Кіріспе

Кети Бандар порты - Араб теңізіндегі порт, Сінд штатының Тхатта ауданында орналасқан. Кети Бандар Карачиден 150 шақырым қашықтықта орналасқан. Карачиден Кети Бандарға дейінгі жолдағы екі үлкен қала - Гаро және Мирпур Сакро.

Шолу

Кети Бандар Шах Бандардан батысқа қарай 46 км жерде салынған, өйткені соңғысы жерге батып, Инд өзені бағытын өзгерткен. "Синд Ке Бандар Аур Базар" (Синд порттары мен көшелері) кітабының авторы Дада Синдхи Шах Бандар Хайдарабад қаласының негізін қалаушы Миан Гулам Шах Калхороның қолында салынған деп жазады. 1659 жылы Аурангзеб Аламгир салған Ирунг Бандар арқылы сауда жүргізілді. Оның іздері әлі күнге дейін сақталған. Шах Бандар 1819 жылы құлдырай бастады, содан кейін Кети Бандар құрылды. Бұл жерде әлі күнге дейін сауданың Бомбей, Мадрас, Парсы шығанағы, Сон Миани және Макранға жүргізілгенінің іздері бар. Бахдж пен Катхиавардан құрылыс ағаштары мен ауыр жүктерді саудаға шығаратын. Британдықтардың алғашқы кезеңінде бұл порт өте дамыды, ал Шығыс Үндістан компаниясы сол жақтан тауарлар жіберіп отырды. Бұл порт Синд экономикасында маңызды рөл атқарды. Синд провинциясының сол кездегі комиссары Хадсон мырза 1905 жылғы баяндамасында Кети Бандарды орталық және сауда қаласы ретінде атайды. 1845 жылы оның халқы 2542 адам болып тіркелді. Бұл аймақта балық саудасы мен порттан басқа, жыл сайын Инд өзенімен суармалы тыңайған ауыл шаруашылығы жерлері болды, олар түрлі жемістерді өндірді, соның ішінде қызыл күріш, банан, кокос, қарбыз және арбуз. Осы порттың маңыздылығын ескере отырып, сол кездегі британ үкіметі Кети Бандарда кедендік кеңсе, кеме қатынасы, бақылау және порттық салық салудың негізгі жүйесін енгізді.

Төмендеу

1932 жылы Инд өзенінде заманауи канал жүйесі және Суккур бөгеті салынып, өзен суының ағыны азайып, оның ауыл шаруашылығына әсер еткеннен кейін Кети Бандар өзінің даңқын жоғалтты. Кети Бандардағы сауда және басқару индустар қауымымен байланысты, WWF-тің есебіне сәйкес, Пәкістан құрылғаннан кейін, 7000-нан 8000-ға дейін индустар осында кемемен Үндістанға көшіп барды. Антрополог Абдул Хак Чангтың айтуынша, 1965 жылғы соғыстан кейін мұнда қалған индус отбасылары да кетіп қалған. Доктор Калемулла Лашаридің айтуынша, ХІХ ғасырдан бастап бұл порт өз қарқынын жоғалта бастады. Қарачи порт тресі құрылды, содан кейін темір жол қызметі құрылды, одан Пенджабтағы мақта мен бидай портқа бара бастады, ал Кети Бандарға тікелей жол жоқ еді. Қол жетімділіктің жоқтығына байланысты оның маңызы төмендеді. Өзен суының ағысы азайып, ауыл шаруашылығы жерлері бос қалды, халықтың қаржылық жағдайы нашарлады. Абдул-Хақ 1992 жылға дейін жағдай біршама жақсарғанын, бірақ өзен суы келмеген кезде жер асты теңіз суы алға жылжып, ауыз суды қиынға соқтыратынын айтады. Су да жетпей қалды, соның салдарынан көп адам көшіп кетуі керек болды.

"Теңіз жауынгерлері"

Кети Бандер қаласы да су тасқыны мен дауылға ұшырап, 1857, 1877 және 1910 жылдары дауылдар мен теңіздің алға жылжуынан үш рет суға батып кеткен. Археолог және зерттеуші доктор Калемулла Лашари ағылшындықтар тұсында болған жер сілкінісіне байланысты осы порт құмға батып, одан кейін екі шақырым қашықтықта орналасқан қазіргі заманғы Кети Бандар қаласы салынғанын айтады. 1941 жылы дауылдан аман қалған, бірақ 1999 жылғы дауыл осы аймақта және оның маңында көптеген адам өмірін және мүлкін жоғалтты. Бұл дауылдың Гуджаратқа қарай қозғалғаны белгілі болды. Антрополог Абдул Хак Чангтың айтуынша, судың жетіспеушілігіне байланысты мангролар азайды, бұл теңіздің алға жылжуына кедергі келтіреді және дауыл толқынын әлсіретеді, сондықтан жергілікті балықшылар бұл мангроларды теңіз жауынгерлері деп атайды. 2009 жылы Синд үкіметі Кети Бандарда бір күнде бес мыңнан астам мангро ағашын отырғызу арқылы әлемдік рекорд орнатты. Алайда, Каро-Чанды қоса алғанда, үлкен аумақты теңіз жұтып кетті; теңіздің алға жылжуын тоқтату үшін қабырға салынды, бірақ ол қаланы қорғай алмады.

Қайта қалпына келтіру әрекеттері

Зұлфиқар Әли Бхуттоның үкіметінен бастап қазіргі ППП үкіметінің кезінен бастап көптеген жобалар салынған, соның ішінде Кети Бандар порты, Беназир Бхутто 1994 жылы Тхардан көмірге электр стансасын салуды жоспарлаған, бірақ Миан Наваз Шариф үкіметі бұл жоспарды қабылдамады. Д.Калемулла Лашаридің айтуынша, Беназир Бхуттоның тұсында осы жерде портқа жол салуға қатысты жоба дайындалған болатын, бірақ кейіннен басымдық өзгеріп, Гавадар порты басымдыққа ие болды. 2008 жылы билікке келгеннен кейін ПХП үкіметі бұл жерде Зұлфиқарабад деп аталатын жаңа өнеркәсіптік қала салуды жоспарлады, оған қытайлық инвесторлар қызығушылық танытты, бірақ Синддің ұлтшыл партиялары бұл туралы айтарлықтай күмәнданады. Кейін бұл жоба да кейінге қалды.

Экономика

Кети Бандар жобасы Кети Бандар қаласында порт пен электр стансасын салуды жоспарлаған. Кети Бандар экономикасы толығымен балық аулауға байланысты және бүкіл ауыл балықшыларға тәуелді, олар кейде бірнеше күн бойы Араб теңізінде қайықтарында жүреді. Балықшылар аумен қайтып келе жатқанда, олар өз өнімдерін ашық базарда көрсетеді, онда сатып алушылар балықты жинап, Карачиге тасымалдайды.