Кіріспе

Контекстте түсінілетін кейбір сөздерді қалдыру сөздерді қалдыру практикасы Тіл білімі бойынша эллипстік немесе эллипстік құрылым - бұл сөйлемнен бір немесе бірнеше сөздерді қалдыру, олар қалған элементтердің контекстіне сәйкес түсініледі. Теориялық синтаксисте мойындалған эллипстің көптеген түрлі түрлері бар. Эллипстің теориялық есептері оның синтаксистік және семантикалық факторларын, эллипсті элементтер қайтарылатын құралдарды және эллипсті элементтердің мәртебесін түсіндіруге тырысады.

Өмірбаян

Эллипстің әртүрлі түрлері тіл теориясының негізін қалыптастырды, ол форма мен мағынаның сәйкестігі туралы негізгі сұрақтарды қарастырады: атап айтқанда, формадан мағынаны түсінудің әдеттегі механизмдері эллипстік құрылымдар арқылы қалай айналып өтуі немесе ауыстырылуы мүмкін. Генеративтік лингвистикада эллипсис термині синтаксис ауқымына қолданылады, онда түсініктелген түсіндірме тек лингвистикалық формалардың болуына негізделгеннен толығырақ болады. Эллипстің көптеген түрлері мен үлгілерінің ортақ бір ерекшелігі - эллипстің пайда болуы ерікті. Мысалы, VP эллипсисінің пайда болуы көбінесе ерікті, мысалы, ол көмектеседі, ал ол да көмектеседі. Бұл сөйлемде көмек етістігінің екінші рет пайда болуы немесе болмауы сөйлеушіге және сөйлем айтылған жағдайдың коммуникативтік аспектілеріне байланысты. Бұл опционалдылық эллипстің айқын көрінісі болып табылады. Алайда, басқа уақытта эллипстің міндетті болуы мүмкін, мысалы, салыстырмалы өшіру жағдайларында, мысалы, *Бүгінгі қыздар ертеңіне қарағанда көбірек болды. Бұл сөйлемде қыздар туралы екінші сөзді алып тастау керек (Бүгінгі күні қыздар кешегіден көп болды). Эллипстің міндетті пайда болуы талдауды қиындатады, өйткені міндетті жағдайлар шын мәнінде эллипстің жағдайлары емес, керісінше нөлдік проформа қатысады деп айтуға болады. Төменде санамаланған эллипстің әртүрлі түрлері мен жағдайларын қарастырған кезде теорияның осы аспектілерін естен шығармау керек.

Алып тастау

Стриппинг - бұл жалаңаш аргумент эллипсісі деп те аталады. Көптеген лингвистер жыртылуды жыртылудың ерекше көрінісі деп санайды, онда жыртылу жағдайында пайда болатын екі (немесе одан да көп) орнына жыртылу сөйлемінде бір ғана қалдық пайда болады. Шалқылау координаталық құрылымдарда ғана орын алуы - бұл шалқылаудың саңылауды талдауға енгізілуінің басты себебі: Джон гитарада ойнай алады, ал Мэри де гитарада ойнай алады. Сэм бірінші және екінші проблеманы орындады. Бұл мысалдар striping икемді екенін көрсетеді, өйткені striped сөйлемдегі қалдық функциясы шектеулі емес; ол, мысалы, бірінші сөйлемдегідей субъект немесе екінші сөйлемдегідей объект болуы мүмкін. Әсіресе жиі кездесетін striping түрі striping емес (not бар кезде striping), мысалы: Sam жасады, Fred жасамады. Дүйсенбіде "Салины киімін шешіп алу" емес, ол сейсенбіде жұмыс істемейді. Эллипстің эллипстік емес түрінің мәртебесі талқылануы мүмкін, өйткені бұл сөйлемдердің эллипстік емес нұсқалары қабылданбайды, ал эллипстің негізгі белгісі - эллипстік және эллипстік емес нұсқалар бірдей қабылданады.

Еліpsis етістік сөз тіркесі

Verb phrase ellipsis (осылай-ақ VP ellipsis немесе VPE) - ағылшын тіліндегі эллипстің жиі кездесетін түрі. VP эллипсісі шексіз VP-ді шығарады. Эллипсті көмекші етістікпен немесе to бөлшегімен енгізу керек. Джон да, Мэри де гитарада ойнай алады. Ол бұған дейін де солай істеген, яғни тағы да солай істейді. VP эллипсисінің айырмашылығы - ол алдыға немесе артқа қарай болуы мүмкін. Яғни, эллипсис оның алдында немесе артынан келе алады, мысалы: Салмақты тапсырыс бергісі келген адам салмақты тапсырыс берді. Сальмонды тапсырыс бергісі келген адам сальмонды тапсырыс берді. Эллипстің әртүрлі механизмдерінің ішінде VP эллипсісі ең көп зерттелген және сондықтан салыстырмалы түрде жақсы түсінікті.

Жауаптың эллипсісі

Жауап эллипсісі сұрақ-жауап жұптарын қамтиды. Сұрақ белгісіз ақпаратқа, көбінесе сұрақ сөзін (мысалы, кім, не, қашан және т.б.) қолданады. Тиісті жауап жетіспейтін ақпаратты береді және осылайша сұраққа пайда болған артық ақпарат алынып тасталады, мысалы: С: Шындықты кім жасырып отыр? А: Билли шындықты жасырып отыр. С: Сіз не нәрсеге қол жеткізуге тырысып жүрсіз? А: Мен мына қимыл-қозғалысты шешуге тырысып жүрмін. Бұл екі сөйлемдегі фрагменттер жауаптары етістік аргументтері (тақырып және нысан NP). Фрагмент қосымшаға да сәйкес келуі мүмкін, мысалы: С: Цирк қашан басталады? А: Ертең цирк басталады. Сұрақ: Неге бұл науқан соншалықты шатасты? А: Үгіт-насихат өте қызықты болды, себебі кейіпкерлер бар. Жауап эллипсісі тілдердің көпшілігінде, тіпті барлық тілдерде кездеседі және ол тілшілер арасындағы күнделікті қарым-қатынаста барлық жерде кездесетін эллипстің өте жиі кездесетін түрі.

Шлюйзинг

Шлюицинг әдетте тікелей немесе жанама сұрақтан сұрақ сөзінен басқа барлық нәрсені алып тастайды. Бұл эллипстің жиі кездесетін түрі, ол барлық тілдерде болмаса да, көпшілік тілдерде кездеседі. Ол VP эллипсісі сияқты алға да, артқа да жұмыс істей алады, бірақ Gapping, stripping, жауап фрагменттері мен псевдогапинг сияқты емес, мысалы: Джон бірдеңе ойнай алады, бірақ мен оның не ойнайтынын білмеймін. Ол қашан қоңырау шалатынын білмеймін, бірақ Джон міндетті түрде қоңырау шалады. Осы екі сөйлемде көрсетілген тұйықтау тікелей сұрақтарда орын алды. Тікелей сұрақтарға жауап беру келесі екі мысалда көрініс тапқан: А: Бір ерекше нәрсе болды. Б: Не болды? Ж: Ол проблеманы пысықтап жатыр. Б: Ол проблеманы қанша уақыттан бері пысықтап жүр? Шлюзинг соңғы онжылдықта көп зерттелді және оны салыстырмалы түрде жақсы түсінілген эллипстік механизм ретінде қарастыруға болады, бірақ шлюзингтің кейбір аспектілерін теориялық талдау даулы болып қала береді.

Салыстырмалы өшіру

Салыстырмалы өшіру ағылшын тілінде than арқылы енгізілген сөйлемдерде кездеседі. Алдын ала айтылған сөйлемдегі more or er сияқты салыстырмалы морфқа сәйкес келеді, мысалы: Біз адамдар келеді деп күткеннен көп адам келді. Ол біз іше алмайтын сыраны көп сұрады. Дорис Доринге қарағанда қанағаттанған сияқты. Уильямның достары сенің достарыңнан да көп елде тұрады. Салыстырмалы өшіру басқа көптеген ерікті эллипстік механизмдерден міндетті түрде ерекшеленеді. Бұл сөйлемдердің эллипстік емес нұсқалары қабылданбайды. Эшердің "Менен көбірек адамдар Ресейге барды" деген классикалық сөйлемде салыстырмалы өшіру қолданылған сияқты, бірақ егер айқын елемеу енгізілсе, мағынасыз салыстырумен аяқталады: "Мен Ресейге барғанымнан гөрі Ресейге көп адам барды".

Нөлдік қосымша анафора

Нөлдік қосымша анафора толық қосымшаны алып тастайды, бұл ретте алып тасталған қосымша шекті сөйлем, шексіз сөз тіркесі немесе препозициялық сөз тіркесі болып табылады. Нөлдік қосымша анафораны лицензиялай алатын вербальдық предикаттар шектеулі жиынтықты құрайды (мысалы, білуі, мақұлдауы, бас тартуы, шешімі). Ерекшелік етістіктің толықтығы зат есімдік сөз тіркесі бола алмайды. Сұрақ: Не болғанын білесіз бе? Ж: Жоқ, не болғанын білмеймін. С: Сіз жоспарды мақұлдадыңыз ба? Жоқ, мен бұл жоспарды мақұлдамаймын. Олар Биллге көмектесуін өтінді, бірақ ол көмектесуден бас тартты. Олар маған екі түрлі ұсыныс жасады, бірақ мен олардың біреуін таңдамай қалдым. Эллипстің әртүрлі механизмдерінің ең аз зерттелгені - нөлдік комплемент анафорасы. Осыған байланысты оның эллипстік мәртебесі пікірталастың тақырыбы болып табылады, өйткені оның мінез-құлқы басқа эллипстік механизмдердің көптеген мінез-құлқымен сәйкес келмейді.

Теориялық тәсілдер

Эллипсистік теория әдебиеттерінде кеңінен зерттеледі, зерттеулер әсіресе эллипсистік материалдың психикалық бейнелеуіне, эллипсисті лицензиялайтын жағдайларға және эллипсистік материалды қалпына келтіру құралдарына бағытталған. Эллипстің теориялық есептеріне бір қиындық, эллипсті материал құрауыш болып көрінбейтін жағдайлардан туындайды. Синтаксистік операциялар тек стандартты фразаның құрылымдық тәсілдеріндегі құрамдас бөліктерді ғана нысанаға ала алатындықтан, осы жүйелердегі есептер мұндай жағдайларды түсіндіру үшін қосымша қозғалыс операцияларын қоюы керек. Бұл қозғалыс ережелері құрауыштан шығарылмаған материалды көтереді, бұл эллипстің тек қалған материалға ғана қолданылуына мүмкіндік береді, осылайша эллипстің құрауыш емеске қолданылуының иллюзиясын жасайды. Кейбір баламалы талдаулар синтаксистік бірліктер туралы, мысалы, catena сияқты, иілгіштік түсініктерді иілгіштік түсініктер деп қабылдайды, осылайша, қосымша қозғалыс ережелері қажет болмай, эллипстерді құраушы емес элементтерге тікелей бағыттауға мүмкіндік береді.