Кіріспе
Гүлді өсімдіктің түрі Lagochilus inebrians, әдетте мас қылатын мінді, мас қылатын мінді немесе Түркістан мінді деп аталады, ол мінді тұқымдасына жатады, Lamiaceae. Lagochilus inebrians атауы грек сөздері lagos және cheilos сөзінен алынған, сөзбе-сөз "қайыршы" және "тіл / жаак" дегенді білдіреді, ал inebrians маскүнемдікті білдіреді, сондықтан маскүнемдікті қоянның тілі деп аударады. Бұл атау гүлдің жоғарғы жапырағының морфологиясын көрсетеді. Lagochilus inebrians Өзбекстанның Самарқант және Бұхара провинцияларында кең таралған. Түркіменстан мен Тәжікстанның кейбір аймақтарында да кездеседі. Ол пидмонт жазықтарында, төменгі төбелерде, құрғаған өзендерде, қиыршық тастарда, шағылысқан жерлерде, құрғақ шалғынды шөптер мен шалғынды далаларда өседі.
Lagochilus inebrians, commonly known as inebriating mint, intoxicating mint, or Turkistan mint, is a member of the mint family, Lamiaceae. The name Lagochilus inebrians is derived from the Greek words lagos and cheilos, literally meaning "hare" and "lip/cheek" and inebrians meaning intoxicating, thus translating to intoxicating hare's lip. The name reflects the morphology of the upper lip of the flower's corolla. Lagochilus inebrians is widely distributed in the Samarkand and Bukhara provinces of Uzbekistan. It is also found in some areas of Turkmenistan and Tajikistan. It grows on the piedmont plains and low foothills, dried up streams and rubbly slopes, on scree and gravel, and in dry grassy sagebrush and grassland steppes.
Таксономия
Lagochilus inebrians - ламиацеялар тұқымдасына жататын Lagochilus туысы. L. inebrians - биіктігі - 15 м, тұсында ағаш тәрізді, қарапайым немесе тармақты, жапырақты, жоғарғы бөлігінде төмендеп, төменгі бөлігінде ақ жалтыраған қабықпен қапталған бұта. Жапырақтары қарама-қарсы, кең, екі жағы да шашы мен бездерімен қапталған. Жапырақтары кеңінен жұмыртқа тәрізді, екі жағында да көбеюде. Гүлдер жоғарғы жапырақтың тұмсықтарында орналасқан. Королла ақ немесе көкшөбелді түсті, қоңыр тамырлары бар. Қалыңдығы ер жетілген, кең, бесті жапырақшалы. Жемістері - ашық қоңыр жаңғақ. Гүлдері мамыр мен маусым аралығында гүлдейді, ал тамыз мен қыркүйекте піседі.
Қолданылуы
Орталық Азияның халық медицинасында L. inebrians стептик ретінде қолданылады. L. inebrians гүлдену кезеңінде жиналған құрғатылған түрі дәрілік өнім және шикізат ретінде қолданылады. Шикізат гүлдер мен аз сандағы жапырақтар мен жасыл немесе қою қоңыр түсті жұқа сабақтардан тұрады. Шикізат құрамында дитерпен лагохилин, эфир майлары, таниндер, органикалық қышқылдар, каротин, аскорбин қышқылы, кальций, темір және басқа да қосылыстар бар. L. inebrians шөптері гүлдену кезеңінде орақпен немесе жерден шамамен 1,5 метр биіктікте қайшымен кесіледі. L. inebrians 1 өнімдерін жинағанда олардың жаңаруын қамтамасыз ету үшін әрқайсысына 12 жеміс беретін өсімдіктер қол сұқпайды. Бұл түрдің қалыпты өсуі мен толықтығын қамтамасыз ету үшін шикізатты бір жерде жинауға 2-3 жылда бір реттен артық рұқсат етілмейді. Шикізатты 5 - 6 күн бойы көлеңкеде кептіріп, кейде араластырып отырады. Гүлдер мен жапырақтарды сабақтардан сілкіну арқылы бөліп алады. Жиналған шикізатты құрғақ, желдетілетін жерлерде сақтайды.