Кіріспе

1944 жылғы жалғасу соғысының шайқасы Иломанци шайқасы жалғасу соғысының (1941-1944 жж.) Свир-Петрозаводск шабуылдарының бір бөлігі болды. Бұл соғыс 1944 жылдың 26 шілдесінен 13 тамызына дейін Финляндия мен Кеңес Одағы арасында Финляндияның совет шекарасына жақын, Солтүстік Карелиядағы Финляндияның Иломанци ауылының маңында кеңдігі шамамен 40 шақырым, тереңдігі 30 шақырым жерде өтті. Соғыс финдердің жеңісімен аяқталды.

Фин тілі

Соғыстан бұрын аймақтағы фин әскерлері тек полковник Экманның 21-ші бригадасынан тұратын, бірақ оларды кавалерия бригадасы мен тағы үш батальон - 3-ші шекаралық Ягер батальоны және екі батальонды құрайтын П (Ос. P) Фин әскерлері RGroup Raappana ("Ryhmä Raappana" фин тілінде) деп аталатын уақытша құралымға бағынышты болды. Бұл құралымның командалық офицері, атақты фин генерал-майоры Эркки Рааппана, Маннергейм кресті атты, алға қарай келе жатқан кеңестік бөлімшелерді жеңіп, Куолисма ауылындағы жол қиылысын қайтарып алу міндеті жүктелген. Алғашқы кеңестік шабуыл кезінде оны қорғаған және кейінге қалдырған жалғыз бөлімше финнің 21-бригадасы болды (шамамен 7000 адам). Карелия аралшасындағы майдан орнықты болғандықтан, 21-бригаданы нығайту үшін Кавалерия бригадасы Иломанциге жіберілді, 31 шілдеде қарсы шабуыл басталғанда финдердің күші шамамен 13 000-ға жетті. Кейіннен шайқас жүріп, алға қарай келе жатқан дивизиялар қоршауға алынды, сол аймақтағы кеңес күштерін 3-ші, 69-шы және 70-ші теңіз жаяу әскер бригадалары және басқа да құрамалар күшейтті. Кеңес мұрағаттарына сәйкес, Карелия майданының шабуыл басталғанда 1944 жылдың 21 маусымында екі кеңес дивизиясының күш-қуаты шамамен 16 000 адамнан құралған. Иломанциде финдер қарсы шабуыл бастаған кезде (31 шілдеде) олардың саны 11 000 адамға дейін төмендеді. 3-ші теңіз жаяу әскерінен кейін (ru. Морская пехота) бригадасы мен 69-шы және 70-ші әскери-теңіз атқыштар (ру. Морская Стрелковая) бригадалары қоршалған 176-шы және 289-шы атқыштар дивизияларын қолдауға әкелінді, Иломанцидегі кеңес пехотасының күш-қуаты 20 000 адамнан сәл жоғары болды.

Шайқас

Алғашында Кеңес Одағының шабуылдары сәтті болып көрінді, өйткені 1944 жылдың 21 шілдесінде Қызыл Армия бөлімдері 1940 жылғы Финляндияның шекарасына 1944 жылғы бүкіл Кеңес Одағының шабуылдары кезінде және 1941 жылдан бері бірден-бір рет жетуге мүмкіндік алды. 28 шілдеде фин күшейткіші келді, ал 31 шілдеде Рааппана қарсы шабуылды бастады. 1 тамызға дейін финдер 176-шы атқыштар дивизиясына апаратын жалғыз жолды кесіп тастады, ал 3 тамызға дейін екі кеңес дивизиясы да қоршауға алынды, өйткені фин күштері ежелгі соғыс әдістерін және олармен қысқы соғыста (1939-1940 жж.) қолданылған қоршау тактикасын ("motti" фин тілінде) пайдаланды. Эриллиннен 4-ші батальонның сарбаздары совет артиллериясының жабдықтау желілерін бұзып, тиімді атыс қолдауына жол бермеді. Кеңестер қоршалған дивизияларға жол қатынастарын ашу үшін броньды қолдаумен үш бригаданы орналастырды, бірақ финнің күш-жігері оларға кедергі жасады. Жаңа шабуылдар финдердің назарын аударып, қоршалған кеңес әскерлеріне ауыр техникаларын тастап, тығыз ормандар арқылы қашып кетуіне мүмкіндік берді. Советтердің санының көптігін және күтпеген жағдайды ескере отырып, қоршалған дивизияларды күзететін фин әскерлерінің ұйымдасқан қашуларды, әсіресе ормандарда ұстауға үміті аз болды, сондықтан қоршалған кеңестердің көбі өз жақтарына қашып құтыла алды, соңғысы 10 тамызда қашып кетті. Утрио аймағы генерал Рааппананың қорғаныс жоспарында басты рөл атқарды. Жауынгерлік бригаданың жылдам қозғалыстағы батальондары орман соғысында тәжірибелі болды, олар шабуылдаушы кеңестік 176-шы және 289-шы атқыштар дивизияларының арасында кене ретінде көлдер арасындағы осы аймақтан өтті. Алғашқы шайқастар 6-шы фин Ягер батальонына тиді. Леминахо мен Лутикаваара төбесіндегі қоршауды жүзеге асырған кезде Уусимаа драгун полкі Утрио мен Руукинпохья өзені арқылы шабуыл жасады.

Нәтиже

Қызыл Армияның екі дивизиясы 1944 жылдың қыркүйек айының басында қол қою туралы келісімге қол қойылмас бұрын, Финляндия майданындағы соңғы ірі ұрыста қырылды. Әскери тарихшылар екі Қызыл Армия дивизиясы бір жарым апталық ұрыстан кейін толықтай жеңіліп, 3200-ден астам Қызыл Армия сарбаздары қаза тапты, мыңдаған жарақат алды және жоғалып кетті, сондай-ақ 100 -ден астам ауыр артиллерия, шамамен 100 миномет және қалғандары болды. Бұл 1944 жылы маусымда басталған фин күштеріне қарсы негізгі кеңестік шабуылдан кейін бірнеше апта ішінде фин қорғанысының тоғызыншы үлкен жеңісі болды. Мәскеу финдердің әлі де күшті екенін білген. Раппананың жасағы он күннің ішінде 36 мыңнан астам артиллериялық снарядты соғыс әскеріне атқан. Иломанциге қатысқан кеңестік артиллерия сол кезеңде тек 10 000 снаряд ату мүмкіндігіне ие болды. Кеңес артиллериясының нашар нәтижеге жетуінің басты себебі финдердің бұзылу тактикасы болды. Мысалы, Маннерхайм кресті атты, лейтенант Хейки Ныканен бастаған фин партизандар жасағы, соғыс сахнасына артиллериялық снарядтар тасымалдайтын 30 жүк көлігін жойды.