Кіріспе

Орта ғасырлардағы жарғылар кітабы Картуляр немесе картуляр (лат. cartularium немесе chartularium), сондай-ақ панкарта немесе кодекс дипломатикус деп аталады, ортағасырлық қолжазба көлемі немесе орама (rotulus) шіркеулік мекемелердің, муниципалдық корпорациялардың, өндірістік бірлестіктердің, оқу орындарының немесе отбасылардың негізіне, артықшылықтарына және заңды құқықтарына қатысты түпнұсқалық құжаттардың көшірмелері бар. Кейде бұл сөз бір томға байланған немесе бір-біріне қосылған түпнұсқа құжаттар жинағына, сондай-ақ осындай жинақтардың сақтанушыларына қолданылады.

Анықтамалар

Майкл Кланчи картюлярды "көптеген құқық актілерінің жинағы ретінде, оларды үлкен қауіпсіздік үшін тізілімге көшіріп алады" деп түсіндіреді. Картуляр кітап немесе кодекс түрінде болуы мүмкін. Құжаттар, хроникалар немесе басқа да қолжазбалар жинақталып, көшіріліп немесе көшіріліп, картотекаға енгізілген. "Картулярлар" кітабының кіріспесінде қазіргі дипломатиялық әлемде дипломатиялық жазбалардың ұйымдастырылған, іріктеп алынған немесе толықтай транскрипциясы ретінде, оларды иеленуші немесе құжаттарды сақтайтын мұрағаттың өндірушісі жасаған қатаң анықтама беру кең таралған деп айтылады. Архивтік терминология сөздігінде картуляр "әдетте том түрінде, жарғылардың көшірмелері, меншік актілері, артықшылықтар мен басқа да маңызды құжаттар жеке адамға, отбасыға немесе мекемеге тиесілі" деп анықталады. 1938 жылы француз тарихшысы Эмиль Лесн: "Әрбір Картуляр - бұл оны құрастырған кездегі шіркеу мұрағатының мәлімдемесі" деп жазды. Басқа тілдерде туысқан терминдер: cartularium (латынша); Kopiar, Kopialbuch (немісше), Chartular (Oes. ); cartolario, cartulario, cartario (итальян тілінде); cartulario (испан тілінде). Ортағасырлық Нормандияда 11 ғасырдың басында монастырға берілген сыйлықтардың жазбасын қысқаша баяндаумен біріктіретін картулярдың бір түрі кең тараған. Бұл шығармалар Панкарт деп аталады.

Даму және мазмұны

VI ғасырда Григорий Турскийдің chartarum tomi-ге сілтемесі әдетте cartularies-ке қатысты болып есептеледі. Алайда, ең көне сақталған картулярийлер 10 ғасырда пайда болған. 10-13 ғасырлар аралығындағы кітаптар өте көп. Картулярлар көбінесе тарихи мәтіндерді қамтиды, олар картулярлық хроника деп аталады, олар заңды құжаттарымен бірге жүретін монастырь тарихына назар аударуы мүмкін немесе әлемнің жалпы тарихы болуы мүмкін. Құқықтық және тарихи жазбалардың арасындағы байланысты заңдық басымдықты белгілеу үшін өткен оқиғалардың маңыздылығы тұрғысынан түсіну керек. Кейде картюркозды көшіруші түпнұсқалық құжаттарды сөзбе-сөз дәл қайталап шығарады. Ал кейбір көшірмешілер мәтінге қатысты өз еркімен әрекет етті. Олар сөз тіркестерін өзгертіп, адамдардың және жерлердің аттарын жаңаша атады, тіпті мәтіннің мазмұнын өзгертіп, құжаттың артықшылықтары мен иммунитеттерінің көлемін кеңейтті. Картулярдың тарихи құжат ретінде құндылығы оның түпнұсқаның мазмұнын қаншалықты адал қайта жаңғыртуына ғана емес, сонымен қатар, егер редакцияланса, онда осы өзгерістердің мотивациясы туралы мәліметтерге байланысты. Бұл сұрақтар әдетте тарихи сынның белгілі нормалары бойынша зерттеледі.

Жарияланымдар мен зерттеулер

Ортағасырлық монастырлар мен шіркеулердің көптеген картулярийлері аз-кем толық жарияланды. 1958 жылы Годфри Дэвис редакциялаған Британ аралдарының барлық белгілі ортағасырлық картотекаларының тізімі жарияланды. 2010 жылы қайтадан қаралған және кеңейтілген басылымда қайтадан жарияланды: қайта қаралған басылымда шамамен 2000 картотека бар, соның ішінде шіркеулік мекемелер мен зайырлы корпорациялар, 11-16 ғасырларға дейінгі, күндері, шығу тегі, қазіргі орны және (қажет болған жағдайда) басылым. Департамент архивтерінің жалпы каталогы (Париж, 1847) және картотекалар тізілімі (Inventaire des cartulaires) және т.б. (Париж, 18789) - ортағасырлық Франциядағы картулярлар туралы ақпараттың басты көзі. Каталогтауға қатысты жақында жасалған жаңалықтар болуы мүмкін.

Картоуляриос

Римдік/византиялық chartoularios әкімшілік және салықтық лауазымды адам болды. Грек православие шіркеуінде осыған сәйкес келетін лауазым хартофилак деп аталды. Бұл атақ ежелгі Рим шіркеуінің жарғылар мен қоғамдық істерге қатысты құжаттарын қадағалаған қызметкеріне де берілген. Рим папасының орнына діни сот шешімдерін жарғылық басшылық етті.