Кіріспе

Польша генералы граф Тадеуш Иордан Розвадовски (19 мамыр 1866 - 18 қазан 1928) - поляк әскери қолбасшысы, дипломат және саясаткер, австро-венгер армиясының, кейіннен поляк армиясының генералы.

Жастық шақ

Джордан Розвадовски Австрия империясының (1867 жылдан Австрия-Мажарстан) құрамына кіретін Галисияның Калуш қаласының маңында Бабин қаласында дүниеге келген. Джордан Розвадовский отбасы поляк дворяндарынан және Траби кланының бір бөлігі болды (Траби гербін қараңыз). 1783 жылы отбасы Габсбург императоры Иосиф II-ден Киелі Рим империясының және Австрияның дворяндары арасында граф атағын алды. Тадеуш әскери дәстүрі бар отбасынан шыққан. "Иордания" деген атау үшінші крест жорығы кезінде Иордан өзенін көрген алғашқы поляк болған алыс ата-бабасының ескерткіші болып табылады. Генералдың ата-бабасы Мацей Розвадовский 1683 жылы Вена шайқасында ерлік көрсетті. Тадеуштің арғы атасы Казимеж Джордан Розвадовский Костюшконың қол астында бригадир генерал болып, Польшаның соңғы бөлінісіне қарсы соғысқан. Оның ата-бабасы Виктор қараша көтерілісінде соғысып, "Виртути Милитари" соғыс орденімен марапатталған. Оның ағасы Тадеуш Қаңтар көтерілісінде қаза тапты. Оның әкесі Томислав Қаңтар көтерілісіне қарсы көтерілісшілердің ат әскерінің командирі ретінде қатысқан.

Австрия-Венгрия армиясының офицері

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Розвадовский Австрия-Мажарстан армиясына артиллерия офицері ретінде кірді. Ол және кейіннен оның ұлы Венадағы әйгілі испандық ат үстінде жүруге үйренді. Розвадовски сонымен қатар көптеген жылдар бойы Австрияның Румынияның Бухарест қаласындағы әскери атташесі болып қызмет етті. 1914 жылы ол Краковтағы 12-ші жаяу әскер дивизиясына қарасты 12-ші артиллериялық бригадаға қолбасшылық етуге тағайындалды. Білікті қолбасшы болған ол 43-ші жаяу әскер дивизиясының қолбасшысы болып тағайындалды, оны Горлиц шайқасында жеңіп алды. Сол шайқаста көрсеткен ерлігі үшін Мария Терезияның әскери орденімен марапатталды. Ол сондай-ақ Feuerwaltze "От ролигі" деп аталатын артиллериялық шабуыл тактикасын ашқан. Австро-Венгрия армиясында фельдмаршал лейтенанты дәрежесіне дейін көтерілді.

Польша әскерлерінде қызмет бастау

1918 жылы 26 қазанда Розвадовский Регенттік кеңес тағайындаған Польша Вермахтасының штаб бастығы болды. Польша тәуелсіздік алғаннан кейін, сол жылдың 15 қарашасында ол өз лауазымынан кетті және бір аптадан кейін жаңадан қалпына келтірілген Польша армиясының құрамына тағайындалды. 1919 жылдың 19 наурызына дейін ол Галициядағы Польша-Украина соғысының майдандарында соғысқан Польшаның Шығыс армиясының қолбасшысы болды.

Польшаның Париж, Лондон, Римдегі әскери өкілдіктерінің басшысы

Содан кейін ол Парижге жіберілді, онда ол Польша делегациясының құрамында болды Бейбітшілік конференциясы және Версаль бейбітшілік шартына қол қойған адамдардың бірі болды. Ол сондай-ақ Париж, Лондон және Римге көптеген поляк әскери миссияларын басқарды. Маусым айында ол Польша қарулы күштерінің Париждегі ресми өкілі болды және Польшаға халықаралық қолдау табуда ықпалды болды (мысалы, поляк америкалық Костюшко эскадрильясының еріктілері).

Варшава шайқасы кезінде штаб бастығы

Польша-Кеңес соғысындағы большевистік Ресей шабуылдарының қарқынында 1920 жылы 22 шілдеде Польшаға оралып, Бас штаб бастығы және Мемлекеттік қорғаныс кеңесінің мүшесі лауазымына ие болды. Тарихшылар арасында оның "Висладағы керемет" деп аталатын, соғыс ағынын өзгерткен Варшава шайқасының өте табысты жоспарын әзірлеу үшін қаншалықты жауапты екендігі туралы пікірлер әртүрлі. Ол, әрине, ұқсас жоспар қарастырып отырды. Алайда, кейбіреулер оның үлесі соғыстың ағындысын бұрған деп жиі аталатын Польша маршалы Йозеф Пилсудскийдің үлесінен де маңызды болды деп айтады. Соғыстағы рөлі үшін Розвадовский Virtuti Militari (II және V сыныптар) және Батылдардың айқасы (төрт рет) ордендерімен марапатталды. Жаулық әрекеттер аяқталғаннан кейін ол поляк атлы әскерлерінің бас инспекторы болды және 1924 жылы атлы әскердің тактикасы мен ұйымдастырылуын реформалады. Ол сондай-ақ поляк танкілері мен әуе күшін ертедегі жақтаушылардың бірі болды. 1921 жылдың наурыз айында Иордан Розвадовски Бухаресттегі байланыстарын пайдаланып, қорғаныс альянсы туралы конвенцияны келіссөздер жүргізу арқылы поляк-румын одағын бастауға көмектесті.

Пилсудскийдің төңкерісінен кейін қамауға алынды

1926 жылғы мамырдағы төңкеріс кезінде ол заңды үкіметке адал күштердің қолбасшысы болды және Варшаваның әскери губернаторының рөлін атқарды. Ол үкіметтік күштердің барлық әскери әрекеттеріне жауапты болды, соның ішінде әуе шабуылынан көптеген адам қаза тапты, соның ішінде көптеген өлімге әкелген жарақаттар (құтқарушылардың көпшілігі азаматтық тұрғындар болды). Әуе шабуылын Розвадовский бұйырды, оны генерал Загорский ұйымдастырды. Жозеф Пилсудскийдің жеңісінен кейін Розвадовский 1926 жылы 15 мамырда Варшавада тұтқындалып, тағы төрт тұтқынға алынған генералмен бірге Вильнюстің Антакалнис қаласындағы әскери түрмеге жеткізілді. Ол жерде ол өте қатаң жағдайларда, жылытылмайтын камерада, бір жылдан астам уақыт бойы, 1927 жылдың 18 мамырына дейін ұсталды. Ең маңызды куәгер генерал Загорский 1927 жылы белгісіз жағдайда жоғалып кетті. Сол кездегі баспасөз оның әскери қызмет кезінде дұрыс емес қаржылық қатынастар жасады деген қате және жалған айыптауларды қайталады. Бұл жалған айыптар оған ешқашан айтылмаған және олар негізсіз аңыздар ғана болып қалды.

Өлім және оның салдары

Бостандыққа шыққаннан кейін көп ұзамай генерал Розвадовский Варшавадағы ауруханада құпия жағдайда қайтыс болды. Ол жерленген, улану туралы хабарлар тараған,

Отбасы

Генерал Розвадовскийдің артында әйелі, қызы және ұлы қалды. Оның байлығының басым бөлігі оның қол астында соғысқан сарбаздарға пайда әкелетін бизнеспен айналысты. Оның қызы Мелания Жозефина 1970 жылдары құпия жағдайда қайтыс болып, ешқашан үйленбеген сияқты. Оның ұлы Жозеф Польша армиясының артиллерия офицері болды және Virtuti Militari орденін алды. 1930 жылдары Польшадағы демократияға қарсы және Пилсудскийге қарсы күштерді қолдауын жалғастыра бергендіктен, ол өз комиссиясынан бас тартып, АҚШ-қа көшіп кетуге мәжбүр болды. Ол Америка Құрама Штаттарына көшіп барып, инженер болып жұмыс істеді және Эмпайр Стейт Билдингтің лифтілерін жобалады. Ол 1939 жылғы Нью-Йорк әлем көрмесіндегі және 1964 жылғы әлем көрмесіндегі Польша павильонының дизайнына да үлес қосты. Оның артында Мелани Жозефин есімді қызы, Калия Бренксонс Ван Дайк есімді немересі және Джозеф есімді бір шөбересі қалды.