Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша генералы граф Тадеуш Иордан Розвадовски (19 мамыр 1866 - 18 қазан 1928) - поляк әскери қолбасшысы, дипломат және саясаткер, австро-венгер армиясының, кейіннен поляк армиясының генералы.
Polish general
Count Tadeusz Jordan Rozwadowski (19 May 1866 – 18 October 1928) was a Polish military commander, diplomat, and politician, a general of the Austro Hungarian Army and then the Polish Army.
Жастық шақ
Джордан Розвадовски Австрия империясының (1867 жылдан Австрия-Мажарстан) құрамына кіретін Галисияның Калуш қаласының маңында Бабин қаласында дүниеге келген. Джордан Розвадовский отбасы поляк дворяндарынан және Траби кланының бір бөлігі болды (Траби гербін қараңыз). 1783 жылы отбасы Габсбург императоры Иосиф II-ден Киелі Рим империясының және Австрияның дворяндары арасында граф атағын алды. Тадеуш әскери дәстүрі бар отбасынан шыққан. "Иордания" деген атау үшінші крест жорығы кезінде Иордан өзенін көрген алғашқы поляк болған алыс ата-бабасының ескерткіші болып табылады. Генералдың ата-бабасы Мацей Розвадовский 1683 жылы Вена шайқасында ерлік көрсетті. Тадеуштің арғы атасы Казимеж Джордан Розвадовский Костюшконың қол астында бригадир генерал болып, Польшаның соңғы бөлінісіне қарсы соғысқан. Оның ата-бабасы Виктор қараша көтерілісінде соғысып, "Виртути Милитари" соғыс орденімен марапатталған. Оның ағасы Тадеуш Қаңтар көтерілісінде қаза тапты. Оның әкесі Томислав Қаңтар көтерілісіне қарсы көтерілісшілердің ат әскерінің командирі ретінде қатысқан.
Jordan Rozwadowski was born in Babin, near Kałusz, Galicia, which formed part of the Austrian Empire (Austria Hungary from 1867). The Jordan Rozwadowski family was a member of the Polish nobility and a part of Traby clan (see Trąby coat of arms). In 1783, the family obtained the title of count from the Habsburg Emperor Joseph II in the nobility of the Holy Roman Empire and the Austrian nobility. Tadeusz came from a family with a long military tradition. The 'Jordan' byname is a memento of a distant ancestor who during the Third Crusade was the first Pole to see the Jordan River. The general's ancestor, Maciej Rozwadowski, showed bravery at the Battle of Vienna in 1683. Tadeusz's great grandfather, Kazimierz Jordan Rozwadowski, was a brigadier general under Kościuszko, and fought against the last partition of Poland. His grandfather, Wiktor, fought in the November Uprising and was awarded the War Order of Virtuti Militari. His uncle Tadeusz was killed in the January Uprising. His father Tomisław fought in the January Uprising as a commander of the insurgent cavalry.
Австрия-Венгрия армиясының офицері
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Розвадовский Австрия-Мажарстан армиясына артиллерия офицері ретінде кірді. Ол және кейіннен оның ұлы Венадағы әйгілі испандық ат үстінде жүруге үйренді. Розвадовски сонымен қатар көптеген жылдар бойы Австрияның Румынияның Бухарест қаласындағы әскери атташесі болып қызмет етті. 1914 жылы ол Краковтағы 12-ші жаяу әскер дивизиясына қарасты 12-ші артиллериялық бригадаға қолбасшылық етуге тағайындалды. Білікті қолбасшы болған ол 43-ші жаяу әскер дивизиясының қолбасшысы болып тағайындалды, оны Горлиц шайқасында жеңіп алды. Сол шайқаста көрсеткен ерлігі үшін Мария Терезияның әскери орденімен марапатталды. Ол сондай-ақ Feuerwaltze "От ролигі" деп аталатын артиллериялық шабуыл тактикасын ашқан. Австро-Венгрия армиясында фельдмаршал лейтенанты дәрежесіне дейін көтерілді.
Before the outbreak of World War I, Rozwadowski joined the Austro Hungarian Army as an artillery officer He and, later, his son were taught to ride at the famous Spanish Riding School in Vienna. Rozwadowski also served, for many years, as the Austrian military attaché in Bucharest, Romania. In 1914, he was appointed to command the 12th Artillery Brigade attached to the Kraków based 12th Infantry Division. A skilled commander, he was then appointed to command the 43rd Infantry Division, which he led during the victorious battle of Gorlice. He was awarded the Military Order of Maria Theresa for his distinguished conduct in that battle. He is also credited with the discovery of an artillery barrage tactic called Feuerwaltze – "Fire roller". In the Austro Hungarian Army he rose to the rank of Feldmarschalleutnant(Lieutenant field marshal).
Польша әскерлерінде қызмет бастау
1918 жылы 26 қазанда Розвадовский Регенттік кеңес тағайындаған Польша Вермахтасының штаб бастығы болды. Польша тәуелсіздік алғаннан кейін, сол жылдың 15 қарашасында ол өз лауазымынан кетті және бір аптадан кейін жаңадан қалпына келтірілген Польша армиясының құрамына тағайындалды. 1919 жылдың 19 наурызына дейін ол Галициядағы Польша-Украина соғысының майдандарында соғысқан Польшаның Шығыс армиясының қолбасшысы болды.
On October 26, 1918 Rozwadowski became the Regency Council nominated chief of staff of the Polnische Wehrmacht. After Poland regained independence, on November 15 of that year he resigned his post – and was assigned to the same duty within the newly restored Polish Army a week later. Until March 19, 1919 he was also the commanding officer of the Polish Eastern Army fighting on the fronts of the Polish Ukrainian War in Galicia.
Польшаның Париж, Лондон, Римдегі әскери өкілдіктерінің басшысы
Содан кейін ол Парижге жіберілді, онда ол Польша делегациясының құрамында болды Бейбітшілік конференциясы және Версаль бейбітшілік шартына қол қойған адамдардың бірі болды. Ол сондай-ақ Париж, Лондон және Римге көптеген поляк әскери миссияларын басқарды. Маусым айында ол Польша қарулы күштерінің Париждегі ресми өкілі болды және Польшаға халықаралық қолдау табуда ықпалды болды (мысалы, поляк америкалық Костюшко эскадрильясының еріктілері).
He was then dispatched to Paris, where he took part in the Polish delegation to the Peace Conference and was one of the people to sign the Versailles Peace Treaty. He also headed numerous Polish military missions to Paris, London and Rome. In June he became the official representative of Polish armed forces in Paris and was influential in obtaining international support for Poland (for example, the volunteers for the Polish American Kościuszko's Squadron).
Варшава шайқасы кезінде штаб бастығы
Польша-Кеңес соғысындағы большевистік Ресей шабуылдарының қарқынында 1920 жылы 22 шілдеде Польшаға оралып, Бас штаб бастығы және Мемлекеттік қорғаныс кеңесінің мүшесі лауазымына ие болды. Тарихшылар арасында оның "Висладағы керемет" деп аталатын, соғыс ағынын өзгерткен Варшава шайқасының өте табысты жоспарын әзірлеу үшін қаншалықты жауапты екендігі туралы пікірлер әртүрлі. Ол, әрине, ұқсас жоспар қарастырып отырды. Алайда, кейбіреулер оның үлесі соғыстың ағындысын бұрған деп жиі аталатын Польша маршалы Йозеф Пилсудскийдің үлесінен де маңызды болды деп айтады. Соғыстағы рөлі үшін Розвадовский Virtuti Militari (II және V сыныптар) және Батылдардың айқасы (төрт рет) ордендерімен марапатталды. Жаулық әрекеттер аяқталғаннан кейін ол поляк атлы әскерлерінің бас инспекторы болды және 1924 жылы атлы әскердің тактикасы мен ұйымдастырылуын реформалады. Ол сондай-ақ поляк танкілері мен әуе күшін ертедегі жақтаушылардың бірі болды. 1921 жылдың наурыз айында Иордан Розвадовски Бухаресттегі байланыстарын пайдаланып, қорғаныс альянсы туралы конвенцияны келіссөздер жүргізу арқылы поляк-румын одағын бастауға көмектесті.
At the height of the Bolshevist Russian offensive in the Polish–Soviet War, on July 22, 1920, he returned to Poland and assumed the post of the Chief of General Staff and a member of the State Defence Council. Opinions among historians vary as to the extent to which he was responsible for developing the extremely successful plan for the battle of Warsaw that turned the tide of that war, also known as the "Miracle on the Vistula". He was certainly considering a similar plan. Some argue, however, that his input was even more important than that of Marshal of Poland, Józef Piłsudski, who is most often credited with turning the tide of the war. For his part in the war, Rozwadowski was awarded the Virtuti Militari (Classes II and V) and the Cross of the Valorous (four times). After the end of hostilities he became the inspector general of Polish cavalry units and authored the 1924 reform of the cavalry tactics and organization. He was also one of the early proponents of Polish tanks and airpower. In March 1921, Jordan Rozwadowski made use of his contacts in Bucharest to help start the Polish–Romanian alliance, by negotiating a Convention on Defensive Alliance.
Пилсудскийдің төңкерісінен кейін қамауға алынды
1926 жылғы мамырдағы төңкеріс кезінде ол заңды үкіметке адал күштердің қолбасшысы болды және Варшаваның әскери губернаторының рөлін атқарды. Ол үкіметтік күштердің барлық әскери әрекеттеріне жауапты болды, соның ішінде әуе шабуылынан көптеген адам қаза тапты, соның ішінде көптеген өлімге әкелген жарақаттар (құтқарушылардың көпшілігі азаматтық тұрғындар болды). Әуе шабуылын Розвадовский бұйырды, оны генерал Загорский ұйымдастырды. Жозеф Пилсудскийдің жеңісінен кейін Розвадовский 1926 жылы 15 мамырда Варшавада тұтқындалып, тағы төрт тұтқынға алынған генералмен бірге Вильнюстің Антакалнис қаласындағы әскери түрмеге жеткізілді. Ол жерде ол өте қатаң жағдайларда, жылытылмайтын камерада, бір жылдан астам уақыт бойы, 1927 жылдың 18 мамырына дейін ұсталды. Ең маңызды куәгер генерал Загорский 1927 жылы белгісіз жағдайда жоғалып кетті. Сол кездегі баспасөз оның әскери қызмет кезінде дұрыс емес қаржылық қатынастар жасады деген қате және жалған айыптауларды қайталады. Бұл жалған айыптар оған ешқашан айтылмаған және олар негізсіз аңыздар ғана болып қалды.
During the May Coup d'État of 1926 he was the commander of the forces loyal to the legal government and assumed the role of the military governor of Warsaw. He was responsible for all military actions of the government forces, including airstrikes that resulted in heavy casualties, including many fatal injuries (most victims were civilians). Air raids were ordered by Rozwadowski and organised by General Zagórski. After the victory of Józef Piłsudski Rozwadowski was arrested in Warsaw on May 15, 1926 and transferred with four other detained generals to a military prison in Antakalnis, Vilnius, where he was detained in very strict conditions, in an unheated cell, for more than a year, until May 18, 1927. General Zagórski, the most important witness, disappeared in unknown circumstances in 1927. The press of the time repeated imprecise and false accusations of improper financial dealings during his service in the army. These allegations were never presented to him and remained only unsubstantiated rumors.
Өлім және оның салдары
Бостандыққа шыққаннан кейін көп ұзамай генерал Розвадовский Варшавадағы ауруханада құпия жағдайда қайтыс болды. Ол жерленген, улану туралы хабарлар тараған,
Soon after his release and retirement general Rozwadowski died in mysterious circumstances in a hospital in Warsaw. He was buried, amid rumours of poisoning,
Отбасы
Генерал Розвадовскийдің артында әйелі, қызы және ұлы қалды. Оның байлығының басым бөлігі оның қол астында соғысқан сарбаздарға пайда әкелетін бизнеспен айналысты. Оның қызы Мелания Жозефина 1970 жылдары құпия жағдайда қайтыс болып, ешқашан үйленбеген сияқты. Оның ұлы Жозеф Польша армиясының артиллерия офицері болды және Virtuti Militari орденін алды. 1930 жылдары Польшадағы демократияға қарсы және Пилсудскийге қарсы күштерді қолдауын жалғастыра бергендіктен, ол өз комиссиясынан бас тартып, АҚШ-қа көшіп кетуге мәжбүр болды. Ол Америка Құрама Штаттарына көшіп барып, инженер болып жұмыс істеді және Эмпайр Стейт Билдингтің лифтілерін жобалады. Ол 1939 жылғы Нью-Йорк әлем көрмесіндегі және 1964 жылғы әлем көрмесіндегі Польша павильонының дизайнына да үлес қосты. Оның артында Мелани Жозефин есімді қызы, Калия Бренксонс Ван Дайк есімді немересі және Джозеф есімді бір шөбересі қалды.
General Rozwadowski left behind a wife, a daughter, and a son. The greater part of his fortune was lost in a business venture to benefit the soldiers who fought under his command. His daughter, Melania Josefina, seems to have died under mysterious circumstances in the 1970s and never married. His son, Jozef, was an artillery officer in the Polish Army and was also awarded the Virtuti Militari. In the 1930s, he was forced to resign his commission and emigrate to the United States due to his continued support for the pro democratic and anti Piłsudski forces in Poland. He emigrated to the United States and worked as an engineer and designed the elevators in the Empire State Building. He also contributed to the design of the Polish Pavilion in the 1939 New York World's Fair and the 1964 World's Fair. He was survived by one daughter, Melanie Josephine, one granddaughter, Calia Brencsons Van Dyk (see List of Latvians), and one great grandson, Joseph, all living in the United States.