Кіріспе

Орыс ертегісі Құстардың тілі (Птичий язык) - Александр Афанасьевтың 247 нөмірлі "Орыс ертегілері" жинағында жинақталған орыс ертегісі.

Қысқаша мазмұны

Саудагердің ұлы Иван құстардың тілін үйренгісі келді. Бір күні ол аң аулап бара жатып, дауылдың астында қалуы мүмкін төрт балапанды көріп, оларды кафтанымен қорғап алды. Ана құс қайтып келгенде, ризашылығын білдіріп, оған құстардың тілін үйретті. Бір күні түнде ата-анасымен бірге отырып, құлаққаптың әнін естіп, қатты уайымдады. Әкесі оның не айтқанын тыңдауға тырысты. Ол оларға кітапта саудагердің емес, патшаның баласы болатыны және өз әкесі оған құл ретінде қызмет ететіндігі айтылғанын айтты. Осыны естіген әке-шешесі қатты абыржып, баланы қайыққа мінгізіп, жағаға алып келді. Оны теңізден бір саудагер тауып алады. Ол саудагерге құстар дауыл туралы айтып жатқанын ескертті, бірақ оны елемеді, бірақ олар дауылдан зақым келгендіктен, ол оларға қарақшылар туралы ескертті және олар жасырылды. Олар бір қалаға келгенде, оның патшасы әрқашан терезеден үшеуін көріп, қатты уайымдаған еді. Ол кіші қызын оларды құтқаратын адамға ұзатуға ұсынды. Иван құстарды тыңдауға барып, аудиенция сұрады. Ол патшаға: "Қаралар патша шешімін қалайды: жас қарға атасына еруі керек пе, әлде анасына ма?" деп айтты. Патша әкесі мен анасының қос-қос құйрығын алып, жалғыз қашып кетті. Патша өзінің кіші қызы Иванға үйлендіріп, оған өз патшалығының жартысын берді. Осы уақыт аралығында әкесі ақшасынан айырылып, қайыршы болып кетті. Бір күні ол Иванның қасарынан қайыр сұрап келді, Иван оны алып келіп, тамақ пен киім берді, не қалағанын сұрады. Әкесі оны қызметші етіп алуын өтінді. Иван оған шолпанның әнін орындағанын айтты және ата-анасын қамтамасыз етті.

Аудармалар

Бұл ертегі Леонард Магнус пен Вера Ксенофонтовна Каламатиано де Блюменталь еңбектерінде аударылған. Француз славяны Луи Лежер бұл аңызды "Le Language des Oiseaux" деп аударды.

Комментарийлер

Ертегі Аарн Томпсон Утер индексі бойынша ATU 671 типінде "Жануарлар тілі" деп саналады. Шотландиядағы Айлен Донан сарайының аңызына ұқсас әңгіме қосылған, онда қожайын өзінің ұлына құстармен сөйлесу құдіретін берді, оның алғашқы сорғысын қарғаның бас сүйегінен жасады. Франсиско Адольфо Коэльо жинаған португалдық "Бала мен ай" ертегісі "Қоштар тіліне" ұқсас өрнектеледі: Бір бала әкесіне айдың бір күні әкесі оған қол жуу үшін су ұсынғанда, ол "артқа шегініп, қызмет көрсетуден бас тартады" деп айтты. Баланың ата-анасы осыдан қорқып, оны теңізге тастап кеткен қорапқа кіргізеді, бірақ қорапты балықшы тауып алады және баланы асырап алған патшаға береді. Бала сапарға шыққанда әкесі басқаратын қонақүйге келіп, пайғамбарлықты өз бетімен орындайды.