Кіріспе

Берлиндегі зират, Германия Инвалидтердің зираты (Invalidenfriedhof) - Берлиндегі ең көне зираттардың бірі. Бұл Пруссия армиясының дәстүрлі демалатын орны болды және 1813-15 жылғы неміс азаттық соғыстарына арналған ескерткіш ретінде ерекше маңызды болып саналады.

Тарих

Зират 1748 жылы Австрияның мұрагерлік соғысында жарақат алған ардагерлерді жерлеу үшін құрылды. 1824 жылғы патшалық жарлықта Invalidenfriedhof барлық танымал пруссиялық әскери қызметкерлердің, соның ішінде Богислав граф Тауентциен фон Виттенбергтің жерлеу орны болуы керек деп жарияланды. Осы кезеңдегі ең көрнекті қабірлердің бірі Герхард фон Шарнхорст (Наполеон соғыстарының батыры), Шинкельмен Rauch тұтқындаған оқтан шығарылған ұйқыдағы арыстанның мүсінімен жобаланған. Зират 1848 жылғы төңкеріс кезінде Германияда қаза тапқан жауынгерлердің де жерленген жері болды. 1872 жылы зиратта шамамен 18 000 жерлеу рәсімі өткізілді. Бірінші дүниежүзілік соғыста соғысқан көптеген командирлер мен офицерлер, мысалы Макс Хоффман, Гельмут фон Мольтке, Людвиг фон Фалькенхаузен және Карл фон Бюлов, Фрейкорптардың бірнеше жоғары лауазымды мүшелерімен бірге зиратта жерленген. Манфред фон Рихтгофеннің ("Қызыл барон") денесі 1925 жылы Францияда орналасқан алғашқы қабірінен зиратқа көшірілді. Веймар республикасы кезінде Ханс фон Зеект сияқты жоғары әскери қызметшілер зиратта жерленген, бірақ бұл кезеңде қабірлердің жартысына жуығы бау-бақшамен қамтылған. Нацистік режим кезінде көптеген жоғары лауазымды тұлғалар мәйітімен жерленген, соның ішінде бұрынғы армияның Жоғарғы қолбасшысы Вернер фон Фрич, ұрысшы туберкулезі Вернер Мёльдерс, Люфтваффе командирі Эрнст Удет, оқ-дәрі министрі Фриц Тодт, Богемия мен Моравияның рейхспротекторы Рейнхард Гейдрих, фельдмаршал Вальтер фон Рейхнау, генерал-полковник Курт Хаас, генерал-полковник Ханс Хубе және генерал Рудольф Шмундт. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одақтастар нацистердің барлық ескерткіштерін (оның ішінде зираттағы ескерткіштерді) алып тастауды бұйырды, нәтижесінде Гейдрих пен Тодттың қабір белгілері алынып тасталды, бірақ олардың сүйектері табылмады. 1951 жылдың мамыр айында Шығыс Берлин қалалық кеңесі зиратты жөндеу және қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу үшін және қабірлерге одан әрі зақым келтірудің алдын алу үшін жұртшылыққа жапты. Берлин қабырғасына жақын орналасқандықтан, 1960 жылдары зираттың үштен бір бөлігі күзет мұнаралары, әскер казармалары, жолдар мен көлік тұрақтары үшін қиратылды. Қабірлердің кейбіреулері қабырғаны күзетіп тұрған сарбаздардың оқ атуынан зақымдалған. Зираттың құлдырауы 1970 жылдары жалғасты, сол кезде жақын маңдағы солдаттар тасталған немесе зақымдалған қабір тастарын ауа райының нашар жағдайында баспаналар салу үшін пайдалана бастады. Бұл жерлеу орнында Шарнхорст сияқты неміс азаттық күрескерлерінің қабірлері болғандықтан, Шығыс Германия Ұлттық Халық Армиясы оны толықтай жоюға жол бермеді. 1990 жылы Германия қайта біріккеннен кейін зират ескерткіштерді қорғау схемасына кірді және қалпына келтіру жұмыстары басталды. Қазір зиратта Берлин қабырғасынан өту кезінде қаза тапқан берлиндiктерге арналған ескерткіш бар. Зиратта одақтастардың әуе шабуылдарынан қаза тапқан берлиндiктердiң белгісiз жаппай қабірi де бар. 2019 жылдың желтоқсан айында бейіттегі Рейнхард Гейдрихтің белгісіз қабірі ашылды, ал полиция қызметкері табылғаннан кейін тергеуді бастады. Полиция ешқандай мәйіт алынбағанын айтып, Хайдрихтің қабірін бұзған адам оның орналасқан жерін білген деп санайды.