Кіріспе

Британдық еврейлер 1609 жылы Бристольде конверсолардың шағын қауымы анықталып, қуылды. 1656 жылы Оливер Кромвелл Англия мен Уэльстегі еврейлердің қоныстануына тыйым салу енді қолданылмайтынын анық көрсетті, бірақ раввин Манаса Бен Израиль еврейлерге оралуға рұқсат беру туралы өтініш ұсынғанда, Протекторат үкіметінің көпшілігі оны қабылдамады. Протекторат үкіметі раббидің өтінішін қабылдамағанына қарамастан, қауым 1656 жылды яһудилердің Англия мен Уэльске қайта қабылдануын атап өту деп санайды. XIX ғасырдың ортасында британдықтар Ирландияны басқарған кезде, Католиктер бостандықтауға қатысты еңбегі үшін "Басқарушы" деп аталатын Дэниел О'Коннелл еврейлерге арнайы сары белгі берген "De Judaismo" заңын жою үшін табысты жұмыс істеді. Бенджамин Дизраэли (1804-1881), ағылшын шіркеуіне қосылған болса да, еврей тегімен, үш он жыл бойы үкіметте қызмет етті, екі рет премьер-министр болды. Ұлыбританиядағы ең көне еврей қауымы - испандық және португалдық еврей қауымы, ол 1630-шы жылдары Лондонға қайта қабылданудан бұрын жасырын түрде өмір сүрген және 1656 жылы ресми емес түрде заңды болды, бұл еврей қауымы еврейлердің Англияға қайта қабылдануы ретінде есептеген күн (ол кезде Уэльске кіретін). Ашкенази иммиграциясының ағымы негізінен неміс елдерінен 17 ғасырдың аяғынан 19 ғасырдың басына дейін жалғасты. Ашкенази иммиграциясының екінші толқынына келетін болсақ, 1880 және 1905 жылдар аралығында Ресей империясындағы қуғын-сүргіннен қашып келген ашкенази еврей иммигранттарының үлкен толқыны аралдарға жол іздеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және кейін нацистердің Холокостінен қашып құтылуды көздеген көптеген неміс және поляк еврейлері Британияға келді. Қазіргі кезде британдық яһудилердің шамамен 80-90% -ы ашкеназилер. Колониядан арылудан кейін ХХ ғасырдың аяғында Йемендік еврейлер, Ирак еврейлері мен Бағдад еврейлері Ұлыбританияда қоныстанды. 2006 жылы британдық еврейлер Англияға қоныс аударудың 350 жылдығын атап өтті.

Халық саны

2021 жылғы Ұлыбританияда халық санағы бойынша Англия мен Уэльсте 271 327 еврей бар, яғни жалпы халықтың 0,5% -ы, ал 2021 жылғы Солтүстік Ирландияда 439 өзін-өзі танытқан еврейлер бар, олар халықтың 0,02% -ын ғана құрайды, бірақ 2011 жылғы санақтан бастап олардың саны 31% -ға өсті. 2011 жылғы санақ бойынша Шотландияда 5 887 еврей өмір сүрді, Ұлыбританияда 277 653 өзін-өзі танытқан еврейлер болды. Бұл Корольдік тәуелділіктердегі және теңізден тыс аумақтардағы әлдеқайда кішігірім қауымдарды қамтымайды; атап айтқанда, Гибралтар, Джерси және Бермудадағы еврей қауымдары бар. Алайда бұл соңғы көрсеткіш төмен деп саналады. Демографтар Дэвид Грэм және Стэнли Уотерман оның себебін бірнеше себеппен түсіндіреді: жалпы санақ үшін санақтардың аз болуы; сұрақ зайырлы еврейлерді тіркемеді; сұрақтың ерікті табиғаты; еврейлердің мұндай сұрақтарға күмәндануы; және көптеген хареди еврейлері үшін жауап бермеудің жоғары деңгейі. Бұл Ұлыбритания халқының 0,43%-ына тең. Еврейлердің абсолютті саны тіркелу басталғаннан бері біртіндеп өсіп келеді; 2011 жылғы санақта Англия мен Уэльсте 263 346 адам дін туралы ерікті сұраққа "еврей" деп жауап берді, 2001 жылы 259 927 адаммен салыстырғанда. 2001 жылғы санақ бойынша (ерікті) дін сұрағы ("Дініңіз қандай?") тарихта алғаш рет 266 740 адам өз дінін "иудей діні" деп атады. Алайда, кімнің яһуди екені туралы мәселе күрделі, ал дін мәселесі яһуди болуы мүмкін адамдарды басқа жолдармен, мысалы, этникалық және мәдени тұрғыдан тіркемеді. Дінін яһудилік деп таңдағандардың 97% ақ түсті өздерінің этникалық тобы деп атады. Алайда, Еврей саясатын зерттеу институтының (JPR) баяндамасында айтылғандай, бұл сұраққа "еврей" деп жазу мүмкіндігі болса да, "тұрсыны" және ұлты жағынан алалаушылық болғандықтан, бұл көптеген адамдарға ұнамады және егер "еврей" нақты нұсқа болса, онда нәтижелер тек 2594 респонденттің тек қана ұлты бойынша еврей болғандығы басқаша болар еді. 2011 жылғы санақта дін сұрағы пайда болды, бірақ этникалық топ сұрағында "еврей" үшін нақты нұсқа жоқ еді. Депутаттар кеңесі барлық яһудилерді өздерінің яһуди екенін көрсетуді, дін мәселесі немесе этникалық мәселе арқылы көрсетуді ұсынды. 2005 жылдан 2008 жылға дейін еврей халқы 275 000-ден 280 000-ға дейін өсті, бұл негізінен хареди (немесе ультра-православ) яһудилерінің жоғары туу деңгейіне байланысты. 2007 жылы Манчестер университетінің зерттеулері көрсеткендей, британдық еврейлердің 75% -ы хареди қауымдастығына туған. Ультра-православ әйелдерінің орташа саны 6,9 бала, ал зайырлы яһуди әйелдерінің орташа саны 1,65 бала. 2015 жылы Еврей саясатын зерттеу институты Англияда православие қауымы жылына 5% -ға өсіп келе жатқанын, ал хареди емес қауым жылына 0,3% -ға төмендеп келе жатқанын хабарлады. Сонымен қатар, 2007 және 2015 жылдар аралығында туған нәрестелер саны бойынша, жыл сайынғы қатаң православиелік нәрестелердің саны 35% -ға өсіп, 1431 -ден 1932 -ге дейін өсті. Сонымен қатар, осы уақыт аралығында жыл сайынғы "негізгі ағыстағы" (қатаң православиеге жатпайтын) балалардың саны аздап өсіп, 1844-тен 1889-ға дейін өсті (+2,4%).

Тарихи тұрғындар саны

XIX ғасырда яһуди халқының саны аз болды, 20 000-нан аспауы мүмкін еді. Алайда, 1881 жылдан кейін бірнеше онжылдықта халықтың саны төрт есеге көбейді, өйткені көптеген яһудилер Ресей империясындағы қысымнан қашып кетті. Халық саны 1933 және 1945 жылдар аралығында 50% -ға дейін өсті, Ұлыбритания 1933 және 1938 жылдар аралығында шамамен 70 000 яһудиді, ал 1938 және 1945 жылдар аралығында тағы 80 000 -ды қабылдады. 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдардың басында британдық еврейлер үшін сандық тұрғыдан алғанда ең жоғары нүкте болды. Жаңа келгендердің көбі Израильге көшіп, Еуропаға қайтып оралған немесе басқа жаққа көшіп кеткен, ал көптеген басқа адамдар ассимиляцияланған. Бұл төмендеу 1990-шы жылдары жалғасты, бірақ кейін кері бұрылды. 2001 жылғы санақтан бұрын берілген бағалаулар санақпен тікелей салыстыруға келмеуі мүмкін, өйткені санақ тек өзін-өзі тануға негізделген, ал бағалаулар қоғамдастыққа мүшелікке негізделген, және бұл, мүмкін, 450,000-ден 266,740-ға дейін төмендеу, бұл шамалаушылардың өлшемдері бойынша 450,000-ден 300,000-ден 350,000-ға дейін төмендеуге ұқсас. Серджио Делла Пергола сияқты қазіргі еврей демографтары 2010 жылдардың басында британдық еврей халқының шамамен 300 000 адам болғанын айтады, содан бері ол өсті.

Көші-қон

Англия мен Уэльстегі еврейлердің басым көпшілігі (83,2%) Ұлыбританияда туған. 2015 жылы Англиядағы еврейлердің 6%-ы Израиль паспортын иеленді. 2013 жылы Францияда антисемиттік шабуылдар француз еврейлерінің Ұлыбританияға кетуіне әкелгені туралы хабарланды. Бұл кейбір мәжілісханаларда француз тілінде Шаббат қызметін орнатуға әкелді. 2018 жылы 534 британдық Израильге көшіп кетті, бұл үш жыл қатарынан жыл сайынғы төмендеуді білдіреді. Бұл 2015 жылмен салыстырғанда үштен бірге төмен және бес жылдағы ең төменгі көрсеткіш. Сонымен қатар, Израильден келген яһудилердің иммиграциясы еврейлердің Израильге көшіп кетуінен тұрақты түрде жоғары, шамамен 3: 2, яғни британдық яһуди қауымы яһуди иммигранттарының таза пайдасына ие, сондықтан исраилдіктер қазір британдық яһуди қауымының шамамен 6% -ын құрайды.

Ұлты

+Jews in England and Wales by ethnic group and nationality Ethnic group200120112021Number%Number%Number%White 249,483 96.82 241,356 92.37 230,399 85.56 – British 216,403 84.00 200,934 76.90 180,325 66.96 – Irish 1,134 0.44 1,116 0.43 927 0.34 – Irish Traveller 241 0.09 161 0.06 – Roma 178 0.07 – Other White 31,946 12.40 39,065 14.95 48,808 18.12Mixed 3,038 1.18 4,209 1.61 6,029 2.24 – White and Asian 828 0.32 1,229 0.47 1,190 0.44 – White and Black Caribbean 379 0.15 778 0.30 780 0.29 – White and Black African 181 0.07 424 0.16 442 0.16 – Other Mixed 1,650 0.64 1,778 0.86 3,617 1.34 Asian 1,968 0.76 2,750 1.05 1,526 0.57 – Indian 663 0.26 816 0.31 557 0.21 – Chinese 104 0.04 324 0.12 159 0.06 – Pakistani 353 0.14 433 0.17 261 0.10 – Bangladeshi 124 0.05 222 0.08 83 0.03 – Other Asian 724 0.28 955 0.37 466 0.17Black 893 0.35 1,591 0.61 1,611 0.60 – Caribbean 535 0.21 611 0.23 649 0.24 – African 236 0.09 499 0.19 709 0.26 – Other Black 122 0.05 481 0.18 253 0.09Other 11,376 29,719 – Arab 564 0.22 422 0.16 – Other Ethnic group 2,289 0.89 10,812 4.14 29,297 10.88 TOTAL 257,671 100.0 261,282 100.0 269,293 100.0

Географиялық таралуы

Ұлыбританиядағы еврейлердің көпшілігі Англияның оңтүстік-шығысында, әсіресе Лондонның ішінде және айналасында тұрады. Лондонның өзінде 145 480 еврей тұрады, бұл бүкіл елдің еврей халқының жартысынан астамы, атап айтқанда, Солтүстік Лондонның Барнет (56 620), Хакни (17 430), Камден (110 080), Харрингэй (9 400), Харроу (7 300), Редбридж (6 410), Вестминстер (5 630), Брент (3 720), Энфилд (3 710), Ислингтон (2710) және Кенсингтон мен Челси (2 680). Сондай-ақ, Лондон емес, Лондонның шегінен тыс аудандарда 30 220 еврей тұрады, оның 21 270 -і оңтүстік Гертфордширде, ал 4930 -ы оңтүстік-батыс Эссекте, бұл Лондон мен оны қоршаған аудандар мен аудандардағы жалпы халық саны 175 690 еврейді құрайды. Жалпы алғанда, Лондоннан біршама қашықтықта орналасқан қауымдарды қоса алғанда, Ұлы Лондонмен шектесетін алты округте 46000-нан аз ғана яһуди тұрады, оның үштен екісі Лондонға жақын жерлерде тұрады. Гертфордширде барлығы 26 400-ден астам еврей бар, оның ішінде 18 350-і Гертфордширдің оңтүстік-батысындағы Гертсмир ауданында Барнет пен Харроудағы еврейлік аймақтарға жақын орналасқан. Гертсмирдегі еврей халқы көп қалалар мен ауылдарға Борехамвуд (6160), Бушей (5590), Радлетт (2980) жатады. Радлетт тұрғындарының 30% -ы еврей, Бушейдің 20% -ы және Борехамвудтың 17%, көршілес Шенлидің 21% -ы және еврей көпшілігі бар жақын жердегі Элстридің 36% -ы. Лондоннан алыста, Сент-Олбанста да, сондай-ақ округтегі басқа да шағын қауымдар бар. Эссекте 10 300-ден астам еврей бар, оның 4380-і округтің оңтүстік-батысындағы Эппинг Форест ауданында тұрады. Саутхендте де елеулі қауым бар. Жалпы алғанда, Лондон мен оның айналасындағы округтерде 2021 жылғы жағдай бойынша Англия мен Уэльстің яһуди халқының 70,56% тұрады. Келесі ең маңызды халық Ұлы Манчестерде, 28000-нан астам қауымдастық, көбінесе Бьюриде (10730), Салфордта (10370), Манчестерде (2630) және Траффордта (2410). Сондай-ақ Лидсте (6,270), Гейтсхедте (2,910), Брайтонда (2,460), Сент-Олбанста (2,240), Саутхендте (2,060) елеулі қауымдар бар. Ливерпуль, Борнмут және Бирмингем сияқты тарихи жағынан елеулі қауымдар тұрақты түрде төмендеп келеді және қазір әрқайсысында өзін-өзі танытатын 2000 дән аз адам бар; керісінше, Бристоль, Оксфорд және Кембридж сияқты жерлерде шағын, бірақ өсіп келе жатқан қауымдар бар. Ұлыбританиядағы ең көп еврейлік округ - Гертфордшир, ол 2,23% еврей; одан кейін Лондон қаласы 2,06% -мен, содан кейін Ұлы Лондон 1,63% -мен. Үлкен Манчестерде 1,00% еврейлер, Эссексте 0,70% және Шығыс Сассексте 0,65%. Ешбір басқа округте 0,50%-ға жуық еврейлер жоқ. Англия мен Уэльстегі ең аз еврейлік округ немесе негізгі аймақ - Мертир Тидфил, ол бір кездері елеулі қауымдастыққа ие болғанына қарамастан, 0,01 пайыздан аз еврей. Герцмир және Барнет кеңестері Англиядағы ең көп еврейлік жергілікті билік органдары болып табылады, еврейлер тиісінше алтыдан бір және жетіден бір тұрғындарды құрайды. Финчли және Голдерс Грин - Ұлыбританиядағы ең көп еврей халқы бар саяси сайлау округі. Шотландия халқының басым бөлігі Грейтер Глазго қаласында орналасқан, онда шамамен 3300 еврей бар. Шотландиялық еврей халқының 40% -дан астамы немесе шамамен 2400 адам Глазго қаласының Ньютон-Мирнс маңындағы ауданда тұрады. Эдинбургте 900-ден аз яһуди тұрады; Шотландияның қалған 30% яһудилері бүкіл елге шашырап жатыр. Ең үлкен Уэльс қауымы Кардиффте, 700-ге жуық еврей бар, олар Уэльс еврей халқының үштен бірін және Кардифф халқының 0,19% құрайды. Солтүстік Ирландиядағы жалғыз мәжілісхана Белфастта, онда қауымдастықтың белсенді мүшелері 100-ден аз, бірақ 2021 жылғы Солтүстік Ирландиялық санақта 439 адам өз дінін яһуди ретінде тіркеді; 2011 жылғы алдыңғы санақтан бері айтарлықтай өсуге қарамастан, бұл Солтүстік Ирландия қауымдастығын жалпы саны мен пайыздық тұрғыда төрт Отандық ұлттың ең кішісі ретінде қалдырады. Мұхит аралдарында шағын қауымдар бар, ал Джерсидегі Сент-Брелейдте белсенді синагога бар, бірақ аралдағы яһуди халқының саны 49-ға ғана жетеді. Мэн аралында аз ғана яһудилер тұрады, олардың мәжілісханасы жоқ.

Жас ерекшелігі

Британдық еврей халқының бейіні жалпы халыққа қарағанда ескі. Англия мен Уэльсте еркек яһудилердің орташа жасы 41,2, ал барлық еркектердің саны 36,1; яһуди әйелдерінің орташа жасы 44,3, ал барлық әйелдердің саны 38,1. Қоғамның 24% 65 жастан асқан (Англия мен Уэльстің жалпы халқының 16% -мен салыстырғанда). 2001 жылғы санақта 75-тен жоғары топтағы адамдар саны 6574 топтағы адамдардан көп болған жалғыз топ яһудилер болды.

Білім

Мектеп жасындағы еврей балаларының 60%-ы еврей мектептеріне барады. Еврей күндізгі мектептері мен ешивалары бүкіл елде кездеседі. Яһуди мәдениетінің білімдері мен еврей тілінің сабақтары синагогаларда қосымша еврей мектептері немесе жексенбілік мектептер түрінде ұсынылады. Британиядағы еврей мектептерінің басым көпшілігін үкімет қаржыландырады. Еврей білім беру орталықтары - бұл үлкен жобалар. Еліміздің ең танымал еврей мектептерінің бірі - 1732 жылы ашылған және 2100 оқушы оқитын Лондондағы мемлекеттік қаржыландырылатын JFS. Ол өте көп жазылады және қабылдау бойынша қатаң ережелерді қолданады, бұл 2009 жылы кемсітушілікке қатысты сот ісіне әкелді, R (E) v JFS басқарушы органы. 2011 жылы Солтүстік Лондонда JCoSS деп аталатын тағы бір ірі мемлекеттік қаржыландырылатын мектеп ашылды, бұл Ұлыбританиядағы алғашқы еврей орта мектебі. Еврей студенттер одағы - университеттегі еврей студенттерін білдіретін қоршау ұйымы. 2011 жылы 50-ден астам еврей қоғамы болды. Британдық яһудилердің жалпы білім деңгейі жоғары. Жалпы халықпен салыстырғанда, олардың біліктіліктері жоқ болуы 40% -ға аз, ал "жоғары деңгейдегі" біліктіліктері 80% -ға көп. 25 жасқа дейінгілерді қоспағанда, жас еврейлер қарттардан гөрі жақсы білімді. Алайда, Стэмфорд Хиллдің хареди қауымдастығындағы оншама күндізгі білім беру мекемелері, олар ағылшын және математика сияқты зайырлы дағдыларды елемеуде айыпталса, Білім департаменті мағынасында мектептер емес деп мәлімдейді. Жыл сайынғы Лиммуд фестивалі - бұл британдық еврей қауымының жоғары деңгейдегі білім беру іс-шарасы, ол халықаралық таныстырушылардың кең ауқымын тартады.

Жұмыспен қамту және табыс

2001 жылғы Ұлыбританияда жүргізілген халық санағы көрсеткендей, экономикалық белсенді еврейлердің 30,5%-ы өзін-өзі жұмыспен қамтыған, бұл көрсеткіш жалпы халықтың 14,2%-ын құрайды. 16-24 жас аралығындағы еврейлер жалпы халыққа қарағанда экономикалық белсенділікпен аз қамтылған; олардың 89,2% -ы студенттер. 2010 жылғы зерттеуде жұмыс істейтін ересектің орташа табысы сағатына 15,44 фунт стерлинг болды. Орташа табыс пен байлық басқа діни топтарға қарағанда айтарлықтай жоғары болды. 2015 жылғы зерттеуде кедейлік басқа діни топтарға қарағанда, әр ұрпаққа қарай тез өсті.

Неке

2016 жылы Еврей саясатын зерттеу институты Ұлыбританиядағы еврей қауымы арасындағы аралас некелер саны 26% -ды құрағанын хабарлады. Бұл АҚШ-тың 58% деңгейінің жартысынан аз және 1980 жылдардың басындағы 23% деңгейінен аз өзгерді, бірақ 1960 жылдардың соңында 11% деңгейінен екі еседен астам. Аралас некедегі балалардың үштен бірі яһуди дініне сүйеніп тәрбиеленеді.

Медиа

Британияда ұлттық немесе аймақтық деңгейде бірқатар еврей газеттері, журналдары және басқа да ақпарат құралдары жарық көреді. Ең танымал - 1841 жылы құрылған және әлемдегі ең көне үздіксіз шығарылатын еврей газеттері. Басқа басылымдар: "Jewish News", "Jewish Telegraph", "Hamodia", "Jewish Tribune" және "Jewish Renaissance". 2020 жылдың сәуірінде The Jewish Chronicle және Jewish News, ақпан айында бірігу жоспарларын жариялаған және кейіннен бірлескен тарату жоспарларын жариялаған, бұрынғы консорциум сатып алғаннан кейін жеке субъектілер ретінде жалғасты.

Тағам

Аш-тағам кітаптары 1800 жылдардың ортасында Британияда танымал болды және британдық еврейлер үй шаруасындағы әйелдерге тамақ пісіруді үйрету және оларға шабыт беру арқылы тәжірибеге ие болған жалпы асхананы қалыптастырды. Яһудилердің тамақ пісіруі олардың Еуропаға жиі көшіп-қону тарихын баяндайды. Шығыс Еуропа мен Ашкенази тағамдарының әсері көп болды. Бұл англо-иудей әйелдерінің үйлерінде нан, бәліш және картоп сақтауды әдетке айналдырды. Диаспораның тарихы болғандықтан, тағамдар өте әртүрлі болды, оның ішінде балық, ет, спагетти, пудинг немесе шұба бар.

Еврейлерге қарсылық

Еврейлердің ең алғашқы қонысы 1070 жылы, Норманның жаулап алуынан кейін көп ұзамай тіркелген. Бұл кезде Англияда тұратын яһудилер діни кемсітушілікке ұшырады және яһудилерді діни кісі өлтіруде айыптайтын қанды жала Солтүстік Англияда пайда болды деп есептеледі, бұл қырғынға әкеліп соқты және кемсітушілікке әкелді. [2] Еврейлер 1290 жылы король Эдуард I-нің қуғын-сүргін жарлығына дейін жалғасты. [1] 1655 жылы Оливер Кромвель еврейлерді Англия, Шотландия және Ирландия одақтастығына қайта қабылдады, бірақ крипто-иудейлер Англияда сүргін кезінде өмір сүрген деп есептеледі. [4] Еврейлер тұрақты түрде кемсіту мен кемсітуге ұшырайды, ол ғасырлар бойы күшейіп, әлсіреп, біртіндеп төмендей түсті. [1] XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Ресейден көшіп кету салдарынан Ұлыбританиядағы еврейлердің саны қатты өсті, нәтижесінде Лондонның шығыс бөлігінде үлкен қауым пайда болды. Иммиграцияға қарсы халықтық сезімді Британдық фашистер одағы еврейлерге қарсы жеккөрушілікті қоздыру үшін пайдаланды, бұл 1936 жылы Кейбл-стрит шайқасына әкелді, онда фашистер еврей халқы көп аймақта жүріп өтуден бас тартуға мәжбүр болды, өйткені жолды тазартып жатқан полиция кәсіподақшылар, солшыл топтар мен тұрғындар қорғаған бөгеттерді алып тастай алмады. [7] Холокосттан кейін британдық қоғамда яһудилерге деген жасырын нәсілдік жеккөрушілік қабылданбай қалды. Алайда, өте оңшыл топтардан шыққан антисемитизмнің жарылыстары жалғасты, бұл 43 топтың құрылуына әкелді. Антисемиттік оқиғалар туралы мәліметтер 1984 жылдан бері жинақталып келеді, бірақ хабарлаудың өзгеріп отыруы мен деңгейі уақыт өте келе салыстыруды қиындатады. Қоғамдық қауіпсіздік қоры (CST) 1994 жылы "британдық еврейлерді антисемитизмнен және онымен байланысты қауіп-қатерлерден қорғау" үшін құрылды. Ол полициямен және басқа да билік органдарымен бірлесіп, еврей мектептерін, синагогаларын және басқа да қоғамдық мекемелерді қорғау үшін жұмыс істейді. Антисемитизмге қарсы кампанияның сауалнама деректері бойынша, британдық яһудилердің жартысына жуығы 2023 жылы Хамас Израильге шабуыл жасағаннан кейін, антисемитизмнің артуына байланысты Ұлыбританиядан кетуді ойлап отырғанын көрсетеді.