Кіріспе

Александр Пушкиннің 1831 жылғы әңгімелер жинағы "Келер Иван Петрович Белкиннің әңгімелері" (По́вести поко́йного Ива́на Петро́вича Бе́лкина, 1831) - бес әңгімеден тұратын серия және орыс жазушысы Александр Пушкиннің көркем редакциялық кіріспесі. Жинақ бас редакциямен ашылады, онда Пушкин Белкиннің ертегілерінің көп сөзді баспашысы болып көрінеді. Әңгімелердің өздері бір-бірімен байланысты емес, тек кіріспеде олардың әрқайсысы жаңадан қайтыс болған жер иесі Иван Петрович Белкинге әртүрлі адамдар айтқан әңгімелер деп айтылған. Кіріспеде Белкиннің қызықты және құпия адам болғаны айтылады, тіпті ол өзінің мүлкін қалдырған әйел оны ешқашан кездестірмеген. Белкиннің сүйікті ойын-сауығы - әңгімелер жинау және тыңдау екені айтылған, олардың бірнешеуі оқырманға ұсынылады.

Атыс

Бұл оқиғаны Белкинге өзінің әскери мансабының алғашқы күндері елдегі аванпостта орналасқан полковник И. Л. П. айтып берді. Офицерлер әрқашан Сильвио есімді ерекше адамға карта ойнауға барады. Сильвио үнемі атумен айналысады, үйінің қабырғалары оқпен жараланған. Бірде қонақ үй иесін қонақтардың бірі қорлайды, бірақ ол қонағын, әдет-ғұрыпқа сай, жекпе-жекке шақырмайды. Содан кейін оны офицерлердің көпшілігі қорқақ деп санайды, бірақ өзінің жалғыз сенімді адамына жағдайды түсіндіреді: бірнеше жыл бұрын ол жекпе-жекке қатысқан, онда қарсыласы оны атуды күтіп, вишня жеп отырған. Ол өмірдің ақырғы бақытты жас жігіт үшін мәні жоқ екеніне көз жеткізгендіктен, оқ атпауға, керісінше, жекпе-жекті кейінге қалдыруды сұрауға шешім қабылдады. Егер ол қазір карточка ойын бойынша офицермен жекпе-жек өткізген болса, ол оны өлтірген болар еді, бірақ ол кек алудан бұрын өлімге ұшырау қаупі бар. Алайда, Сильвио көп ұзамай өзінің бұрынғы қарсыласының үйленетінін біледі, сондықтан енді өмірге бей-жай қарамайды. Бұл - Сильвио күткен сәт, ол кек алу үшін кетеді. Бірнеше жылдан кейін баяндаушы ата-анасының өліміне байланысты белсенді қызметті тастап, өзінің ауылдық жеріне кетеді (Белкиннің өзі алдын ала айтқандай). Біраздан кейін оның көршілері келеді, әсіресе әдемі жас графиня, және баяндаушы оларға көп ұзамай барады. Қабырғада екі оқ ошағы бір-біріне өте жақын орналасқан Швейцарияның пейзажының суреті бар. Мұны көрген баяндаушы көршісіне әскерде танысқан, ерекше атушы жігіт туралы айтады. Граф қорқып, баяндаушыға өзінің Сильвионың қарсыласы екенін айтады. Сыйласудан кейін көп ұзамай Сильвио өзінің дуэльге құқығы бар екенін айтады. Көрші бірінші ату құқығына ие болады, бірақ атып жібермейді, ал оқ суретте аяқталады. Сильвио атуды мақсат еткенде, бөлмеге көршісінің қалыңдығы кіреді. Сильвио оған жаны ашып, содан кейін нысанаға тиместен, картинаны графпен бірдей жерде түсіреді, осылайша графтың өмірін сақтап, оны қаншалықты оңай аяқтай алатынын көрсетеді. Сильвио, ар-намысына риза болып, жұпты тастап кетеді, ал кейінірек, бізге хабарлағанымыздай, полкпен шайқаста басқарған кезде қаза табады. Айтқыш оны қайтадан көрмеді.

Боран

Бұл әңгімені Белкинге К.И.Т. ханым айтып берді, бірақ ол оқиғаға қатысы жоқ. "Бұлдыр" (орысша Метель) деп те аударылған бұл оқиға жас асыл әйел Мария Гавриловна (Гавриловна - әкесінің аты, тегі емес) мен оның жас сүйіктісі, лейтенант Владимир туралы. Олардың қарым-қатынасының себебі нақты айтылмаған, бірақ әңгіменің әйгілі "Мария Гавриловна француз романдарымен тәрбиеленді және соған сүйікті болды" деп жазылған. Мария Гавриловнаның ата-анасы екі ғашықтың әлеуметтік мәртебесінің айырмашылығына байланысты қарым-қатынасты мақұлдамайды, және Мария Гавриловна мен оның қызметшісі Владимирмен қашып кетіп, жақын маңдағы ауылдағы түн ортасында құпия рәсімде үйленуге ниетті. Алғашында Мария Гавриловна бұл жоспарға келіседі, бірақ тойға жақындаған сайын, ол одан сайын алаңдай бастайды. Той өтетін түні ол алаңдаушылыққа толы қарлы дауылға қарамастан, бармайды, бірақ оның қызметшісі оны бара беруге көндіреді. Осы арада Владимир әскери лагерден шіркеуге барады. Алайда, ол қатты қарлы дауылға түсіп, жол таба алмайды. Ол жергілікті тұрғындардан жолдама алу үшін кішкентай ауылға тоқтайды, бірақ ол түні бойы дұрыс емес бағытта жүргенін және шіркеуден тым алыс екенін, рәсімге уақытында жету үшін. Келесі күні таңертең Мария Гавриловна үйіне оралып, ештеңе болмағандай ұйықтап кетеді, бірақ көп ұзамай қатты ауырып, қызуымен қиналады. Жарым санасыз күйінде ол көптеген нәрселерді мылжыңдайды, оның бірі Владимирмен қашып кету жоспары. Мұны естігеннен кейін Мария Гавриловнаның ата-анасы оған Владимирмен некеге тұруға рұқсат береді, бірақ олар онымен байланыс орнатуға тырысады, олар одан әскерге кеткенін білдіретін хат алады, ал баяндаушы оқырманға Владимир Бородино шайқасында қаза тапқаннан кейін көп ұзамай хабар береді. Осыдан кейін Мария Гавриловна отбасымен бірге жаңа жерге қоныс аударады, біраз уақыттан кейін Мария Гавриловнаның қолын сұрауға ерлер келеді. Мария Гавриловна, әрине, әлі де Владимирді жақсы көреді, бірақ Бурмин есімді гусардан басқалардың бәрін қайтарып жібереді. Олардың қарым-қатынасы бір күні, Мария Гавриловна көл жағасында оқып жатқанда, Бурминнің сол күні келіп, оған үйленуге өтініш жасайтынын біледі. Ол оған сүйгеніне қарамастан, онымен үйленбейтынын айтады, өйткені бірнеше жыл бұрын бір түнде ол қарлы дауыл кезінде жолға шығып, жоғалып кеткен. Кішкентай қалашыққа кіргенде, оны діни қызметкер қарсы алады, ол оған үйлену тойына кешігіп келгенін айтады. Оны Мария Гавриловна Владимирді күтіп тұрған залга алып кіреді. Салтанатты рәсім орындалады, бірақ Бурмин қалыңдықты сүйе бастағанда, Мария Гавриловна құлап қалады. Бұл әңгімені аяқтағаннан кейін Бурмин Мария Гавриловнаға әйелі кім екенін білмесе де, оған әлі де адал екенін айтады. Мария Гавриловна оны неге танымайтынын сұрайды, екеуі бір-бірінің кім екенін түсінеді, олар бір-бірінің қолына құлайды.

Кәсіпорынның иесі

Бұл әңгімені Белкинге дүкен қызметкері Б. В. айтып берді, ол Белкинге "Близардты" айтқан кейіпкер сияқты, әңгіменің құрамына кірмейді. Бұл әңгіме Кремльдің батысындағы Никитская көшесіне көшкен жерлеуші Адриан Прохоров туралы. Прохоровтың суреті суық, тәртіпті, күнделікті өмірден еш таймай, жаңа ауданында жұмыс істейді. Көп ұзамай ол көршілерімен танысады, көбінесе неміс саудагерлері онымен кездесуге келеді. Олар оны жергілікті саудагерлермен бірге тойға шақырады, онда ұзақ уақыт карта ойнап, басқа да ойын-сауық болғаннан кейін бірнеше тост ұсынылады. Прохоров біреудің шала-сыла оның клиенттерінің денсаулығына тост айтып, көңілін қалдырғанын байқап, ол көршілерімен емес, өз клиенттерімен үйін жылыту кешін өткізетінін айтып, кенеттен кетеді. Үрейленіп үйіне оралғанда, барлық қайта тірілген өліктер оның шақыруын қабыл алып, бөлмесінде қозғалып жүр, тіпті Прохоровтың алғашқы клиенті, ол сүйек ретінде қайта оралады. Өлілер оны алдап, артық ақша алуда және басқа да көптеген қылмыстарда айыптайды. Прохоровты үй шаруасының қызметкері оятып, оның бәрі мас күйінде көрген түсі екенін айтады. Ол қыздарына барып, шай дайындап әкелуін айтады.

Станция бастығы

Бұл оқиғаны Белкинге А. Г. Н. Берген және ол бірінші қолдың есебі. Оқиғаның басында баяндаушы оқырманға Ресей империясының мемлекеттік қызметіндегі он төрт лауазымның ең төменгі санындағы, елдегі жол бойындағы пошталық станциялармен жұмыс істейтін, саяхатшыларға жаңа жылқы, төсек және тамақ сияқты қызметтерді ұсынатын, колледждік тіркеушілерге қатысты шалаңқы түрде шағымданады. Айтқыш колледждік тіркеушілерді билік мас, ақылға сыймайтын деп мазақтайды, оларды қарғамаған оқырманнан сұрайды және олардың "жаман кітапшасын" көруді сұрайды. Алайда, осы алғашқы тирададан кейін баяндаушы жеңіледі және ол бізге ресми іс бойынша ұзақ сапарлар кезінде кездескен бір жанашыр станция шебері туралы әңгіме айтатынын айтады. Баяндаушы өзінің бір саяхаттары туралы айтып бастайды, ол оны алыс елдегі жиі пайдаланылмайтын жолға әкелді. Ол жергілікті пошта станциясына тоқтап, оның тәртіптілігі мен безендіруіне таңғалады, оның ішінде Библиядағы ысырапшыл ұл туралы әңгіменің суреттелген нұсқасы бар. Станция бастығы одан шай ішуді сұрағанда, барлық жылқылар шығып кеткендіктен және жаңа жылқылар дайындалғанша біраз уақыт күтуді талап етеді, баяндаушы келіседі және біраз уақыт қалады. Көп ұзамай шайды станция бастығы Дуняның қызы әкеледі. Дунья мен баяндаушы жақсы достар сияқты сөйлеседі, ал баяндаушы, бастапқыда күтуге мәжбүр болуды мақұлдамағанын білдірді, Дунья оны кетер алдында сүйіп алуға рұқсат бергеннен кейін, пошта стансасынан кетуге өкінеді. Айтқыш өз жолын жалғастырады, бірақ Дуньямен кездескен станция оның санасында қалады. Үш жылдан кейін баяндаушы Дунья мен оның әкесіне баруды шешеді. Ол ресми императорлық жолда емес, станцияға жеткенде, стансаның бұзылып қалғанын және ескі стансаның бастығы сынған адамды табады. Айтушы қызының жағдайы туралы сұрағанда, ескі станция бастығы оның қайда және қандай жағдайда екенін білмейтінін мойындайды. Ескі станция бастығы қызының жоғалуы туралы әңгімені басында айтпаса да, баяндаушы ескі станция басшысына сусын ұсынғанда, ескі станция басшысы жеңіліп, әңгімені айта бастайды. Баяндаушының алғашқы сапарынан кейін бір уақыт өткен соң, қалың хусар капитаны (тоғызыншы разряд) пошта станциясына келеді және көптеген басқа қонақтар сияқты жаңа аттар дайындалғанша күтуге мәжбүр болады. Минский деп аталатын гусар, бастапқыда, оның дәрежесіндегі біреуді он төртінші сыныпты мемлекеттік қызметкер күтуге мәжбүрлегеніне ашуланады, ал станция бастығы Дуньяны оны тыныштандырады. Дунья Минскимен сөйлесе бастайды, және ол да баяндаушы сияқты оған қатты ұнайды және станцияда қалуға мәжбүр болудан болған ренішін ұмытады. Алайда көп ұзамай ол қатты ауырып, бірнеше күн бойы станцияда қалады, осы уақыт ішінде Дунья оған күндіз-түні қамқорлық жасайды. Ол жақсырақ болғаннан кейін, алғысын білдіру үшін, Дуньяны өзінің сәнді күймесімен ауылды аралап өтуге шақырады. Дунья екі ойлы болып, әкесі оған бара алатынын айтады да, ол күймеге отырады. Минский ауруын жалғандай отырып, Дуняны ұрлап алады, оны әкесі ешқашан көрмейді, тіпті ол Минскиді Санкт-Петербургте іздесе де. Станция бастығы Дуньяны (қазір оның толық аты Авдотия) көруге тырысқанда сәтсіз болады және ол өзінің жойылып бара жатқан станциясына қайғылы түрде қайта оралады. Станция бастығы туралы әңгімені естігеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, баяндаушы алыс ауылға қайта оралады. Қала бірнеше жылдан бері император жолынан шығып қалған, ал ескі станция меңгерушісінің үйіне барғанда, баяндаушы оның өлгенін біледі, мүмкін, алкоголизмнен. Қазір үйде тұратын отбасы балаларының біріне баяулаушыны ескі пошта қожайынының қабіріне апаруды ұсынады. Айтқыш қабірхананы көрген ең бос орын деп атап, ауылға тағы бір рет бару үшін уақытын және ақшасын текке жұмсапты деп санайды. Көп ұзамай, баяндаушыны зиратқа алып келген бала баяндаушыға ол келгенге дейін көп ұзамай ауылға бірнеше баламен, гувернантамен, қызметшілерімен және қымбат киім киіп, сәнді күймеде келген әйел келді деп айтады. Ол сондай-ақ, пошта меңгерушісінің қабірін көруді сұрады, бірақ ол зиратқа баратын жолды білетінін және оған жол көрсетудің қажеті жоқ екенін айтты. Баланың айтуынша, әйел станция бастығы қабірінің алдында жылап отырды. Дуньяның әкесі қорқатыны сияқты, әкесімен бірге қалмағанын түсінген баяндаушы тыныштыққа бөленеді және сапарды текке кеткен деп ойламайды.

Егіншінің қызы

Бұл оқиғаны Белкинге тағы да оқиғаға қатысы жоқ К.И.Т. ханым айтып берді. Бұл әңгіменің "Қызға айналған қожайыны" деген атауы да бар. Барышня крестьянка деген сөздің мағынасы "Ерлік шаруасы" дегенді білдіреді. Бұл оқиға екі жас жігіттің, Лизавета Муромский мен Алексей Берестовтың, аталары бай жер иелері болғандықтан, олардың екеуі де бір-бірін ұнатпайды. Берестов Муромскийді англофильдікпен және дәстүрлі ресейлік тәсілдерді елемеумен айыптады. Муромский Берестовты дәстүрлі тәсілдердің қаншалықты тиімсіз екенін түсінбегендігіне айыптайды. Әңгіме Лизавета Муромскаяның қызметшісі Настяның Берестовтар үйіне барып, Берестовтар үйінің қызметшісі, досы үшін атаулы мерекелік той өткізетінін айтуымен басталады. Кешке қарай Настя оралып, Берестовтың есім күні мерекесінде болған оқиғалар туралы әңгімелейді. Настя Лизаветаға (әкесінің оны Бетси деп атауға қатты көндіргенін) Алексейдің есім күні мерекесіндегі мінез-құлқы туралы, оның қаншалықты белсенді және көңіл көтеретін екенін, тіпті шаруалардың ойынына қосылғанын айтады. Лизавета Настядан бұл туралы сұрақтар қояды. Лизавета Алексейді қоғам арқылы білетін, бірақ ол туралы аз ойда болған, себебі ол 19 ғасырдың басындағы жас, жоғары сыныптық ресейліктер арасында кең тараған меланхолиялық түрде әрекет еткен. Лизавета мұны өкінішті деп санады, өйткені ол оны өте тартымды деп тапты. Есімдер күні мерекесінде оның осындай әрекет еткенін естіген соң, ол Алексей аң аулаған кезде жиі келетін орманнан саңырауқұлақтар жинайтын шаруаның киімінде кездесуді шешті. Лизавета Алексеймен орман ішінде кездеседі және онымен ауыл қызы Акулинаның кейпімен сөйлесе бастайды. Берестов қызға қызығады, және екі апта ішінде Акулинаның толық сауатты болғанына таңғалады. Бұл біраз уақытқа созылады, бір күні ертеңгісін үлкен Муромский аң аулау кезіндегі апаттан жарақат алып, Берестовқа қабылданады. Екі жақ өздерінің айырмашылықтарын татуластырады, ал Берестовтар Муромскийлер үйіне кешкі асқа шақырылады. Лизавета осыдан қорқып, кешкі асқа өзінің кім екенін жасыруға рұқсат беруін сұрайды. Лизаветаның әзілшілдікпен танымал болғандықтан, әкесі оған рұқсат береді, ал кешкі ас оның жеке басын ашпай өтеді, оның бай киімдері мен макияжды кеңінен қолдануының арқасында. Көп ұзамай Берестовтар отбасы қаржылай қиындықтарға тап болады, ал Берестов Алексейге Лизавета Муромскаямен, аймақтағы жалғыз жарамды мұрагермен некеге тұруды бұйырады. Алғашында ол күмәнмен Муромскийдің үйіне жүгіріп барып, Лизаветаға әкесі екеуінің үйленуін қалайтынын, бірақ Акулинаны жақсы көретіндіктен, оған үйлене алмайтынын түсіндіреді. Алексей Муромскийдің ас үйіне кіргенде, Лизавета Алексейдің хаттарының бірін оқып отырғанын көреді. Әңгіме Алексей Лизаветаның/Акулинаның шынайы болмысын білгенде аяқталады.