Кіріспе

Қытай философы (10111077) Шао Ён (; 10111077), әдепті аты Яофу (夫), аты Шэо Канццзэ (康節) - Қытай космологы, тарихшысы, философы және ақыны, ол Сун әулеті кезінде Қытайдағы неоконфуциандықтың дамуына үлкен ықпал етті. Шао өз заманының ең білімді адамдарының бірі болып саналады. Өз қоғамындағы осындай мәртебелі адамдардың көпшілігінен айырмашылығы, Шао өмір бойы үкіметтегі лауазымдардан аулақ болды, бірақ оның ықпалы аз болған жоқ. Ол космогония туралы ықпалды трактат жазды, Хуанцзи Цзинси (皇極經世, Әлемді реттеудің жоғарғы қағидаттары кітабы).

Шығу тегі

Шаоның ата-бабалары Фаньяннан шыққан. Ол 1011 жылы Хенцзян (衡, қазіргі Аньян, Хэнань) деп аталатын аймақта Шао Гу (古, 9861064) және Ли ханымның (李氏, 1032 немесе 1033 ж.т.) отбасында дүниеге келген. Шаоның анасы Ли буддизмді өте берік ұстанатын. Буддизммен байланысы Шаоның өмір бойы ой-пікіріне үлкен әсер етті. Шао Ённің алғашқы ұстазы оның әкесі Шао Гу болды. Бұл сол кездегі Қытайдағы отбасылық ортада кең тараған тәжірибе болды. Шао Гу филологияның ғалымы болды және оның әсерін Шаоның әдеби шығармаларынан байқауға болады. Әкесінің басшылығымен ол жас кезінде Конфуцийдің алты классигін жан-жақты зерттеді. Шао сондай-ақ көптеген монахтар басқаратын және буддизмнің ықпалында болған жеке мектептердің стипендиясын іздеді. Шамамен 1020 жылы Шао отбасы Гонченг округіне (қазіргі Синьсянь, Хэнань) қоныс аударды. 1032 немесе 1033 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай. Шао өзінің ең маңызды ұстазы Ли Жичаймен (李之才) кездеседі. Ли Му Сиу (穆修, 9791032) ескі проза маманының бұрынғы шәкірті болды. Му Сюдің басшылығымен Ли И Цзиньді жан-жақты зерттеді.

Еңбек жолы және кейінгі өмірі

Шао XI ғасырдың соңғы үш онжылдығында Луоянға жиналған ойшылдар тобының мүшесі болды. Бұл топтың екі негізгі мақсаты болды. Солардың бірі - олардың өз ой-пікірлері мен менцийдің түсінігі бойынша конфуциандық (教) ой-пікірлер арасында параллельдер жасау. Екіншіден, олар IV ғасырдағы конфуциандық және олар төмен философиялық ойлау мектептері деп санайтын буддизм мен даосизм арасындағы нақты немесе басқа байланыстарды бұзуға кірісті. Ойшылдардың осы желісі деп аталатын басқа да еркін байланысты мүшелеріне: Ченг И, Чжан Цай, Ченг Хао (程, 10321085) және Чжоу Дуньи жатады. Бұл адамдардың әрқайсысы үшін ең маңыздысы ежелгі мәтін И Цзин болды, оны әрқайсысы мұқият зерттеді. Алайда Шаоның бұл көне мәтінді зерттеген тәсілі басқа мүшелерден ерекше болды. Сун әулеті кезінде И Цзинь зерттеулеріне екі негізгі көзқарас қолданылған. Ғалымдардың көпшілігімен бірге топтың басқа мүшелері сөзбе-сөз және моральдық тұжырымдамаларға негізделген yili xue (義理學, "негізді зерттеу") тәсілін қабылдады. Шаоның жалғыз қабылдаған екінші тәсілі - сианшукюэ (象數學, "бейне сандарын зерттеу") тәсілі, ол көбірек иконографиялық және космологиялық тұжырымдамаларға негізделген. И-Цзинге қатысты "Мэй Хуа И" деп аталатын көзқарас оған тиесілі. Сима Гуан (Шао Юнның жақын досы) Ян Сюньның Тайсуаньцзиньін (б.з. Тайсуаньцзинде кездесетін 3-негізгі сандық жүйе әсерінен, осы қауымдастыққа сүйене отырып, Тайсуаньцзинде қолданылатын 3-негізгі жүйені жүзеге асыру Шао Ён И Цзиңнің гексаграммаларын екілік реттілікке (Фу Си тәртібіне) қойды. Бұл өз кезегінде Лейбницке және оның бинарлық арифметика туралы ойлауына, сонымен қатар қазіргі заманғы компьютерлер тіліне әсер етті.

Ұрпақтар

Шао Ённың ұрпақтары Удзинг Боши (五经博士; 五經博士; Wǔjīng Bóshì) атағын иеленді. 1452 жылы Вуджинг Боши Меңзи Мең Сивеннің ұрпағына берілді 孟希文 56-шы ұрпақ және Ян Хуэй Ян Шихуэй 顔希惠 59-шы ұрпақ, соны Жоу Дуньи Жоу Мианның ұрпағына берілді 週冕 12-ші ұрпақ, екі Чен ағайынды (Чен Хао және Чен И Чен Керен 程克仁 17-ші ұрпақ), Чжу Си Чжу Тинг 朱 (Чжу Чан?) 9-шы ұрпақ, 14561457, 1539 жылы Зенг Канның ұрпағы Зенг Жикюйге берілді 曾質粹 60-шы ұрпақ, 1622 жылы Чжан Цайдың ұрпағы атақ алды, ал 1630 жылы Шао Ённың ұрпағы.