Кіріспе

Ирландияның адалдық серті (Mionn Dílse) 1921 жылғы ағыл-ирландиялық келісімдегі даулы тармақ болды, сол себепті Ирландияның депутаттары (Dáil Éireann – Өкілдер палатасының мүшелері) мен сенаторлары 1933 жылғы 3 мамырда Конституция (Серттен бас тарту) заңы қабылданғанға дейін Dáil Éireann және Seanad Éireann (Ирландия Сенаты) орындықтарына отыру алдында серт беруге міндетті болды. Серт төңірегіндегі дау 1922–23 жылдардағы Ирландия азамат соғысының басты себептерінің бірі болды, ол келісімді қолдаушылар мен қарсыластары арасындағы қақтығысқа әкелді.

Анттың мәтіні

Ант 1922 жылы Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясының 17-бабына қосылған. Онда былай делінген: "Айрландия еркін мемлекетінің Конституциясына адалдық" деген сөздер Де Валера ұсынған нұсқасынан алынған, онда былай делінген: "Мен (аты-жөні) Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясына, Бірігу шартына шын ниетпен және адалдықпен ант етемін, сондай-ақ Ұлыбритания Королін Біріккен мемлекеттердің басшысы ретінде мойындаймын". Ант Ирландия еркін мемлекетінің генерал-губернаторы немесе оның уәкілеттік берген өкілінің алдында қабылдануы тиіс еді.

Реакция

Қиырлыққа орай, келісімге қарсы шыққандардың антқа наразылығына қарамастан, бұл жұмыс Майкл Коллинстің көп бөлігі болды, оның ашық қатарында Республика Президенті Эмон де Валера ұсынған анттың жобасы, сондай-ақ Ирландия Республикалық Бауырластығының анты негізделген. Шындығында, Коллинс келісім келіссөздерінде ұсынғанға дейін антты ҚРБ-мен келісіп алды. Британ Доминиондарындағы адалдық анттарының стандарттарымен салыстырғанда, бұл ант өте жұмсақ болды, монархқа тікелей жеке ант берілмеді, тек корольдің келісімшартта "Ирландиядағы король" ретіндегі рөліне байланысты адалдыққа жанама ант болды, бұл номиналды лауазым еді. Келісімге қарсы болғандардың арасындағы қабылдау, британ монархының кіріктірілуіне байланысты бұл антты жағымсыз деп санады. Олардың пікірінше, ант король Георг тұсында Ирландия мен Ұлыбритания арасындағы ортақ азаматтықты қабылдау болды, демек, олар бұрын берген Ирландия Республикасына антқа толық қайшы келді. Олар бұл тек конституцияға ант беру екенін дәлелдеуге тырысып, конституцияның өзі корольді мемлекет басшысы етіп тағайындағанын және бұл оған тікелей адалдық ант берумен тең екенін көрсетті. Ант Ирландия еркін мемлекетінің сайланған үкіметінің атынан берілгендіктен, ол "Ирландиядағы тәж" деп те аталды. Бұған қарсылықтың себебі 1921 жылдың желтоқсанында Англо-Ирландия келісімшартына қол қойылмас бұрын бұл мәселе толыққанды талқыланбағаны және түсіндірілмегені болды, сондай-ақ 1921 жылдың мамырында қарсылықсыз сайланған екінші Дэйл Эйреннің көптеген мүшелері бұрыннан Ирландия Республикасын қолдауға ант берген еді.

Де Валера және жою

1926 жылы де Валера «Фианна Фейл» партиясын республикалық партия ретінде құрғанда, ол және оның партиясы сайлауға қатысуға келіскенмен, ант беруден бас тартты. Бірақ, Атқарушы кеңестің вице-президенті Кевин О’Хиггинстің қазасы В.Т. Косгрейв басқаратын «Куманн-на-нГаедхел» үкіметін барлық Дэйл кандидаттары ант беруге міндеттенетін заң қабылдауға мәжбүр етті, әйтпесе олар сайлауға қатыса алмайтын еді. Осы жағдайда де Валера ант берді, бұл тек Дэйлге қабылдану үшін қағазға қол қою ғана екенін мәлімдеді. 1933 жылдың мамырында де Валера еркін мемлекеттің конституциясын өзгертті [сол кезде Дэйлде қарапайым көпшілік дауысымен өзгертуге болатын], ең алдымен, Англо-ирланд келісіміне қайшы келсе де, кез келген конституциялық түзетулерді енгізуге рұқсат берді, содан кейін конституцияны өзгертіп, ант беруді талап ететін конституцияның 17-бабын жойды.

Тарихи адалдық анттері

Ирландияның билік туралы заңына сәйкес, король Генрих VIII (1537) кезінен бастап ағылшын тағына адалдық ант беру міндетті болды. Бұл ант Уильям мен Мэри патшалар тұсында пэрлерге, Парламенттің төменгі палатасының мүшелеріне, епископтарға, барристерлерге және адвокаттарға таратылды. Анн патшайымның кезінде көптеген мемлекеттік және әскери қызметтегі адамдар адалдық, билікті мойындау және бас тартуға ант беруге, Ирландияның Англикан шіркеуінде қасиетті дастарқанға қатысуға және транссубстанциацияға қатысты Рим-католик сенімдерін жоққа шығаруға міндетті болды. Бұл анттар жылдар бойы біртіндеп өзгертілді. Британдық билік кезінде Ирландияда барристерлерге адвокаттыққа қабылданғанда (болашақ) корольге адалдық ант беру талап етілді. Бұл талапқа наразы болған бірқатар ұлтшылдар адвокаттықтан шеттетілді. Католиктер үшін бұл және британдық әкімшіліктің талап еткен басқа да анттардың мәтіні қиын болды, себебі олар Папаны жамандауға мәжбүр болды.

1782 жылғы көмек туралы заң

1782 жылғы Жеңілдету Актісінен кейін, католик мектептеріне заңдық мәртебе берілгеннен соң, мұғалімдер британ тәжіне адалдық серт беруге міндетті болды. Олар корольге адалдық серт берді, бірақ католик дінін жоққа шығаратын жоғарылыққа серт бермеді. Бұл, сондай-ақ тәждің және Англикан шіркеуінің билігін қабылдаудан бас тартқан бас тартушыларға да әсер етті.

Мейнут колледжі

1795 жылы Сент-Патрик колледжінің құрылуымен, Мейнуттан басқарылатын тұлғалар, студенттер мен қызметкерлер Ұлыбритания короліне адалдық серт беруге міндетті болды, себебі колледж британ үкіметінен қаржы алатын. Осының салдарынан, көптеген дін қызметкерлері дін қызметкері болу үшін басқа жерде білім алуды жөн көрді. Серт 1862 жылға дейін міндетті болды, алайда студенттер көбінесе рәсімге қатыспау арқылы сертке немқұрайлы қарады.

1642 жылғы Конфедерация анты

Конфедерациялық Біріккендік Анты – Англияның I Карл короліне адалдық серт, ол қазылардың көп бөлігі корольдік "Ирландия үшін Англия армиясымен" соғыста болған кезде қабылданды.

Қалалық корпорациялар

Қалалық корпорация мүшелерінен адалдық серт беру талап етілді; бұл ағылшын монархына берілетін серт еді және оның жоғары билігін мойындауды білдірді.

Ұлыбританияның Төменгі палатасы

1800 жылғы Одақ актісінен кейін, адалдық серті Ирландиядағы католиктерге Ұлыбританияның Төменгі палатасында отыруға кедергі келтірді. 1828 жылы Клэр округіндегі сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Дэниел О'Коннелл британдық тәжге адалдық серті беруден бас тартты. 1829 жылғы Рим католиктеріне жеңілдік беру туралы заң қабылданғаннан кейін О'Коннелл 1830 жылы парламенттегі орнын алды және 1689 жылдан бері солай жасаған алғашқы ирландтық католик болды. 2023 жылға дейін бұл адалдық серті сайланған Төменгі палата мүшелері орнына отыру алдында талап етіледі және Солтүстік Ирландиядағы Синн Фейн және басқа ұлтшылдардың бойкот саясатының себептерінің бірі болып табылады.