Кіріспе
Норвегиялық ертегі - Сорья Мория қамалы (Soria Moria slott) - Норвегиялық ертегі, оны Питер Кристен Асбьорнсен мен Йорген Мое өзінің классикалық Norske Folkeeventyr-інде танытты. Кейін Эндрю Ланг бұл әңгімені өзінің "Қызыл ертегі кітабындағы" ертегілер жинағына енгізді.
Soria Moria Castle (Soria Moria slott) is a Norwegian fairy tale made famous by Peter Christen Asbjørnsen and Jørgen Moe in their classical Norske Folkeeventyr. Later Andrew Lang included the story in his series of fairy tale collections in The Red Fairy Book.
Қысқаша мазмұны
Бір кедей жұптың Халвор есімді ұлы бар еді. Ол күл баласына ұқсайтын, күлдің ішінде қолмен қол ұстап отырудан басқаға жарамайтын. Бір күні бір кеме капитаны одан теңізге шығуға бола ма деп сұрады. Ол сонда барғанда, дауыл оларды бағытынан алыстатты. Хэлвор кемеден түскенде, ол жүріп барып, бір қамал тапты. Ол жерге жеткенде, бір ханшайым оған үш басты троллдің осында тұрғанын және оны жейін деп ескертті. Халвор кетуге қарсы болды. Ханшайым оны тамақтандырып, семсермен күресуді өтінді. Ол мүмкін емес, және ол оған кеңес берді, бір құмырадан ішуге; кейін, ол оны қолдана алады. Ол тролльді қайтып келе жатқанда өлтірді. Ханшайым оған тролльдер тұтқындаған басқа екі әпкесі туралы айтты, ал Халвор оларды да құтқарып алды, бірақ бір тролльдің алты басы, ал екіншісінің тоғызы болды. Олар оған қайсысы болса да үйленетінін айтты, ол ең кішісін таңдады, бірақ ата-анасын сағынды және оларға не болғанын айтқысы келді. Әмірші қыздар оған өзіне барып қайтуды тілеу үшін сақина берді, бірақ оларды атамауға ескертті. Ата-анасы ұлы мырзаны ұлы деп тану үшін көп уақыт қажет болды, бірақ олар онымен өте риза болды. Қыздар оның алдында ұялып, мазақтап тұрды. Ол ханшайымдардың сол жерде болғанын тіледі, сонда олар өздерінің қаншалықты ұятқа қалуы керектігін көре алады. Олар пайда болды. Ең кіші ханшайым Халворды ұйықтауға көндіріп, саусағына сақина кигізіп, тілек сақинасын алып, оларды Сория-Мория қамалына қайтаруды тіледі. Ол оларды іздеп, ат сатып алды, және әйелдің отты қоздыруға жеткілікті ұзын мұрны бар қарт жұппен бірге бір үйді тапты. Ол олар Soria Moria Castle жолды білетін болса, сұрады, және олар жоқ, не ай, қария сұрағанда, бірақ, қария оған ат үшін жиырма миль қадам алды, оған аяқкиім бір жұп сауда, және батыс жел күтуге сұрады. Ол Сория-Морияның қаланы және сол жердегі үйлену тойын білген. Ол жерге жету үшін Халвор батыс желінің көмегімен жолға шықты. Ол жерде Халвор ханшайым берген сақинаны тостағанға салып, ханшайымға әкелдірді. Ол оны мойындап, жаңа күйеу жігіттің орнына Халворға үйленді.
Комментарийлер
Норвегиялықтарға Сория-Мория қамалы, бәлкім, ең танымал норвегиялық халық аңыздарының бірі. Сория-Мория қамалының іздеуін жетістік деп қарастыруға болады. Бұл кемелді бақыттың символы. Аңыз бойынша, қамалға апаратын жол анық белгіленбеген, ал сапар жалғыздыққа ұшырайды, өйткені барлық адамдар әртүрлі, сондықтан мақсатқа бірдей жете алмайды. Бұл Норвегияның көпшілік халық аңыздарына тән, өйткені онда реализм мен халықтық әзілдің ерекше ерекшелігі бар. Бұл халық аңыздары көптеген дәстүрлі құндылықтарды, идеяларды және кейіпкерлерді білдіреді. Ең көп таралған құндылықтардың бірі - қарапайым адамның туған жағдайынан жоғары тұрып, табысты болу идеясы. Бұл аңыз Норвегияның ой-өрісін жаулап алуда. 1881 жылы Теодор Северин Киттлен өзінің (норвегтерге) танымал суреті "Норске фолькевентюр" журналында жарияланды. Бұл аңыз Оле Эдварт Ролвагтың 1933 жылғы "Сыңқыр қайығы" романының ішінде өлең ретінде жазылған. Жақында ол 1989 жылы норвегиялық әнші Сиссел Киркьебоның альбомында "Сория Мория" атты ән түрінде пайда болды. 2005 жылы Ослодағы ЕАЭО-да келісілген Сория-Мория декларациясы Норвегияның бұрынғы премьер-министрі Йенс Столтенбергтің бірінші және екінші үкіметінің негізін құрады. Музыкант Фил Элверум 2017 жылы шыққан A Crow Looked At Me as Mount Eerie альбомында қамал мен алқабының суреті туралы сөз қозғап, оны қайғыдан құтылу үшін өтуге болмайтын жолға аллегория ретінде қолданды.
Тарихы
Айтылыс халықаралық Аарн Томпсон Утер индексі бойынша ATU 400 типінде "Жоғалған әйелді іздеген адам" деп жіктеледі. Бұл аңыз түрінде батыр табиғаттан тыс шығу тегі бар қызды (мысалы, қарлы қызды) табады немесе ханшайымды сиқырдан құтқарады; қалай болғанда да, ол оған үйленеді, бірақ ол оған тыйым салады. Батыр тыйымды бұзып, әйелі басқа жерге кетеді. Ол оған ұзақ іздеуді ұсынады, оған көбінесе элементтер (күн, ай және жел) немесе құрлық, теңіз және ауа жануарларының билеушілері көмектеседі.
Атаудың түсіндірілуі
Сория Мория атауларының нақты мағынасы белгісіз. Бұл Мориямен байланысты болуы мүмкін, Жаратылыс кітабындағы тау тізбегі осылай аталған. Дәстүр бойынша, бұл жерде Ыбырайым Ысқақты құрбандыққа шалуға жақындаған. Сондай-ақ, ол грек тіліндегі "софия" ("нағыз даналық") және "мория" ("надандық") деген сөздерге қатысты болуы мүмкін. Дж.Р.Р. Толкин бұл есімнің (аңдауда емес, мағынада) өзінің "Мория шахталары" артында жатқанын мойындады.
Басқа дереккөздер
"Сорья-Мория қамалы" Лэнг, Эндрю. Қызыл ертегі кітабы Лондон: Лонгманс 1890 жылғы көшірмесі