Кіріспе

Бернадоттар әулеті – Швецияның корольдық әулеті, 1818 жылы Швеция королі Карл XIV Иоанн құрған. Ол 1818-1905 жылдар аралығында Норвегияның да корольдық отбасы болды. Әулеттің негізін қалаушы Жан Бернадот Францияның оңтүстігіндегі По қаласында дүниеге келген. Француз революциясы кезінде француз армиясындағы қызметі үшін дивизия генералы және соғыс министрі, ал Наполеон тұсында Француз империясының маршалы және Понте-Корвоның князі атанған Бернадотты мұрагері жоқ Швецияның аға королі Карл XIII асырап алды, осылайша Ольденбург әулетінің Гольштейн-Готторп тармағы Швеция тағында жойыла жаздады. Швецияның қазіргі королі Карл XVI Густав – Карл XIV Иоанннің тікелей ұрпағы.

Үйдің тарихы

1809 жылы Фин соғысы аяқталғаннан кейін Швеция ғасырлар бойы швед мемлекетінің шығыс жартысын құраған Финляндияны жоғалтты. Патша Густав IV Адольфқа деген наразылық салдарынан күрт мемлекеттік төңкеріс болды. Густав Адольф (және оның ұлы Густав) тақтан алынды, ал оның орнына оның інісі Карл XIII патша сайланды. Алайда Карл XIII 61 жаста және мерзімінен бұрын ескірген еді. Ол сондай-ақ баласыз болды: бір баласы өлген күйі туды, ал екіншісі бір аптадан кейін қайтыс болды. Карл XIII таққа отырғаннан кейін Голштейн-Готторп әулетінің швед тармағы онымен бірге жойылатыны анық болды. 1810 жылы Швецияның парламенті – Риксдаг – Дания князі Кристиан Августты таққа мұрагер ретінде сайлады. Ол Чарльз Август есімін алды, бірақ сол жылдың соңында қайтыс болды. Осы кезде Франция императоры Наполеон I Еуропаның көп бөлігін бақылап, оның кейбір марионеттік мемлекеттерінің басшылары оның туыстары болды. Риксдаг Наполеонның мақұлдаған патшасын таңдауға шешім қабылдады. 1810 жылдың 21 тамызында Риксдаг Франция маршалы Жан Батист Жюль Бернадотті Швеция тағына мұрагер ретінде сайлады. Бернадот әулетінің гербінде Ваза әулетінің гербі (геральдикалық оң жақта) және Бернадот әулетінің Понтекорво князі ретіндегі гербі (геральдикалық сол жақта) бейнеленген. Ол мемлекеттік үлкен гербіндегі кіші герб ретінде көрінеді. Швеция патшалығына сайланғанда, жаңа мұрагер император Наполеон I-ден алған шендеріне сәйкес Бернадот князі деп аталды, бұл оның Понтекорво княздығына билік етуімен аяқталды. Кейбір швед сарапшылары оның барлық еркек мұрагерлері осы итальяндық атақты пайдалануға құқылы болды деп мәлімдейді, себебі швед үкіметі Карл Джонға Понтекорводағы лауазымынан бас тартуға уәде етілген төлемдерді ешқашан жасаған жоқ. Рұқсат етілмеген некелерге байланысты патшалық мәртебесінен және шведтік атақтарынан айырылған әулеттің кейбір мүшелеріне де басқа елдердің ақсүйектері арасында Бернадот князі және Висборг графы атақтары берілді.

Бернадотта

Бернадот Франциядағы Беарн провинциясындағы Пау қаласында дүниеге келді. Француз революциясы кезінде ол генерал шеніне көтерілді. 1798 жылы ол Дезире Клариге үйленді, оның қарындасы Наполеонның үлкен ағасы Жозефке үйленген еді. 1804 жылы Наполеон Бернадотты Франция маршалы етіп тағайындады. Наполеон оған "Понтекорво князі" атағын да берді. Швецияның тәж мұрагері ретінде ол Карл Юхан (Карл Йохан) деген атты қабылдады және Карл XIII патшалықтың қалған бөлігінде регенттік қызметін атқарды. 1813 жылы ол Наполеонмен байланысын үзді және Швецияны Наполеонға қарсы коалицияға бастап кіргізді. Киль шарты бойынша Норвегия Швецияға берілген кезде, Норвегия қарсылық көрсетіп, тәуелсіздігін жариялады, бұл Швеция мен Норвегия арасындағы қысқа соғысқа әкеп соқты. Соғыс Бернадот Норвегияны Швециямен жеке одақ құруға көндірген кезде аяқталды. Норвегия жай ғана швед провинциясы болмай, ортақ монарх пен сыртқы саясатты бөлісе отырып, тәуелсіз патшалық болып қалды. Бернадот 1818 жылдың 5 ақпанынан 1844 жылдың 8 наурызында қайтыс болғанға дейін Швецияның Карл XIV Юхан және Норвегияның Карл III Юхан патшасы ретінде билік етті. Бернадот әулеті 1905 жылы Норвегия мен Швеция арасындағы одақ таратылғанға дейін екі елде де билік жүргізді. Данияның принці Карл Норвегияның Хакон VII патшасы болып сайланды. Карл Швецияның Карл XV патшасының немересі және Карл XIV-нің шөбересі болды.

Француздық шығу тегі

Патша Карл Джонның әкесінің тұңғыш белгілі атасы Жоанду ду Пой болды, ол қойшы еді. Ол 1615 жылы Францияның оңтүстігіндегі По қаласында Жермен де Бернадотқа үйленді және оның тегін қолдана бастады. Осылайша, олар де Бернадот аталған ғимараттың иесі болды, бұл тегі жергілікті диалектте Беарн аймағының жас қызын білдіреді делінеді. Олардың немересі Жан Бернадот (1649–1698) тоқымашы болды. Оның ұлы Жан Бернадот (1683–1760) тігінші еді. Оның ұлы Генри Бернадот (1711–1780) Жанна де Сен-Жанға (1728–1809) үйленді және олар болашақ швед-норвегиялық патшаның әкесі болды. Генри – жергілікті прокурор, бұрын қарызға байланысты түрмеге түскен қолөнершілер отбасынан шыққан адам. Бұл отбасы Пау қаласының қарапайым және шеткі ауданындағы көшелердің қиылысындағы үйдің бір қабатын ғана алып жатты. Француз Бернадоттарының екі тармағы әлі де бар. Ескі тармақ Карл Джонның үлкен әкесінің інісі Андре (Андре) Бернадоттан тараған, оның ұрпақтары бүгінде Франция халқының арасында кездеседі. Жаңа тармақ екіге бөлінді: бірі патшаның үлкен ағасы Жан (Жан Эвангелист) Бернадоттан (1754–1813) тарады, олардың басшылары 1810 жылдан бастап француз барондары атанды, олардың резиденциясы По қаласының оңтүстігіндегі Лувие сарайы болды (бұл тармақ 1966 жылы барон Генри Бернадоттың қайтысымен тоқтап қалды), ал екінші тармақ – Швеция Король үйі.