Кіріспе

Эмиль Золаның 1872 жылғы "Ла Куре" романы (1871–72; ағылшын тілінде: The Kill) – Эмиль Золаның 20 томдық "Ругон-Маккар" сериясындағы екінші роман. Ол 1850-ші және 1860-шы жылдары Барон Хаусманның Парижді қайта құруы кезеңінде мүлікке құмарлықпен шабуыл жасау және Екінші Француз империясының өте бай жаңадан байығандарының өмірін көрсетеді. "Ругон әулетінің бақыты" романынан мүлдем өзгеше, "Ла Куре" – аң ауынан кейін иттің үлесіне тиетін олжа, сондықтан көбінесе "Қырғын" деп аударылады – бұл үш тұлғаның мінез-қалпын зерттейтін туынды: аяусыз және есептеуші шаруа Пьер Ругон мен буржуа Фелиситидің (ол оны қатты еркелетеді) кенже ұлы Аристид Ругон (аты "Саккард" деп өзгертілді), екеуі де Бонапарттықтар және байлыққа деген құштарлыққа толы, Аристидтің жас екінші әйелі Рене (алғашқы әйелі провинциалдық Плассаннан Парижге көшкеннен кейін көп ұзамай қайтыс болады) және Аристидтің бірінші некесінен туған әдемі мінезді ұлы Максим.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман таңғажайып сәнділікпен басталады, Рене мен Максим ат арбасында жайлап отырып, 19 ғасырдағы Париж паркін (Бои де Булонь) қазіргі көлік кептелісімен салыстырады. Бұл кейіпкерлердің өте бай екендігі ертеден-ақ білінеді; олар өздерінің сарайларына келген соң, сағаттап қызметшілердің киіндіруіне уақыт жұмсайды, содан кейін Париждегі ең бай адамдардың қатысуымен банкет ұйымдастырады. Бұл көрініс пен алдыңғы романның соңы арасында байланыс жоқ сияқты, екінші тарау басталғанға дейін Зола бұл сәнді көріністің шамамен он төрт жылдан кейін орын алатынын көрсетеді. Содан кейін Зола уақытты кері қайтарады, оқиғаны «Күлкілі байлық» романы аяқталғаннан кейін бірнеше минуттан кейін бастайды. «Ла Фортуна» романында Евгений Ругонның Паризде саяси билікке көтерілуінен кейін, оның кіші інісі Аристид, бірінші романда талантсыз журналист ретінде бейнеленген, императорлық іске толыққанды берілмеген және сыйлықтар үлестірілген кезде назарсыз қалған комик кейіпкер, Евгенийге Парижге еріп, енді өзіне тиесілі деп санайтын байлық пен билікке қол жеткізуге шешім қабылдайды. Евгений Аристидке осы мақсаттарға жетуге көмектесуге уәде береді, бірақ ол оның жолына шықпауын және Аристидтің жасаған істерінен Евгенийдің саяси беделіне нұқсан келтірмеу үшін тегін өзгертуін талап етеді. Аристид Саккард тегін таңдайды, ал Евгений оған қала құрылысы рұқсаттарын беру кеңсесінде қарапайым жұмыс табады. Саккард көп ұзамай бұл жұмыстың өзі ойлағандай көңіл көшірмейтінін, Париждің жаңа бульварлар жүйесін салу үшін бұзылатын үйлер мен ғимараттар туралы құпия ақпарат алуға мүмкіндік беретінін түсінеді. Қалалық билік бұзылмақ болған үйлердің иелеріне жомарт өтемақы төлегенін білген Саккард, олардың мәртебесі жарияланбастан бұл үйлерді сатып алу үшін қарыз алып, үлкен пайда табуға тырысады. Саккард бастапқы инвестициялар үшін ақша таба алмайды, бірақ содан кейін оның әйелі өлім ауруына шалдығады. Ол жанында өліп жатқанда, Саккард (таң қалдыратын қатыгездік көрінісінде) жүкті Ренеге үйленуге келіседі, оның отбасысы қорлықтан сақтану үшін онымен үйленетін және баласын өзінің деп жариялайтын адамға үлкен қорлық төлеуге дайын. Саккард келіседі және оның спекуляциялық мансабы басталады. Ол кіші қызын Плассанға қайтарады, ал үлкен ұлы Максимді Париждің пансиондық мектебіне жібереді. Максим бірнеше жылдан кейін мектепті бітіріп, кем дегенде жеті жасқа үлкен жаңа өгей анасы Ренемен кездеседі. Флэшбек аяқталғаннан кейін, романның қалған бөлігі Саккард байлық жинағаннан кейін, оның сәнді сарайы мен ысырапшылығының аясында өтеді және жыныстық және саяси интриганың үшбұрышты сюжетіне қатысты. Рене мен Максим жартылай инцесттік махаббатқа түседі, бұл Саккард күдіктенеді, бірақ оған төзімділік танытады, мүмкін ол Ренемен некеде коммерциялық мүдделерді көреді. Саккард Ренеге миллиондаған құнға бағаланған үйінің құжаттарын беруге тырысады, бірақ ол бас тартады. Роман осы бағытта жалғасады, шиеленіс күшейеді және Золаның жаңа байлардың екіжүзділігі мен әдепсіздігі туралы ащы байқауларымен аяқталады. «Кюре» романын жазған кездегі кедей журналист Золаның өзі өзі суреттеген оқиғалар туралы білмеген. Бұл кемшілікті жою үшін ол Францияның көптеген салтанатты үйлерін аралап, сәулет, әйелдер мен ерлер сәндері, зергерлік бұйымдар, бақ дизайны, жылыжай өсімдіктері (Саккардтың жылыжайында азғыру сахнасы орын алады), ат арбалары, манералар, қызметшілердің киімдері туралы көптеген жазбалар жасады. Бұл жазбалар (көлемі сақталған) уақытты тиімді пайдалану болды, өйткені көптеген замандас бақылаушылар романды реализмі үшін мақтады.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Роман алғаш рет (аудармашысы белгісіз) өте нашар аударылып, көптеген цензуралық өңдеулермен Генри Визетелли 1880 және 1890 жылдары "The Rush for the Spoil" деген атпен қайта басылымға шығарды, Джордж Мурдың кіріспесімен. Ақын және сыншы Александр Тексира де Маттостың толыққанды, цензураланбаған аудармасы 1895 жылы француз тілінде шектеулі таралымда жарық көрді, оның ағылшын тіліндегі баламасы (The Hounds' Fee) жақшада берілген. Бұл аударма 1954 жылы қайта басылғанда "Қойғыш" деп аталды және ғасырдан астам уақыт бойы романның стандартты ағылшын тіліндегі мәтіні болып саналды. Сынаушы Грэм Кинг: "Оның керемет уақытқа төтеп берерлік стилі, әлдеқайда жаңа аудармашыларға тосқауыл болады" деп атап өткен. 2004 жылы Артур Голдхаммер (Modern Library) және Брайан Нельсон (Oxford World's Classics) жазған екі жаңа ағылшын аудармасы жарық көрді және жоғары бағаланды.

Бейімделулер

Ла Куре 1917 жылы Балдассаре Негрони режиссерлік еткен итальяндық үнсіз фильмге бейімделді. Режиссер Роджер Вадим 1966 жылы «La Curée» фильмін қазіргі Париж қаласында түсірді, ол ағылшын тілінде «The Game Is Over» деген атпен шықты. Фильмде Джейн Фонда, Мишель Пикколи және Питер МакЭнери түсті.

Санаткерлік еңбектер

Шарль, Кристоф. XIX ғасырдағы Францияның әлеуметтік тарихы. Аударған: Мириам Кочан. Оксфорд: Берг, 1994 жыл. Нельсон, Брайан. "Спекуляция және ысырап: Золяның "Кюре" романына қатысты зерттеу". Петри, Сэнди. "Стилистика және қоғам "Кюре" романында". MLN, 1974 жылғы қазан, 626–640 бб. Седжвик, Ив Кософски. Ерлер арасында: ағылшын әдебиеті және еркектердің гомосоциалдық құштарлығы. Нью-Йорк: Колумбия университетінің баспасы, 1985 жыл.