда болған сияқты. Александриялық мәтін типі Оригеннің (185 – шамамен 253 ж.), Афанасийдің (296–298 – 373 ж.), Дидимнің (313 – 398 ж.) және Александриялық Кириллдің (376 – 444 ж.) жазбаларында куәландырылған. Александриялық Клименттің цитаталары көбінесе александриялық мәтін типімен сәйкес келеді, бірақ кейде византиялық мәтін типінде жиі кездесетін оқуларды қамтиды.

Александрия мәтін түрін бейнелейтін елеулі қолжазбалар тізімі

Аты Белгісі Күні Мазмұны
Честер Битти I Ізгі хабардың 3-ші үзінділері, Елшілердің істері 1931
Честер Битти II 200 шамамен Пауылдың хаттары 1931
Честер Битти III Аянның 3-ші үзінділері 1931
Бодмер II 200 шамамен Жоханның Ізгі хабары 1952
Бодмер VII/VIII 3/4-ші Яһуда; 1, 2 Петір 1952
Бодмер XIV XV 3-ші Лұқа мен Жоханның Ізгі хабарлары 1952
א Синай кодексі 330–360 ЖЖ 1844
B Ватикан кодексі 325–350 Матфей — Еврейлерге хат 9:14, 16 ғасыр?
A Александрия кодексі 400 шамамен (Ізгі хабарлардан басқа) 17 ғасыр
C Ефраим кодексі 5 ғасыр (Ізгі хабарлардан басқа) 17 ғасыр?
Q Гельфербитан кодексі B 5-ші Лұқа — Жохан үзінділері 18 ғасыр
T Боргиан кодексі 5-ші Лұқа — Жохан үзінділері 18 ғасыр
I Фрейриан кодексі 5-ші Пауылдың хаттары 1906
Z Дублин кодексі 6-шы Матфей үзінділері 1787
L Regius кодексі 8-ші Ізгі хабар 18 ғасыр?
W Вашингтон кодексі 5-ші Лұқа 1:1–8:12; Жохан 5:12–21:25 1906
057 Uncial 057 4/5-ші Елшілердің істері 3:5–6,10, 12 20 ғасыр?
0220 Uncial 0220 6-шы ЖЖ (Аяннан басқа) 1950
33 Минускул 33 9-шы Римдіктер 18 ғасыр?
81 Минускул 81 1044 Елшілердің істері, Пауыл 1853
892 Минускул 892 9-шы Ізгі хабар 1877