Кіріспе
Америкалық жазушы (1924–1984)
Трумэн Гарсия Капоте (/k//ə/'/p//oʊ//t//i/ kəPOHtee; туған аты – Трумэн Сtrekфус Персонс; 30 қыркүйек, 1924 – 25 тамыз, 1984) – американдық романист, сценарист, драматург және актер. Оның көптеген әңгімелері, романдары мен пьесалары әдеби классика деп есептеледі, соның ішінде "Тиффанидегі таңғы ас" (1958) повесі және "Салқын қанмен" (1966) құқықтық қылмыс романы бар. Оның туындылары 20-дан астам фильм мен телеспектакльге бейімделді. Капотетің балалық шағы ата-анасының ажырысуы, анасынан ұзақ айырылуы және жиі көшіп-қонуы салдарынан қиын болды. Ол сегіз жасында жазушы болуды армандаған және бала кезінде жазу өнерін жетілдірген. Кәсіби жолын қысқа әңгімелер жазудан бастады. "Мириам" (1945) әңгімесінің сәтті қабылдануы Random House баспасының директоры Беннетт Серфтің назарын аударды және "Басқа дауыстар, басқа бөлмелер" (1948) романын жазуға келісімшарт жасалды. Капоте "Салқын қанмен" (1966) романымен ең көп танылды, бұл роман Канзас штатындағы шаруа отбасының қанымен жасалған қылмысы туралы журналистік еңбек. Капоте кітапты жазуға алты жыл жұмсады, оған өмір бойы досы болған Харпер Ли көмектесті, ол "Құсты өлтіру үшін күлкілі" (1960) романын жазған.
Ерте өмір
Труман Капоте Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласындағы Туро ауруханасында Лили Мей Фолк (1905–1954) және сатушы Арчулус Персонс (1897–1981) отбасында дүниеге келді. Жалғыздыққа бой алған бала ретінде Капоте мектепке бірінші жылға келмес бұрын өзінен-өзі оқуға және жазуға үйренді. Капоте бес жасында сөздік пен блокнотын алып жүретіні жиі көрінетін, ал 11 жасында көркем әдебиет жаза бастады. Осы шамада оған «Булдог» деген лақап ат қойылды. Сенбі күндері ол Монровилльден Мексика шығанағындағы Мобил қаласына сапар шегіп, бір кезде «Ескі Миссис Бөгебай» атты әңгімесін Мобил Пресс Реестрі газеті ұйымдастырған балалар жазу байқауына жіберді. Капоте 1936 жылы The Scholastic Art & Writing Awards сыйлығымен өзінің алғашқы жұмыстары үшін марапатталды. 1932 жылы ол Нью-Йорк қаласына анасы және оның екінші күйеуі Хосе Гарсия Капотемен бірге көшті. Хосе – бұрынғы испан полковнигі, Кубадағы Юнион-де-Рейес қаласында жер иесі болған. Ол баланы асырап алып, оның атын Труман Гарсия Капоте деп өзгертті. 1932 жылы ол Нью-Йорктегі Тринити мектебінде оқыды. Содан кейін ол Санкт-Джозеф әскери академиясына түсті. 1939 жылы Капоте отбасы Коннектикут штатының Гринвич қаласына көшіп, Труман Гринвич орта мектебінде оқыды, онда ол мектептің әдеби журналы «Жасыл сиқыршы» және мектеп газетіне материалдар жазды. 1941 жылы олар Нью-Йоркке оралғанда, ол Франклин мектебінде оқыды, қазір Дуайт мектебі деп аталатын Үстіңгі Вест-Сайдтағы жеке мектепті 1942 жылы бітірді. Бұл оның ресми біліміне нүкте болды. 1942 жылы Франклинде оқып жүрген кезінде Капоте The New Yorker журналының сурет бөлімінде көшірмеші болып жұмыс істей бастады. Кейін ол: «Жұмыс аса мәртебелі емес еді, себебі ол тек суреттерді сұрыптап, газет қиындыларын кесуден тұрды. Дегенмен, мен осы мүмкіндікке ие болғанымды бағалаймын, әсіресе колледж сыныптарына бармауға бекінгенімді ескерсек. Менің ойымша, адам жазушы болады немесе болмайды, ал профессорлардың ешқайсысы нәтижеге әсер ете алмайды. Мен әлі де дұрыс деп ойлаймын, кем дегенде өзімнің жағдайымда». Ол жұмысынан кетіп, Алабамадағы туыстарымен бірге тұрып, өзінің алғашқы романы «Жазғы кезесу» романын жазды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қызметке шақырылды, бірақ кейіннен ол достарына «барлығына, тіпті WACS-ке де жарамсыз деп табылғанын» айтты. Ол өзінің «өте невротикалық» екенін түсіндірді. Ли 1961 жылы Пулитцер сыйлығын алғаннан кейін және Капоте 1966 жылы «Салқын қанмен» романын жариялағаннан кейін, екеуінің арасы суытыла бастады.
Өлгеннен кейін жарық көрген ерте роман
1940 жылдары Капоте Нью-Йорк қаласында әлеуметтік жағдайы жақсы әйел мен автотұрақ күзетшісінің жазғы махаббаты туралы роман жазды. Кейін Капоте осы романның қолжазбасын өрттеп жібергенін айтты; бірақ оның өлімінен кейін жиырма жыл өткен соң, 2004 жылы, қолжазбаның 1950 жылы Капоте бұрын тұрған пәтердегі үй күзетшісі қоқыстан тауып алғаны белгілі болды. Роман 2006 жылы "Random House" баспасында "Summer Crossing" деген атпен жарық көрді. 2013 жылға қарай "Жазғы кезесу" фильмінің құқықтары актриса Скарлетт Йоханссонға сатылды, ол адаптацияны өзі режиссерлік етуді жоспарлап отыр.
Бірінші романы, Басқа дауыстар, басқа бөлмелер
Оның "Мириам" (1945) атты әңгімесінің үлкен жетістігі баспагер Беннет Серфтің назарын тартып, нәтижесінде ол Random House-пен роман жазуға келісімшарт жасасты. 1500 доллар көлеміндегі аванс алғаннан кейін Капоте Монровиллге оралып, "Басқа дауыстар, басқа бөлмелер" романын жаза бастады. Ол Нью-Орлеан, Саратога-Спрингс (Нью-Йорк штаты) және Солтүстік Каролинада қолжазбамен жұмысын жалғастырып, ақырында Нантакет (Массачусетс штаты) қаласында аяқтады. Роман 1948 жылы жарық көрді. Капоте осы туындыны "күшті қысыммен ұсталған сезімдердің поэтикалық жарылысы" деп сипаттады. Роман Капоттің Алабамадағы балалық шағының жартылай автобиографиялық көрінісі еді. Он жылдар өткен соң, "Иттер үреді" (1973) атты еңбегінде ол былай деді: "Басқа дауыстар, басқа бөлмелер" – бұл ішкі құпияларды ашыққа шығаруға жасалған әрекет, санасыз, толығымен сезімге негіделген тырыс. Мен оның автобиографиялық екенін, кейбір оқиғалар мен суреттемелерден басқа, білмедім. Қазір қайта оқысам, мұндай өзін-өзі алдауды кешіруге болмайды. Оқиға анасынан айырылған он үш жасар Джоэл Ноксқа арналған. Джоэл Нью-Орлеаннан әкесімен бірге тұруға жіберіледі, ол оның туған кезде тастап кеткен еді. Алабамадағы кең, ескірген үйге келген Джоэл мұңайған әйелі Эми, әдепсіз трансвестит Рэндольф және оның досы болған Идабельмен танысады. Ол сондай-ақ жоғарғы терезеден оны бақылап отырған, "құрылысы бұзылған" "ерекше әйелді" көреді. Джоэл әкесінің қайда екенін сұрап бағаласа да, жауабын таба алмайды. Ақыры әкесімен кездескенде, Джоэл оның төрт мүшесі де қызмет етпейтінін біледі – Рэндольф оны абайсызда атып жібергеннен кейін баспалдақтан құлап кеткен екен. Джоэл Идабельмен қашып кетеді, бірақ пневмонияға шалдығып, Лэндингке қайта оралады, онда Рэндольф оны емдейді. Соңғы абзацта айтылғандай, терезеден шақырып тұрған "ерекше әйел" – бұл Рэндольф, ол Марди Гра мерекесінде киетін киімімен. Джеральд Кларк "Капоте: Биография" (1988) кітабында осы қорытындыны былай сипаттайды: Ақырында, ол терезедегі ерекше әйелге қосылғанда, Джоэл өзінің тағдырын қабылдайды – гомосексуалды болу, әрқашан басқа дауыстарды есту және басқа бөлмелерде өмір сүру. Бірақ қабылдау – бұл жеңілу емес, ол – бостандық. "Мен өзіммін!" – деп айқайлайды ол. "Мен Джоэлмін, біз бір адамбыз". Сол себепті, Трумэн өзінің кім екенін қабылдағанда қуанғандай болды.
Other Voices, Other Rooms was an attempt to exorcise demons, an unconscious, altogether intuitive attempt, for I was not aware, except for a few incidents and descriptions, of its being in any serious degree autobiographical. Rereading it now, I find such self deception unpardonable. The story focuses on thirteen year old Joel Knox following the loss of his mother. Joel is sent from New Orleans to live with his father, who abandoned him at the time of his birth. Arriving at Skully's Landing, a vast, decaying mansion in rural Alabama, Joel meets his sullen stepmother Amy, debauched transvestite Randolph, and defiant Idabel, a girl who becomes his friend. He also sees a spectral "queer lady" with "fat dribbling curls" watching him from a top window. Despite Joel's queries, the whereabouts of his father remains a mystery. When he finally is allowed to see his father, Joel is stunned to find he is a quadriplegic, having tumbled down a flight of stairs after being inadvertently shot by Randolph. Joel runs away with Idabel but catches pneumonia and eventually returns to the Landing, where he is nursed back to health by Randolph. The implication in the final paragraph is that the "queer lady" beckoning from the window is Randolph in his old Mardi Gras costume. Gerald Clarke, in Capote: A Biography (1988) described the conclusion:
Finally, when he goes to join the queer lady in the window, Joel accepts his destiny, which is to be homosexual, to always hear other voices and live in other rooms. Yet acceptance is not a surrender; it is a liberation. "I am me", he whoops. "I am Joel, we are the same people." So, in a sense, had Truman rejoiced when he made peace with his own identity.
Гарольд Халма суреті
"Басқа дауыстар, басқа бөлмелер" романы "Нью-Йорк Таймс" басылымының бестселлер тізіміне еніп, тоғыз апта бойы тізімде тұрды, 26 000-нан астам данасы сатылды. Осы романның жарнамасы мен қоздырған дау-дамай Капотенің атаққа ие болуына себеп болды. 1947 жылы Харольд Хэлманың кітапты жарнамалау үшін түсірген суретінде Капоте камераға тіке қарап тұрған күйі бейнеленген. Джеральд Кларк "Капоте: Биография" (1988) кітабында былай деп жазды: "Атақты сурет: Гарольд Халманың "Басқа дауыстар, басқа бөлмелер" (1948) кітабының мұқабасындағы суреті кітаптың ішіндегі мәтін сияқты көп пікір мен дау тудырды. Трумэн камера оны дайын емес кезде түсіргенін айтты, бірақ шындығында ол өзін солай қойған және суретке түсіруге, жарнамалауға өзі жауапты болды." Кейбір адамдар осы сурет Капотеге деген қызығушылықты қоздырды. Кларктың сөзіне сүйенсек, фотосурет "сенсация" тудырып, Капотеге "әдеби ғана емес, сонымен қатар ол армандаған қоғамдық бейнені" сыйлады. Бұл сурет жиырма жасар Энди Уорхолға үлкен әсер етті, ол осы сурет туралы жиі әңгімелеп, Капотеге жанкүйерлік хаттар жазды. 1949 жылы Уорхол Нью-Йоркке көшіп келген соң, Капотемен кездесуге бірнеше рет әрекеттенді, ал Уорхолдың авторға деген құмарлығы оның Нью-Йорктегі алғашқы жеке көрмесіне әкелді – "Хьюго галереясында Труман Капотенің шығармаларына негізделген он бес сурет" (1952 жылдың 16 маусымы – 3 шілдесі). Сурет журналдар мен газеттердегі рецензиялармен бірге қайта басылғанда, кейбір оқырмандар әжуаланды, ал енді біреулері ашуланып, намыстанды. "Лос-Анджелес Таймс" газеті Капоте "әдеттегі моральға қарсы бір қылмысты армандағандай" көрінеді деп хабарлады. Романшы Мерл Миллер баспа форумында осы сурет бойынша шағымданып, ал ол "Mad" журналының үшінші санында пародияланды (Капоте "Mad" журналында пародияланған алғашқы төрт атақты тұлғаның бірі болды). Юморист Макс Шульман өзінің "Макс Шульманның үлкен экономикалық жинағы" (1948) атты жинағының мұқабасы үшін дәл осындай позаны қолданды. "New Faces" Бродвей сахналық көрсетілімі (және одан кейінгі фильм нұсқасы) Ронни Грэмнің Капотені пародиялаған, Хэлманың суретіндегі позын қасақана көшіргенін көрсетті. "Random House" компаниясы "Бұл – Труман Капоте" жарнамасында Хэлманың суретін пайдаланды, ал кітап дүкендерінің терезелерінде оның үлкен көшірмелері ілінді. Бесінші авенюден өтіп бара жатқан Хэлма кітап дүкенінің терезесінде Капотенің суретіне қарап тұрған орта жастағы екі әйелдің сөзін естіді. Бір әйел: "Мен сендерге айтам, ол әлі жас", – десе, екінші әйел: "Егер ол жас болмаса, онда ол қауіпті!" – деп жауап берді. Капоте осы оқиғаны қайта айтудан ләззат алды.
Сахна, экран және журналдардағы жұмыстар
1950 жылдардың басында Капоте Бродвей мен киноға қатысып, 1951 жылғы "Шілтен гарпы" повесін 1952 жылы сол атпен пьесаға (кейін 1971 жылғы мюзикл және 1995 жылғы фильм) бейімдеді, одан кейін "Гүлдер үйі" (1954) мюзиклі "Ұйықтаған ара" әнін дүниеге әкелді. Капоте Джон Хьюстонмен бірлесіп Хьюстонның "Жындыларды жеңіңдер" (1953) фильмінің сценарийін жазды. "Порги мен Бесс" атты қойылыммен бірге Кеңес Одағына саяхат жасап, "Нью-Йоркер" журналы үшін бірқатар мақалалар жазды, ол оның тұңғыш кітабы "Музалардың дауысы" (1956) болып табылады. Осы кезеңде ол "Holiday Magazine" журналы үшін өзінің өмірбаянына арналған эссе жазды – оның ең сүйікті туындыларының бірі – "Бруклин Хайтс: Жеке естелік" (1959). 2015 жылдың қараша айында "The Little Bookroom" баспасы осы еңбектің жаңа кофе үстеліне арналған басылымын шығарды, онда Дэвид Аттидің бұрын жарияланбаған Капоте портреттері, сондай-ақ эссеге байланысты түсірілген Аттидің көшедегі суреттері қамтылған. Бұл басылым Америкада және шетелде жақсы пікірлер алды, сонымен қатар 2016 жылғы "Indie Book Award" сыйлығының финалисі атанды.
Танымалдар
Капоте ашық гей болған. Оның алғашқы маңызды қарым-қатынастарының бірі Смит колледжінің әдебиет профессоры Ньютон Арвинмен болды, ол 1951 жылы «Герман Мелвилл» өмірбаяны үшін Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды және Капоте оған «Басқа дауыстар, басқа бөлмелер» кітабын арнады. Дегенмен, Капоте өмірінің көп бөлігін, өліміне дейін, әріптес жазушы Джек Данфимен бірге өткізді. «Дарақ гений» атты кітабында Данфи олардың қарым-қатынасындағы Капотеді, оны білгенін және сүйгенін түсіндіруге, сондай-ақ олардың қарым-қатынасынан тыс, сәттілікке ұмтылған, соңынан есірткі мен алкогольге тәуелді болған адамды көрсетуге тырысады. Бұл Капоте өміріне, оның өзінің еңбектерінен басқа, ең терең және жеке көрініс. Капоте мен Данфидің қарым-қатынасы Капоте өмірінің көп бөлігін қамтығанмен, кейде олардың екеуі де әртүрлі өмір сүргендей көрінеді. Кейде бөлек тұрулары қарым-қатынаста дербестікке мүмкіндік берді және Данфи мойындағандай, «Капоте ішетіні мен есірткі қолданатынына куә болудың азабынан сақтады». Капоте өзінің ерекше, жоғары дауысымен, ерекше дауыстық мінез-құлқымен, ерекше киімдерімен және шындықтан алыс әңгімелерімен танымал болды. Ол көбінесе Грета Гарбо сияқты ешқашан кездеспеген адамдарды жақсы білетінін айтатын. Ол гетеросексуал деп есептелетін ер адамдармен, оның ішінде, оның айтуынша, Эррол Флиннмен көптеген қарым-қатынастарда болғанын мәлімдеді. Ол АҚШ және шетелде жазушылар, сыншылар, бизнес магнаттары, қайырымдастар, Голливуд және театр жұлдыздары, патшалық әулеттері мен жоғары қоғам өкілдері араласып, түрлі әлеуметтік топтарда саяхаттады. Оның көпшілік бейнесінің бір бөлігі жазушы Гор Видалмен ұзаққа созылған бәсекелестік болды. Олардың бәсекелестігі Теннеси Уильямсты: «Олардың екеуі де қандай да бір керемет алтын жүлде үшін жарысқа түскендей көрінеді» деп шағымдануға итермеледі. Өзінің сүйікті авторларынан (Вилла Кэтер, Исак Динесен және Марсель Пруст) басқа, Капоте басқа жазушыларды жоғары бағалаған жоқ. Дегенмен, оның мақұлдауына ие болған журналист Лейси Фосбург, «Жабылу уақыты: Гудбардағы кісі өлтірудің шын оқиғасы» (1977) кітабының авторы болды. Ол сондай-ақ Энди Уорхолдың «Энди Уорхолдың философиясы: А-дан Б-ға және кері» кітабына деген құрметін білдірді. Капоте гей-құқықтар қозғалысын қабылдамаса да, гомосексуализм туралы өзінің ашықтығы және басқаларды ашық болуға ынталандыруы оны гей-құқықтары саласындағы маңызды тұлғаға айналдырды. «Капоте және Триллингтер: Гомофобия және орта ғасырдағы әдеби мәдениет» атты мақаласында Джефф Соломон Капоте мен Лайонель және Диана Триллинг арасындағы кездесуді егжей-тегжейлі баяндайды. Соломон былай деп аргументтейді:
Капоте пойызда Триллингтермен кездескенде, олардың әдебиетті әлеуметтік әділет құралы ретінде қарастыратын, әдеби және әлеуметтік сыншылар ретіндегі ұстанымдарына шабуыл жасайды, өздерінің және қоғамның алғы ойларын сұраққа салуға қабілетті, сондай-ақ олардың тегіне және Диананың жағдайында жынысына байланысты әділдікке сезімтал.
Кейінгі жылдарда
Қазір бұрынғыдан да көп ізделісте жүрген Капоте журналдарға кездейсоқ қысқа мақалалар жазып, сонымен қатар реактивті қауымның әлеміне одан да терең бойлады. Гор Видал бірде: «Трюман Капоте мен де біраз сәттілікке жеткендей, осы әлемге кіруге тырыстым», – деген еді. 1960 жылдардың соңында ол Жаклин Кеннеди Онассистің қарындасы Ли Радзивиллмен жақын қарым-қатынас орнатты. Радзивилл актриса болуға ұмтылып, Чикагодағы «Филадельфия тарихы» қойылымындағы рөлі үшін сынап-жарғыланды. Капотеге 1967 жылы Радзивиллдің басты рөлде ойнаған телеспектакльдің сценарийін жазу тапсырылды: Отто Премингердің классикалық «Лора» (1944) фильмінің бейімделуі. Бейімделу, әсіресе Радзивиллдің орындауы, көңілсіз пікірлер мен нашар рейтингтерге ие болды; мұны Капотенің алғашқы маңызды кәсіби сәтсіздігі деп санауға болады. Радзивилл 1970 жылдардың көп бөлігінде Капотенің қоғамдағы басты әйел серігі ретінде ескі Бэйб Пейлиді ығыстырды. 1966 жылдың 28 қарашасында «The Washington Post» баспашысы Кэтрин Грэмнің құрметіне Капоте Нью-Йорк қаласындағы «Плаза» қонақ үйінің салтанатты залында қазірдің өзінде аңызға айналған маскарадты кеш – «Ақ-қара шары» өткізді. Бұл шара сол маусымда ғана емес, сонан кейінгі көптеген жылдар бойында қоғамдағы ең маңызды оқиғалардың бірі саналды, «The New York Times» және басқа да басылымдар оған кеңінен орын берді. Капоте бағалы шақыруларын айлар бойы сақтап, Оңтүстік жазушысы Карсон МакКаллерс сияқты ерте қолдау көрсеткендерді «кім ішінде» және «кім сыртында» екенін анықтау арқылы елеп тастады. Өмірінің басында «Батыс жағалауда өткен әрбір жыл үшін адам IQ-сы бір ұпайға төмендейді» деген пікірді білдіргеніне қарамастан, ол Палм-Спрингсте үй сатып алып, мақсатсыз өмірге және шектен тыс ішімдікке берілді. Бұл 1950 жылдан бері эксклюзивті емес қарым-қатынаста болған Данфимен араздыққа әкелді. Олардың серіктестігі өзгеріп, жыныстық қатынассыз жалғасты, және 1970 жылдардың көп бөлігінде олар ажырасып кетті. Капоте «Салқын қанда» романынан кейін ешқандай жаңа романды аяқтаған жоқ. Жаңа прозаның жетіспеуі және Paramount Pictures-тің 1974 жылғы «Ұлы Гэтсби» фильмінің бейімделуі үшін қабылданбаған сценарий сияқты басқа да сәтсіздіктер Капотенің ток-шоуларға жиі қатысуымен өтеді. 1972 жылы Капоте 1969 жылдан бері алғашқы американдық гастрольдік сапарында «The Rolling Stones» тобымен бірге «Rolling Stone» журналының тілшісі ретінде бірге жүрді. Ақырында ол мақаланы жазудан бас тартты, сондықтан журнал 1973 жылдың сәуір айында Энди Уорхолдың автормен жасаған сұхбатын жариялап, шығындарын өтеді. Бұрын жарық көрген очерктер мен репортаждар жинағы «Иттер қаурайды: қоғамдық адамдар мен жеке орындар» сол жылы жарық көрді. 1973 жылдың шілдесінде Капоте Нью-Йорктегі моншаға барғанда Лонг-Айлендтегі «Marine Midland Bank» филиалының орта жастағы вице-президенті Джон О’Шиамен танысты. Үш баласы бар үйленген ер адам өзін гомосексуал немесе бисексуал деп санамады, өйткені ол келулерін «бір түрлі мастурбация» деп қабылдады. Алайда О’Шиа Капотенің байлығына қызығып, кәсіби жазушы болуды армандады. Палм-Спрингсте қарым-қатынастарын толыққанды аяқтағаннан кейін, екеуі онжылдықтың қалған бөлігінде қызғаныш пен манипуляция соғысына түсті. Көптен бері танысқан достары О’Шианың, Капотенің менеджері ретінде ресми түрде жұмыс істегенін, автордың әдеби және бизнес мүдделерін бақылауға тырысқанын көріп, қатты алаңдады.
Дұғаларға жауап
Өзінің әлеуметтік өмірі арқылы Капоте жариялануға арналған, ақырында "Жауапты дұғалар" деп аталған, әңгімелерді жинады. 1958 жылдан бері жоспарланған бұл кітап Марсель Прусттың "Уақыттың іздеуінде" романының американдық нұсқасы болуы және "жарнамалық емес роман" форматының шыңы болуға тиіс еді. Алғашқыда 1968 жылы жарық көруі жоспарланған роман, Капотенің тікелей талабымен 1972 жылға шегерілді. Кешігуге байланысты ол 20th Century Fox компаниясына фильм құқықтары үшін алған ақшаны қайтаруға мәжбүр болды. Капоте роман туралы сұхбаттарда айтты, бірақ қолжазбасын тапсыру мерзімін үнемі кейінге жылдырып отырды. 1975 және 1976 жылдары Капоте Esquire журналына аяқталмаған романының төрт тарауын жариялауға рұқсат берді. Бірінші тарау, "Можаве", жеке әңгіме ретінде жарық көрді және жақсы қабылдады, бірақ екінші тарау, "La Côte Basque 1965", Капотенің достары Уильям С. Пейли мен Бейб Пейлидің жеке өміріндегі мәселелерге негізделгендіктен, дау тудырды. "La Côte Basque" саны жарық көргеннен кейін дереу сатылып кетті; оның көп талқыланған сенімсіздігі Капотені орта жастағы, бай әйел достарынан алшақтатты, олар өздерінің сырттай сәнді өмірлерінің жеке және көбінесе ұятты егжей-тегжейлі ақпараттары жұртқа жария болады деп қорқыды. Кейін тағы екі тарау – "Бұзылмаған монстрлар" және "Кейт МакКлауд" – пайда болды. Бұл мәтіндер романның кеңейтілген кіріспе бөлімін құрауы тиіс еді. Олар баяндау стилінде айқын өзгерістерді көрсетті, күрделі сюжеттік құрылымды енгізді және бірге ойдан шығарылған естеліктер мен қаңқудың мозаикасын құрады. "Бұзылмаған монстрлар", өзінің көлемі жағынан "Тиффанидегі таңғы ас" романына шамалас болды, Капотемен қарым-қатынасы нашарлаған Теннеси Уильямстың сырттай айқын сатирасын қамтыды. Капотенің аяқталған романының барлық бөлігі 1986 жылы Ұлыбританияда және 1987 жылы АҚШ-та "Жауапты дұғалар: Аяқталмаған роман" деген атпен жарияланды. Ол "Бұзылмаған монстрлар", "Кейт МакКлауд" және "La Côte Basque 1965" тарауларын қамтыды, бірақ "Можаве" кірмеді, себебі Капоте оны "романның жоспарынан алып тастады" және оны 1980 жылы "Хамелеондарға арналған музыка" жинағында жариялады.
"Баск жағалауы 1965"
"La Côte Basque 1965" 1975 жылдың қарашасында "Esquire" журналында жеке тарау ретінде жарияланды. Оның әлі де аяқталмаған "Жауап берілген дұғалар" романының басталуы Капотенің әлеуметтік өзін-өзі өлтіруіне себепші болды. Көптеген Капоте досы жоғары қоғамның әйел достары, оларды ол өзінің "көктестер" деп атады, мәтінде кейбіреулері псевдонимдермен, ал басқалары өздерінің нақты аттарымен таныстырылды. Бұл бөлім осы әйелдердің кіршік сырларын ашып, Нью-Йорк элитасының "кіршік киімдерін" ашты. Нәтижесінде Капоте Нью-Йорк қоғамынан және көптеген бұрынғы достарынан шеттетілді. "La Côte Basque" фильмінің басты кейіпкері Джонсидің, оның негізінде Капотенің өзі мен "Сынық қанда" сериалдық өлтіруші Герберт Клаттердің араласқан суреті жазылған, ол Нью-Йорк көшесінде Леди Ина Куулбертпен кездеседі. "Америкалық әйел британдық химиялық магнатқа үйленген және барлық жағынан әйелге ие" деп сипатталған ол Нью-Йорктегі қоғамның әйгілі Слим Китке негізделген деген хабар тарады. Coolbirth Джонсиді Ла Коут Баск мейрамына түскі асқа шақырады. Нью-Йорк элитасының уәдесі. Глория Вандербильт пен Кэрол Маттау кейіпкерлері бірінші кездеседі, екі әйел принцесса Маргарет, принц Чарльз және британдық корольдік отбасының қалған бөлігі туралы уәде береді. Вандербильт өзінің бірінші күйеуімен кездесіп, оны танымай қалғанда, ыңғайсыз сәт пайда болады. Тек миссис Маттауның үгіт-насихаттары арқылы Вандербильт өзінің кім екенін түсінеді. Екі әйел де бұл оқиғаны бір жағынан елестетіп, ежелгі тарихқа жатқызады. Ли Радзивилл мен Жаклин Кеннеди Онассис кейіпкерлері мейрамханаға бірге кіргенде кездеседі. Апалар бөлменің назарын өзіне аударады, бірақ олар бір-бірімен ғана сөйлеседі. Coolbirth Лиді "Танагра мүсіні сияқты керемет жасалды" деп сипаттайды, ал Жаклин "фотогенді", бірақ "тазаланбаған, асыра сілтелген". Энн Хопкинс кейіпкері ресторандарға жасырын кірген кезде таныстырылады және пастормен отырады. Хопкинс Энн Вудвордпен салыстырылады. "Күл тууы" Хопкинстің күйеуін қалай өлтіргенін баяндайды. Ол ажырасуды ұсынғанда, қыз тонаушы көршілес аймақты қорлап жүр деген аңыз айта бастады. Полицияның ресми есебінде күйеуі екеуі бөлек бөлмеде ұйықтап жатқанда, Хопкинс ханым біреудің бөлмеге кіргенін естіген. Ол үрейленіп, қаруын алып, кірген адамды атып өлтірді; ол кірген адам оның күйеуі Дэвид Хопкинс (немесе Уильям Вудвард, кіші) екенін білмеді. Ина Кульберт мырза Хопкинс шынымен де душқа түскен деп болжайды; Хопкинс отбасының байлығы мен билігі соншалық, кез келген айыптаулар немесе кісі өлтіру туралы құлақтандырылулар тергеу кезінде жай ғана кетіп қалды. Энн Вудвордқа Капотенің "Баск жағалауы" романының жариялануы мен мазмұны туралы алдын ала ескертіліп, оның салдарынан цианидпен өзін-өзі өлтірген деген хабар тарады. 1978 жылы Стенли Сигелмен эфирдегі сұхбат кезінде ерекше мас болған Капоте 48 сағат бойы оянғанын мойындады, ал Сигел: "Егер сіз есірткі мен алкоголь проблемасын жауып тастамасаңыз, не болады?" деп сұрағанда, ол: "Менің ойымша, бұл проблеманы шешу үшін, сіз өзіңізді және өзіңізді жақсы сезінуге тырысыңыз. Капоти: "Жоқ, мен өзімді өлтіремін, бірақ мен мұны ойламаймын" деп жауап берді. Бұл тікелей эфирде өткен оқиға бүкіл елде басты тақырыпқа айналды. Бір жылдан кейін Ли Радзивиллдің мәңгілік немезисі Гор Видалмен араларында болған қақтығыста сатқындық сезінген Капоте Стэнли Сигелдің шоуына қайта келуді ұйымдастырды. Ол Видалдың Кенедидің ақ үйінен мас болғандықтан (кейін Видал өзінің мемуарларында Palimpsest) лақтырылған оқиғаны ашатын таңғажайып комикалық қойылым жасады. Капоте сонымен қатар Радзивилл мен оның әпкесі Жаклин Кеннеди Онассистің жеке өміріне қатысты әдепсіз мәліметтерді бөлісті. Нью-Йорктегі алғашқы күндері жазушыны ұстаз ретінде қараған және жиі Капотемен Studio 54-те бірге болған Энди Уорхол Капотенің портретімен "жеке сыйлық" ретінде сурет салуға келісті. Ал Капоте Уорхолдың сұхбаттасуы журналына ай сайын бір жыл бойы қысқаша шығармалар жазып, "Капотемен сөйлесу" деген бағана түрінде жазды. Бастапқыда шығармалар таспаға жазылған әңгімелерден құралған, бірақ көп ұзамай Капоте таспа жазғышты жартылай ойдан шығарылған "сүйлесу портреттеріне" пайдаланып тастады. Бұл шығармалар "Музыка для хамелеонов" (1980) атты бестселлінің негізін қалады. Капоте бетін өшіріп, салмағын жоғалтып, шашты трансплантациялаумен тәжірибе жүргізді. Осыған қарамастан, Капоте есірткі мен араққа деген тәуелділігін жеңе алмады және 1980 жылдардың басынд�...
Өлім
Капоте 1984 жылы 25 тамызда Лос-Анджелестегі Бел-Эйр қаласында қайтыс болды. Өлімнің себебі "бауыр ауруы, флебит және бірнеше рет есірткіден мас болу" болды. Ол өзінің ескі досы Джоан Карсонның үйінде қайтыс болды, ол кешкі тележүргізуші Джонни Карсонның бұрынғы әйелі, оның бағдарламасында Капоте жиі қонақта болған. Гор Видал Капотенің өлімі туралы хабарға "білімді мансаптық қадам" деп жауап берді. Капотті кремациялады және оның сүйектері Карсон мен Джек Данфи арасында бөлінді (егерде Данфи барлық күлді алғанын айтты). Карсон оның күлін оның қайтыс болған бөлмесіндегі урнада сақтағанын айтты. Түннің күлі 1988 жылы Хэллоуин мейрамында 200 000 долларлық зергерлік бұйымдармен бірге ұрланған деп хабарланған, бірақ алты күннен кейін Карсонның Бел Эйр үйінің артқы сатысында оралған бақша шлангісінен табылған. 2016 жылы Джоан Карсонға тиесілі Капотенің күлінің бір бөлігі Джулиен аукционы арқылы саудаға шығарылды. Капоте сонымен қатар Палм-Спрингстегі мүлікті, Швейцариядағы кондоминиумды, негізінен, маусымдық түрде Дунфи иеленді және Нью-Йорктегі 860 United Nations Plaza-дағы негізгі резиденцияны ұстады. Капоттың өсиетінде Дунфи қайтыс болғаннан кейін Капоттың шығармаларынан түскен табыстармен әр түрлі әдеби сыйлықтарды, стипендияларды және стипендияларды қаржыландыру үшін әдеби траст құрылатындығы айтылған, оның ішінде Ньютон Арвиннің естелігіне әдеби сын үшін Трумэн Капоте сыйлығы, Капотті ғана емес, оның досы Ньютон Арвинді де еске алу. Осылайша, Дунфи қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң 1994 жылы Труман Капотидің әдеби қоры құрылды.
Туған жері туралы тұрақты көрме
Капоттің балалық шағы Алабама штатының Монровилл қаласындағы Ескі сот мұражайында тұрақты көрмеде таныстырылады. Көрмеде Капотенің Монровиллдегі туыстары Фолктармен бірге өткен ерте өмірінің суреті, сондай-ақ осы жылдар оның шығармаларында қалай көрініс тапқаны көрсетілген. Көрмеге фотосуреттер, хаттар мен естеліктер жиналған. Дженнингс Фолк Картер бұл коллекцияны 2005 жылы мұражайға сыйға тартқан. Коллекцияға Капотенің сүйікті әпкесі Мэри Айда Картерге (Дженнингстің анасы) жазған 1940-60 жылдарға арналған 12 қолжазба хат кіреді. Коллекциядағы көптеген заттар оның анасына және Картердің бала кезінде бірге тұрған туысы Вирджиния Хард Фолкқа тиесілі. Көрмеде Сук туралы көптеген деректер келтірілген, бірақ екі зат әрқашан келушілердің ең көп ұнағандары болып табылады: Суктың «Көп түсті пальтосы» және Трумэннің нәрестелік көрпесі. Трумэннің бірінші туысы бала кезінде олар Труманмен бірге Соукты Оңтүстік Алабама даңғылындағы қараңғы үйден табуда қиындық көрмегенін еске алады, себебі олар оның пальтосының жарқын түстерін іздеген. Трумэннің нәрестелік көрпесі – Сук тіккен «әжелік шаршы» көрпе. Бұл көрпе Трумэн үшін ең қымбат нәрселердің біріне айналды, достары оның саяхат кезінде де одан айырылмағанын айтады. Шындығында, ол 1984 жылдың 23 тамызында Джоан Карсонмен бірге болу үшін Нью-Йорктен Лос-Анджелеске ұшқанда осы көрпені өзімен алып кеткен. Джоан Карсонның сөзіне сүйенсек, ол 25 тамызда оның үйінде қайтыс болғанда, соңғы сөздері «Мен, мен Баддимін», содан кейін «Мен суықпын» болған. Сук оны Бадди деп атаған.
Капоте пленкаға түсірілген
1961 жылы Капоттің «Тиффанидегі таңғы ас» (1958) романы, Холли Голайтли есімді әйгілі Нью-Йорк кешқор қызы туралы, Блейк Эдвардс режиссерлік етіп, көптеген адамдар оны Одри Хепберннің ең маңызды рөлі деп санайды. Бірақ Капоте көпшілік көрермендерге ұнауы үшін оқиғаға енгізілген көптеген өзгерістерге келіспеді. Капоттің балалық шағының естеліктері «Рождестволық естелік» (1956) мемуарында баяндалған, ол теледидарға бейімделді. Франк Перри режиссерлік еткен нұсқасы 1966 жылдың 21 желтоқсанында ABC Stage 67 арнасында көрсетілді, онда Джеральдин Пейдж Эмми сыйлығын жеңіп алды. Ричард Брукс «Сынық қан» (1967) фильмін Роберт Блейк пен Скотт Уилсонмен бірге түсіргенде, нағыз Клаттер үйінде және Канзас штатының Холкомб қаласындағы басқа да жерлерде түсірді. Капоте «Шүкіршілік күніне келген қонақ» (1967) әңгімесін оқыды, ол «Рождестволық естелік» романының жалғасы болды, оны Франк Перри Алабама штатының Пайк-роуд қаласында түсірді. Джеральдин Пейдж осы бір сағаттық телеспектакльдегі рөлі үшін тағы да «Эмми» сыйлығын жеңіп алды. ABC Stage 67 телеспектаклі кейін Перридің 1969 жылғы «Трилогия» (Труман Капотидің трилогиясы) антологиялық фильміне енгізілді, сондай-ақ «Мириам» және «Еденге апаратын жолдар арасында» нұсқалары да кірді. Нил Саймонның «Өлім арқылы кісі өлтіру» (1976) детективтік комедиясында Капоте оқшауланған миллионер Лионель Твен рөлін сомдады, ол әлемнің ең үздік детективтерін кешкі асқа шақырып, кісі өлтіру жұмбағын шешуге шақырады. Бұл рөлі үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды (фильмдегі ең жақсы актерлік дебюті). Фильмнің басында Твеннің он саусағы бар, бірақ шашы жоқ деп айтылады. Шындығында, Капотенің кішкентай саусақтары тым үлкен болған. Фильмде Капоте кейіпкері Агата Кристи және Дашилл Хэммет сияқты детективтік романдарды сынап-қана қоймайды. Вуди Алленнің «Энни Холл» (1977) фильмінде Альви (Аллен) мен Энни (Дайан Китон) саябақтағы адамдарды бақылап отырады. Альви: «Ой, мынау Трумэн Капотиге ұқсайтын байқауының жеңімпазы» дейді. Өткен адам – нағыз Трумэн Капоте (фильмде көрсетілмеген). «Басқа дауыстар, басқа бөлмелер» (1995) фильмінде Джоэл Сансом рөлінде Дэвид Спек ойнайды. Бұл атмосфералық Оңтүстік готикалық фильмін қарап шыққан Стивен Холден «Нью-Йорк Таймс» газетінде былай деп жазды: Фильмнің ең жақсы жасайтын нәрсесінің бірі – сізді уақыттың артына, табиғаттың ортасына қайтару. Жоэл әпкесінің үйінен шығып, автобуспен, атпен және арбамен Оңтүстікке сапар шегетін алғашқы сахналарда, сіз баланың таңғажайып, қызығушылық пен алаңдауын сезінесіз, ол барлық таныс нәрселерді тастап, алыс жерге барады, жол бойына бағыт сұрауға мәжбүр болады. Ол жүрген жердің ландшафты тым бай және құнарлы, сіз жер мен аспанның иісін сезіне аласыз. Кейінірек, Джоэл Идабельмен (Обри Доллар) күрескенде, ол оның ең жақсы досы болатын еркек қыз (автор Харпер Лиден шабыттанған кейіпкер), фильмде баланың сыртта ойнауының физикалық жақындығын ерекше күшпен көрсетеді. 1995 жылы Капоттің «Грасса арфасы» (1951) повесі, кейіннен ол 1952 жылы пьесаға айналдырылды, Стерлинг Силлифанттың сценарийімен фильмге бейімделді және Уолтер Маттаудың ұлы Чарльз Маттау режиссерлік етті. Бұл әңгіме Капотенің Алабамадағы балалық шағына қатысты автобиографиялық. Энтони Эдвардс пен Эрик Робертс 1996 жылы Джонатан Каплан режиссерлік еткен «Сынық қан» мини-сериалында басты рөлдерді ойнады. «Трумэн Капотидің Рождестволық естелігі» (1997) телефильмінде Патти Дьюк пен Пайпер Лори ойнады, ол Гленн Джордан режиссерлік еткен 1966 жылғы телешоудың қайта түсірілімі болды. 2002 жылы режиссер Марк Медофф Капотенің «Туған күндердегі балалар» әңгімесін фильмге түсірді, бұл Алабама штатының шағын қалашығындағы балалық шаққа тағы бір көз жүгіртеді.
One of the things the movie does best is transport you back in time and into nature. In the early scenes as Joel leaves his aunt's home to travel across the South by rickety bus and horse and carriage, you feel the strangeness, wonder and anxiety of a child abandoning everything that's familiar to go to a place so remote he has to ask directions along the way. The landscape over which he travels is so rich and fertile that you can almost smell the earth and sky. Later on, when Joel tussles with Idabel (Aubrey Dollar), a tomboyish neighbor who becomes his best friend (a character inspired by the author Harper Lee), the movie has a special force and clarity in its evocation of the physical immediacy of being a child playing outdoors. In 1995, Capote's novella The Grass Harp (1951), which he later turned into a 1952 play, was made into a film version with a screenplay by Stirling Silliphant and directed by Charles Matthau, Walter Matthau's son. This story is somewhat autobiographical of Capote's childhood in Alabama. Anthony Edwards and Eric Roberts headed the cast of the 1996 In Cold Blood miniseries, directed by Jonathan Kaplan. The TV movie Truman Capote's A Christmas Memory (1997), with Patty Duke and Piper Laurie, was a remake of the 1966 television show, directed by Glenn Jordan. In 2002, director Mark Medoff brought to film Capote's short story "Children on Their Birthdays", another look back at a small town Alabama childhood.
Құжаттамалық фильмдер
With Love from Truman (1966) – Дэвид және Альберт Мейслздер мен Шарлотта Звериннің 29 минуттық деректі фильмінде Newsweek журналының тілшісі Капотені Лонг-Айлендтегі жағажайдағы үйінде сұхбатқа алады. Капоте «Салқын қанда» романы, ол кісі өлтірушілермен арақатынасы және сот процесін жариялаған тәжірибесі туралы әңгімелейді. Сондай-ақ, ол Альвин Дьюи мен оның әйелін Нью-Йорк қаласымен алғаш рет таныстырады. Бастапқыда «Труман Капотемен кездесу» деп аталған бұл фильмді Ұлттық білім беру телеарнасы тапсырыс беріп, NET тележелісінде көрсеткен. «Труман Капоте: Кішкентай террор» (алғашқы көрсетілген күні – 1997 жылдың 17 желтоқсаны) – A&E арнасының «Биография» сериясы аясында көрсетілген деректі фильм, кейін 2005 жылы DVD форматында жарық көрді. «The Capote Tapes» (2019), режиссері Эбс Берноу. «Бұрын естілмеген» аудио архивтер мен Капоте және оның жақындарымен жасалған сұхбаттар негізінде түсірілген бұл фильм Капоте аяқталмаған «Жауапты дұғалар» романына арналған.
Театр
1990 жылы Роберт Морс «Тру» бір актерлік қойылымында Капотені сомдағаны үшін «Тони» және «Драмалық үстел» сыйлықтарын алды. 1994 жылы актер және сценарист Боб Кингдом «Трумен Капотидың сұхбат шоуы» атты бір актерлік театрлық туындысын жасады, онда ол Капотені өміріне кері көзбен қарап ойнады. Алғаш рет Лондонның Хаммерсмит қаласындағы «Лирик студия» театрында қойылған бұл қойылым Ұлыбритания және халықаралық деңгейде кеңінен гастрольдеді. 1996 жылы Луи Негин Торонтодағы «Тру» қойылымында өнер көрсетті. 2022 жылы Майк Броммельдің «Жел – біз: Капотені өлтірген өлім» пьесасы, Эдди Шумахердің қатысуымен сахнаға қойылды.
Фильм
54 (1998) фильмінде Луи Негин Капоте рөлін ойнайды, оған жаңадан бетке операция жасалғандығы айтылады және "Knock on Wood" әні оған арналады. "Ол керемет емес пе?" (2000) фильмінде Сэм Стрит Капоте рөлінде шамалы ғана көрінеді. Фильм – Жаклин Сусан туралы биографиялық комедиялық драма. "Одри Хепберн оқиғасы" (2000) фильмінде Майкл Дж. Бург Капоте рөлін ойнады; сондай-ақ "Алаяқ" (2006) фильмінде де (жойылған кадрларда). "Капоте" (2005) фильмінде Капоте рөлін Филип Сеймур Хоффман ойнады, ал Харпер Ли рөлінде Кэтрин Киннер болды. Бұл фильм режиссер Беннет Миллердің драмалық дебюті. Капоте "Сынық қан" кітабын зерттеу және жазу үшін кеткен жылдарды қамтиды, фильм Капотеның өзі зерттеген адамдарға деген қайырымдылығы мен кітапты аяқтауға деген жеке құштарлығы арасындағы қақтығысты көрсетеді. Фильм шыққан кезде (2005 жылдың 30 қыркүйегінде АҚШ-та және 2006 жылдың 24 ақпанында Ұлыбританияда) көптеген сыншылардың мақтауына ие болды. Дэн Футтерманның сценарийі Джеральд Кларктың "Капоте: Биография" (1988) кітабына негізделген. "Капоте" фильмі бес "Оскар" номинациясын алды: "Үздік фильм", "Үздік режиссер", "Үздік бейімделген сценарий", "Үздік актер" және "Үздік қосалқы актриса". Хоффманның актерлік шеберлігі оған көптеген наградалар әкелді, соның ішінде басты рөлдегі ең үздік актер үшін "Оскар", BAFTA сыйлығы, "Алтын глобус", "Экрандағы актерлер гильдиясы" сыйлығы және "Тәуелсіз рух" сыйлығы. "Infamous" (2006) фильмін Дуглас Макграт түсірді, онда Капоте рөлін Тоби Джонс, ал Харпер Ли рөлін Сандра Буллок ойнады. Бұл фильм Джордж Плимптонның "Труман Капоте: Оның даулы мансабын достары, жаулары, таныстары мен сыншылары еске алады" (1997) кітабының бейімделуі. DVD-нің түсіндіру жолында Макграт кейбір сахналардың шындықты қолданып және оқиғаның қалай дамырғанын өзінің "қиялымен" біріктіре отырып, құрастырылғанын мойындайды.
Теледидар
1992 жылы Роберт Морз PBS сериясы American Playhouse үшін "Tru" пьесасында Капоти рөлін қайта ойнады және осы рөлі үшін "Эмми" сыйлығын жеңіп алды. Майкл Дж. Бург 2009 жылы ABC телеарнасының қысқа ғана өмір сүрген "Life on Mars" сериалының бір бөлімінде Капоти рөлінде түсті. Бұл түсірілім Лоренс Лимердің "Капотидің әйелдері: махаббат, адалсыздық және бір дәуірдің аяқталуының шынайы оқиғасы" кітабына негізделген.
Дискография
Гүлдер үйі (1954) Колумбия 2320. (LP) Бродвей қойылымы. Сент-Саббер Трумэн Капоте мен Гарольд Арленнің "Гүлдер үйі" атты туындысын ұсынады, басты рөлде Перл Бейли. Режиссері Питер Брук, музыкалық номерлерді Герберт Росс салыпты. Колумбия 12" LP, Стерео OS 2320. Стерео дыбыс үшін электронды түрде өңделген. Балалардың туған күндері (1955) Колумбия әдеби сериясы ML 4761 12" LP. Капоте оқиды. Гүлдер үйі (1955) Колумбия шедеврлері 12508. (LP) Авторы оқыған нұсқасы. Рождестволық естелік (1959) Біріккен суретшілер UAL 9001. (LP) Труман Капоте өзінің "Рождестволық естелігін" оқып береді. In Cold Blood (1966) RCA Victor Red Seal монофониялық VDM 110. (LP) Труман Капоте "Салқын қанмен" кітабынан үзінділер оқиды. "Шүкіршілік күніне келген қонақ" (1967) United Artists UAS 6682. (LP) Труман Капоте өзінің "Шүкіршілік күніне келген қонақ" туындысын оқып береді. Капоте (2006) RCA, Фильм саундтрегі. 1966 жылғы толық RCA жазбасы: Труман Капоте "In Cold Blood" кітабынан үзінділер оқиды. In Cold Blood (2006) Random House толық нұсқасы, 12 CD-де. Скотт Брик оқиды.
In Cold Blood (2006) Random House unabridged on 12 CDs. Read by Scott Brick.