Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Плателиаи () - Литваның Самогития аймағындағы қала. Ол Самогитиядағы ең үлкен көл - Плателиаи көлінің батыс жағалауында орналасқан. Шамамен 1100 тұрғыны бар қала Плунгэ ауданындағы елдэраттың орталығы болып табылады. Ол Жемаития ұлттық паркінің әкімшілік орталығы болып табылады. Қала Самогитияның танымал курорты болып табылады және көптеген туристерді тартады.
Plateliai (; Płótele) is a town in Samogitia, Lithuania. It is situated on the west bank of Lake Plateliai, the largest lake in Samogitia. The town with the population of about 1,100 people is the center of an elderate in Plungė district municipality. It is the administrative center of the Žemaitija National Park. The town is popular resort in Samogitia and attracts many tourists.
Тарих
Плателийдің ағаштан жасалған Санкт-Петр және Пауыл шіркеуі 1744 жылы Ян Войткевичтің қолында салынған. Choiseul de Gouffier сарайы Екінші дүниежүзілік соғыс соңында қиратылған, бірақ 40 гектар саябақ сақталған.
The wooden St. Peter and Paul church of Plateliai was built in 1744 by Jan Wojtkiewicz. The Choiseul de Gouffier palace was destroyed at the end of World War II but the 40 hectare park remained.
Яһуди қауымы
18-ғасырдың соңында Платиляйға қоныс аударған еврейлер шағын сауда, қолөнер және қаламен шектесетін көлдегі балық аулаумен айналысты. Қалада мәжілісхана болса да, яһуди мектебі немесе басқа да яһудилік қоғамдық мекемелер болған жоқ. XIX ғасырдың соңынан бастап Плателийдің еврейлері біртіндеп Америка мен Оңтүстік Африкаға көшіп бара бастады, ал ағыны 1923 жылы қаланың жартысын қиратып жіберген үлкен өрттен кейін соғыстар аралығы кезеңінде жалғасты. Бұл апат яһудилердің экономикалық жағдайын нашарлатты. Отбасылар әдетте үйлерінің жанында көкөніс бақтарын ұстап тұратын, бұл олардың өмір сүруіне көмектескен. 1923 жылы Плателиаиде тұратын 150 яһудидің 1940 жылы жүзге жуығы ғана қалды. Неміс басқыншылығынан бір апта өткен соң, соғыстың екінші күні Платиляйдан үш ондаған еврей ер адам тұтқындалды. Олар мәжілісханада қамалып, ауыр еңбекке мәжбүр етілсе, яһуди әйелдері мен балаларына қала маңындағы шаруалар үшін көмекші жұмыс күштері ретінде жұмыс істеуге мәжбүр болды. Бірінші атыс 1941 жылдың шілде айының басында қаладан оңтүстікке қарай 4 км жердегі Лаумаленка орманында болды, онда онға жуық еврей еркек атып өлтірілді. Қалған яһуди ерлер шілде айының ортасында қаладан батысқа қарай 0,5 км жерде орналасқан Бокштикалнис тауының етегінде өлтірілді. Ерлер өлім жазасына кесілгеннен кейін 70 әйел, бала және қарт адам мәжілісханаға орналастырылып, тамыз айының соңына дейін сол жерде ұсталды. Оларды атып өлтіріп, Лаумаленка орманында қала тұрғындары қазған орға көміп тастады. Ерлер сияқты әйелдер де құдықтың шетінде тізбектеліп, ату алдында киімдерін шешіп тастаулары керек еді.
Having settled in Plateliai at the end of the 18th century, Jews were employed in small commerce, craftsmanship and fishing in the lake bordering the town. There was a synagogue in the town, but no Jewish school or any other Jewish public institutions. From the end of the 19th century, the Jews of Plateliai started gradually emigrating to America and South Africa, and the flow continued into the interwar period, propelled by a huge fire that devastated half of the town in 1923. The disaster worsened the economic situation of the Jews. Families usually maintained vegetable gardens beside their houses, which helped them survive. Of 150 Jews that lived in Plateliai in 1923, only about a hundred remained in 1940. Three dozen Jewish men from Plateliai were arrested about a week after the German invasion, on the second day of the war. While they were confined in the synagogue and forced to do hard physical labor, Jewish women and children were forced to work for the farmers around the town as auxiliary labor force. The first shooting took place in the Laumalenka forest, 4 km south of the town, in the beginning of July 1941, when up to ten Jewish men were shot. The rest of the Jewish men were executed in mid July at the foot of Mount Bokštikalnis, 0,5 km west of the town. After the execution of men, 70 women, children and the elderly were placed in the synagogue and kept there until the end of August. They were shot and buried in a trench dug by residents of the town in the Laumalenka forest. In the same manner as the men before them, the women had to undress before being lined up at the edge of the pit and shot.