Кіріспе
Анте Старчевич (; 23 мамыр 1823 - 28 ақпан 1896) - хорват саясаткері және жазушысы. Оның саясаты хорват мемлекеттік заңына, хорват жерлерінің тұтастығына және өз халқының өзін-өзі анықтау құқығына негізделген. Хорватия парламентіне мүше және Құқықтар партиясының негізін қалаушы ретінде ол хорват ұлты үшін негізін қалады. Ол Австрия-Мажарстанның ішінде хорваттардың құқықтарын қорғау және көптеген саясаткерлер басқа оңтүстік славяндармен бірігуге ұмтылған уақытта хорват мемлекетін тарату үшін жасаған науқаны үшін Ұлт Әкесі деп аталды.
Ante Starčević ( ; 23 May 1823 – 28 February 1896) was a Croatian politician and writer. His policies centered around Croatian state law, the integrity of Croatian lands, and the right of his people to self determination. As an important member of the Croatian parliament and the founder of the Party of Rights he has laid the foundations for Croatian nationalism. He has been referred to as Father of the Nation due to his campaign for the rights of Croats within Austria Hungary and his propagation of a Croatian state in a time where many politicians sought unification with other South Slavs.
Өмір
Старчевич Австрия империясының әскери шекарасындағы Gospić маңындағы hr ауылында католиктік ата Яков пен серб православтық ана Милика Старчевичтің қалыптасу жылдарында оның ағасы Шиме Старчевичтің ықпалы болды. Он үш жастан он алты жасқа дейін оның білім беру негізі Симедің ілімімен, соның ішінде латын және штокавиан хорват диалектісімен қалыптасты. 1845 жылы Загребтегі классикалық гимназияны бітірді. Содан кейін ол қысқа уақыт бойы Сеньдегі семинарияда оқуын жалғастырды, бірақ көп ұзамай 1845 жылы Рим католиктік теологиялық семинарияға қатысу үшін Пестке көшіп барды, оны 1846 жылы бітірді. Содан кейін ол Загреб университетінде академиялық лауазымға ие болуға тырысты, бірақ сәтсіз болды, сондықтан ол 1861 жылға дейін Шрамның кеңсесінде болды, ол Фиуме округінің бас нотариусы болып тағайындалды. Өзінің қалауы бойынша ол Загреб қаласының Шестине маңындағы Санкт-Мирко шіркеуінде жерленді. Оның бюстін Иван Рендич жасаған. Өлім аузында ол өзінің құрметіне ескерткіш орнатуды өтінді, бірақ 1998 жылы оның мүсіні Старчевич үйінің алдына орнатылды.
Саяси қызмет
1850-ші жылдары ұлттық болмыстың хорват идеологиясы югославизмге бөлінді, ол иллириялық қозғалысқа негізделіп, оңтүстік славяндар арасындағы бірлікті хорват ұлтын қолдау жолы ретінде және ерекше хорват национализмі ретінде қолдады. Старчевич пен Кватерник Югославияның құрылымын қабылдамады және Хорватияны Австрияның бақылауынан босату үшін Француз төңкерісі сияқты төңкеріс қажет деп есептеді. 1861 жылы Фиумедегі бас нотариус ретінде Старчевич "Риека округінің төрт өтініші" жазды. Кватерникпен бірге ол Австрияны хорваттардың "қатысқан тарихи жауы" деп қарастырды және Хорватияға қатысты Венгрияның билігін қабылдамады. Партия саяси мақсаттарға жету үшін Венамен, Будапешттегі сербтермен кез келген ынтымақтастықтан бас тартты. "Босния мұсылмандары хорват халқының бір бөлігі және таза хорват қандарының бір бөлігі" деп мәлімдеді. 1861 жылы 26 маусымда парламентте сөйлеген сөзімен Старчевич Петар Зрински мен Фран Кристо Франкопанды оңалтуға бағытталған науқанды бастады. 1861 жылғы алғашқы жазбаларынан бастап соңғы сөзіне дейін Старчевич ең бастысы және тұрақты нәрсе Австрияның қорқытуынан арылу екенін және хорват халқы үшін "Австрия-Мажарстанның астында болмай тұрғанда" өмір немесе бақытты болашақ жоқ екенін дәлелдеуге тырысты. Ол "австрия деп аталатын, үкіметтер мен билеушілер халықтарға қарсы сөз байласып отырған" "ой-өріске" қарсылық білдірді. Старчевич хорваттардың басты жауын Габсбург монархиясында көрді. Ол хорват халқының өзін-өзі басқару қабілетіне сенді және егемендік "Құдайдың рақымымен" билік жүргізетін билеушіден емес, халықтан, халықтан өсті. "Құдай және хорваттар" Старчевичтің саяси идеяларының мәні болды. Француз төңкерісі идеяларының әсерінен ол феодализмге қарсы күресті және саяси өмірді демократияландыруды жақтады. Саясатта ол қала тұрғындарына, бай шаруаларға және зиялы қауымға арқа сүйеді.
Идеология
Старчевич алдымен Ильри қозғалысының жақтаушысы болды, кейіннен ол француз кезеңіндегі идеологиялық көзқарастарды қабылдады, мысалы, ұлтшылдық және либерализм. Ол өзінің жеке, сондай-ақ партиялық дауларын хорват ұлты, либерализм халықтар мен ұлттардың бостандығы мен бостандығына қатысты, діни плюрализм және парламенттік монархизм. Ол қазіргі Хорватия, Босния және Герцеговина, Словенияны құрайтын Ұлы Хорватия идеясын қолдады және осы аймақтарда тұратын барлық оңтүстік славяндарды, олардың дініне қарамастан, хорваттар деп қарады. Старчевич үшін Хорватия солтүстіктегі Альп тауларынан Македонияға және оңтүстіктегі Болгария шекарасына дейінгі барлық аумақты қамтыды. Болгария мен хорваттар - оңтүстік славян халықтары.
Әдеби және тілдік еңбек
Саяси қызметінен басқа, Старчевич теолог, философ және жазушы болды. Ол әдеби сын, әңгіме, газет мақалалары, саяси сатира, философиялық очерктер мен өлеңдер жазды. Оның "Анакреон" атты аудармасы 1853 жылы "Даника илирска" журналында басылып шықты. Ол Дзюрджевичтің әртүрлі өлеңдеріне сын пікірлер берді. Старчевич 1850 жылғы Вена тіл келісіміне қарсы екенін мәлімдеді, онда серб және хорват лингвистері штокави диалектісіне негізделген серб-хорват тілінің негізін келісті. Ол сондай-ақ Вук Стефанович Караджичтің лингвистикалық тұжырымдамаларына қарсылық білдірді және оның ұсыныстарына шабуыл жасаған мақалалар жариялады. Старчевич сербтің бар екенін жоққа шығарды және хорват тілін қолдады. Оның ұстанымы Караджичтің қарама-қарсы жағында болды, өйткені Караджич барлық штокавиа тілдерін сербтер ретінде қарастырды, ал Старчевич олардың барлығын хорваттар ретінде қарастырды. Крлежа Старчевичтің күресін Дон Кихоттегімен салыстыратын. Алайда Клежа өзінің шығармаларының саяси аспектілеріне көп көңіл бөлген жоқ. 1869 жылы Осман империясы мен ислам туралы мақала жариялады.
Бағалау
Старчевич "ұлттылық қағидасын" алға тартты, оған сәйкес әрбір ұлттың мемлекеті болуы керек. Старчевич Хорватияның Австрия империясынан тәуелсіздігін жақтады және Австрияны "қасам еткен тарихи жау" деп қарады, бірақ күш қолдануды қолдамады. Ол үшін хорват халқына тиесілі бір ғана хорват мемлекеттік құқығы болды. Бұл оның идеологиясының негізгі бөлігіне айналды. Ол жаңа мемлекеттің негізін Француз төңкерісі идеяларында көріп, жалпыға бірдей сайлау құқығын қолдады. Старчевич өзіне қарсы пікір білдіргендердің барлығын қатаң айыптайды. Ол "Славосерб" терминімен танымал болды, ол латын тіліндегі "склавус" және "сервус" сөздерінің бірі. Ол бұл терминді Людевит Гай, епископ Иосип Юрай Строссмайер және хорват Бан Иван Мажуранич сияқты адамдарға қолданды. Бұл заң хорваттар мен сербтерге қатысты. Ол сондай-ақ Никола IV Зринский мен Иосип Желачичті шетелдіктердің қызметшілері деп атап өтті және Зринский франкопандық заговорінің қатысушыларын олардың қарама-қарсысысы деп атады. Ол Сербияның Неманжич әулеті туралы оң пікір білдірді. Ол мен Джаково епискобы Иосип Юрай Строссмайер хорват саясатына қатысты келіспеді. Строссмайер Оңтүстік славяндардың (болашақтағы Югославияның) панславяндық бірлігіне жанашырлық танытты. Старчевич, екінші жағынан, тәуелсіз хорват мемлекетін талап етті және хорваттарды басқа бір көп ұлтты елге кіргізуге қарсы болды.
Мұра
Хорват жазушысы Антун Густав Матош ол туралы трактат жазды. Онда ол Старчевичті 19 ғасырдағы ең ұлы хорват және ең ұлы патриот деп жариялайды. Сондай-ақ, ол Старчевичті ең ұлы хорват ойшылы деп атайды. Старчевичтің саяси және әдеби еңбегі үшін хорваттар арасында ол Ұлт Әкесі (Otac domovine) деп аталады. Бұл есімді алғаш рет Евгений Кватерник қолдана бастады. Оның суреті 1993 жылы шығарылған хорват 1000 куна банкнотының бетінде бейнеленген. Көптеген көшелер мен алаңдарға Старчевичтің есімі берілген; 2008 жылы Хорватияда барлығы 203 көшеге оның есімі берілген, бұл оны елдегі көшелердің алтыншы ең көп таралған епониміне айналдырды. Оның есімімен аталған мектептер де бар. Хорватиядағы оңшыл партиялардың көпшілігі оның саясатын өздерінің мұрасы деп санайды.