Кіріспе

Адам емес түрлердегі жануарлар үшін жұптық жұптық байланыстарда жұптасу жүйелерінің табиғи тарихы Жануарлардағы моногамды жұптық байланыстар жұптық байланыстарда ұрпақтарды өсіру үшін жұптасу жүйелерінің табиғи тарихына қатысты. Бұл, әдетте, жасырын түрде жыныстық моногамиямен байланысты.

Моногамды жұптасу

Моногамия - бір түрдің екі ересек жануарларының арасындағы жұптық байланыс. Бұл жұп белгілі бір уақыт бойы бір аймақта немесе аумақта бірге өмір сүре алады, ал кейбір жағдайларда тек бір-бірімен ғана жыныстық қатынас жасап, көбейе алады. Моногамия қысқа мерзімді, бір немесе бірнеше маусымға созылуы мүмкін немесе ұзақ мерзімді, көптеген маусымға созылуы мүмкін және өте ауыр жағдайларда өмір бойы. Моногамияны екі топқа бөлуге болады, әлеуметтік моногамия және генетикалық моногамия, олар бірге кейбір комбинацияларда немесе бір-бірінен мүлдем тәуелсіз болуы мүмкін. Мысалы, Variabilichromis moorii цихлид түрінде моногамды жұп жұмыртқалар мен жастарды бірге күтеді, бірақ жұмыртқалардың барлығы күтім көрсететін аталықпен ұрықтандырылмайды. Моногамия сүтқоректілерде өте сирек кездеседі, бұл түрлердің тек 3-9% -ында кездеседі. Құс түрлерінің көбісі моногамды қарым-қатынаста екені белгілі (шамамен 90%), бірақ құс түрлерінің көпшілігі әлеуметтік моногамияны қолданады, бірақ генетикалық емес, бұған дейін зерттеушілер болжағаннан айырмашылығы бар. Моногамия балықтар мен қосмекенділерде өте сирек кездеседі, бірақ естілмеген емес, бірнеше таңдалған түрлерде кездеседі.

Әлеуметтік моногамия

Әлеуметтік моногамия - бір еркек пен бір әйелдің бірге өмір сүруін білдіреді. Екі адам азық-түлік пен баспана сияқты ресурстарды іздеуде және/немесе жас балаларды күтуде ынтымақтаса жұмыс істей алады. Моногамды түрлерде аталық қамқорлық көбінесе ұрпақты көтеріп, тамақтандыру, қорғау және әлеуметтендіру арқылы көрсетіледі. Әлеуметтік моногамияда еркектер мен әйелдер арасында күтілетін жыныстық адалдық болмауы мүмкін. Таза әлеуметтік моногамияның болуы - бұл полигамды немесе полиандрикалық әлеуметтік жұп, қосымша жұптармен біріктіріледі. Әлеуметтік моногамияның далалық құстардағы дене шынықтыру қабілетін арттыратыны дәлелденді. Ал аналық далалық құс жынысы еркек жынысымен бір жынысты қарым-қатынаста тұрса, ұзақ өмір сүретіндігі дәлелденген. Бұл еркек пен әйелдің энергияны бөлісуі әр адамның энергияны жұмсауын төмендетуімен байланысты болуы мүмкін. Әлеуметтік моногамиядан туындайтын жыныстық қақтығыстарға адалдығын бұзу және ата-аналардың инвестициясы жатады. Ұсынылған қақтығыс қақтығыс орталықталған дифференциалдық бөлу гипотезасынан алынған, онда инвестиция мен тартымдылық арасында компромисс бар деп айтылады. Аналық құстар генетикалық моногамиямен ұрықтық айырмашылық танытпады, бірақ кейбір жағдайларда еркектер оны күштеп қолдана алады. Бұл көптеген жануарлар түрінде кездеседі және кейде ата-анасының қамқорлығы орнына еркектермен көрінеді. Мұның себебі көп болуы мүмкін, соның ішінде әке болуды қамтамасыз ету. Анизогомияның енгізілуі еркектер мен әйелдердің әртүрлі оптималдық жұптасу стратегиясына ие болуына әкелді. Моногамияны дене шынықтыру қабілетінің айырмашылығын шектеу үшін ұсынады, өйткені аталық және аналық жыныстар жұп болып жұптасады. Бұл теория көп қолдау таппады, бірақ оны Лукас және Клутон, Брок және Диксон сияқты бірнеше авторлар сынға алды.

Атқару

Моногамды жұптасу тек қана жұптарды қорғау сияқты тактика арқылы мәжбүрлеу арқылы болуы мүмкін. Әйелдер олардың құнарлылығына байланысты дене шынықтыру қабілетімен шектеледі, сондықтан бірнеше рет жұптасу олардың дене шынықтыру қабілетіне бірдей әсер етпейді. Осылайша бәсекелестіктің төмендеуіне байланысты кейбір жағдайларда белгілі бір морфологиялық сипаттамаларды реттеу төмендеуі мүмкін. Бұл жыныстық диморфизм және сперматозоидтардың сапасы сияқты морфологиялық және физиологиялық айырмашылықтардың үлкен түріне әкеледі.

Жыныстық диморфизм

Жыныстық диморфизм - бір түрдің еркек және әйел жыныстарындағы айырмашылықтарды білдіреді. Тіпті жыныстық диморфизм жоқ жануарларда да гаметаларда диморфизм бар. Емшекті жануарлар арасында аталықтардың ұсақ, ал аналықтардың үлкен гаметалары болады. Екі жыныстың пайда болуымен, гамета құрылымы мен өлшеміндағы диморфизм түрдегі одан әрі диморфизмге әкелуі мүмкін. Жыныстық диморфизм көбінесе еркек еркек бәсекелестікке және әйелдің таңдауына жауап ретінде эволюция арқылы пайда болады. Моногамды түрлерде жыныстық қақтығыстар азаяды деп есептеледі, ал әдетте аз жыныстық диморфизм байқалады, өйткені әшекейлеу мен қару-жарақ аз. Себебі жыныстық таңдаудың жеңілдеуі. Әдетте, ең жоғары сапалы сперматозоидтар таңдалады. Бұл тізім толық емес. Әлеуметтік моногамияның дамуына басқа да факторлар ықпал етуі мүмкін. Сонымен қатар, әртүрлі факторлар жиынтығы әртүрлі түрлерде әлеуметтік моногамияның эволюциясын түсіндіре алады. Әр түрлі түрлердің моногамды жұптасу жүйесін неге дамытқанын түсіндіру үшін бір өлшемді түсінік жоқ.

Моногамия - ең жақсы жауап

Жас тұқымдар аса осал болып, екі ата-ананың қорғауынан пайда көретін түрлерде моногамия оптималды стратегия болуы мүмкін. Моногамия популяциялар аз және шашыраңқы болған кезде де орын алады. Бұл көп әйел алуды білдірмейді, өйткені аталық басқа жұбай іздеуге көп уақыт жұмсайды. Моногамды мінез-құлық аталықтардың басқа әйелдерді іздеп, күш жұмсамастан, үнемі бір жұбайы болуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар, аталықтардың өз ұрпақтарына жұмсаған уақыты мен олардың моногамды мінез-құлқының арасында байланыс бар. Ұрпақты күтіп-бағу үшін, оның өмір сүруін қамтамасыз ету үшін, еркек, бұл емес, бір әйелге бір әйелге қарағанда, моногамды мінез-құлық танытуы мүмкін. Алайда, жануарлардың бір түрінің әртүрлі жұптасу стратегиясына қолайлы таңдау факторлары жануардың өмірлік циклы бойы көптеген факторларға әсер етуі мүмкін. Мысалы, көптеген аю түрлерінде аналық еркекпен жұптасқаннан кейін көп ұзамай қуып шығады, ал кейіннен өз ұяларын одан қорғайды. Бұл бір-біріне жақын орналасқан аюлардың саны салыстырмалы түрде кішкентай, бірақ өсіп келе жатқан аю балаларына азық-түлік жетіспеуіне әкелуі мүмкін деген ойда. Моногамия әлеуметтік болуы мүмкін, бірақ сирек генетикалық. Мысалы, цихлидтер түрінде Variabilichromis moorii, моногамды жұп жұмыртқалары мен жастарына қамқорлық жасайды, бірақ жұмыртқалардың барлығын бір ата құс ұрықтандырмайды. Тьерри Лоде моногамия жыныстар арасындағы мүдделер қақтығысынан туындайды деп мәлімдеді.

Моногамды түрлер

Моногамияны үлкен табысқа қол жеткізген түрлері бар. Мысалы, еркек далалық құс тек бірінші әйелмен ғана жұптасады. Ол өте адал, тіпті өзіне жақындаған басқа әйелдерге шабуыл жасайды. Мұндай мінез-құлық вазопрессин гормонына байланысты. Бұл гормон аталық тұқымның ұрықтасып, төлдерін асырап жатқанда бөлінеді. Бұл гормонның әсері еркекке бір әйелмен қарым-қатынас жасауды оң сезімге бөлейді. Бұл теорияны одан әрі тексеру үшін вазопрессинді басқаратын рецепторларды жыныстық қатынасқа қатысатын басқа бір құс түріне енгізді. Осыдан кейін, бастапқыда адал емес құстар таңдаған серіктесімен моногамды болды. Осы рецепторлар адам миында да кездеседі және олардың әртүрлі екені анықталды, бұл кейбір еркектердің неге басқаларға қарағанда адал болуын түсіндіреді. Қара бүркіттер бір-бірімен бірге тұрады, өйткені олардың жас бауыры екі ата-анасының қамқорлығында болулары пайдалы. Олар жұмыртқаларды кезекпен құлап, кейін ұяларын азықпен қамтамасыз етеді. Қара бүркіттер қосымша жұппен жыныстық қатынасқа қатысатын басқа бүркіттерге де шабуыл жасайды, бұл моногамияны арттыру және еркек-еркек қатынасты азайту әрекеті. Сол сияқты император пингвиндері де өз балаларын күту үшін бірге тұрады. Бұл Антарктиканың қатал ауа-райына, жыртқыш аңдарға және азық-түліктің жетіспеушілігіне байланысты. Бір ата-ана балапанды қорғайды, ал екіншісі тамақ табады. Алайда, бұл пингвиндер тек қана балапан өздігінен шығатын уақытқа дейін моногамды болып қалады. Балапанға күтім қажет болмай қалған соң, ата-аналардың шамамен 85% жолдарын бөліп, әдетте әр көбейту маусымында жаңа серіктес табады. Құс тұқымдасы - бір жұпқа ие болатын құстар. Аналық құс ұясына екі ай бойы жабық ұяға кіреді. Бұл уақытта ол жұмыртқа салады да, жұбайының қамқорлығына ие болады. Еркектер тіршілік үшін өзін, жұбайы мен ұрпағын қамтамасыз ету үшін жұмыс істеуге дайын; алайда император пингвинімен айырмашылығы, мүйізділер әр маусым сайын жаңа жұбайлар таба алмайды. Балықтар, қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушыларда моногамды қарым-қатынастарды табу өте сирек кездеседі; алайда қызыл арқалы саламандра мен Кариб теңізіндегі тазалаушы гоби де моногамияға ұшырайды. Алайда, Кариб теңізіндегі тазалаушы балықтардың еркегі аналық балықтан кенеттен бөлініп, оны жалғыз қалдырады. Орегон штатының университеті жүргізген зерттеуде бұл балықтың шынайы моногамия емес, сериялық моногамияға ұшырағаны анықталды. Бұл негізінен, гоби өмір бойы бірнеше моногамды қарым-қатынаста болады дегенді білдіреді, бірақ бір мезгілде бір ғана қарым-қатынаста болады. Қызыл арқалы саламандрада әлеуметтік моногамия белгілері байқалды, яғни жануарлар жұп болып, ұрпақ тәрбиелейді, бірақ биологиялық жарамдылығын арттыру үшін әртүрлі еркектермен немесе әйелдермен қосымша жұптық жыныстық қатынасқа қатысады. Бұл саламандраларда салыстырмалы түрде жаңа түсінік және жиі көрінбейді. Моногамия актісі саламандралардың көбею деңгейін және биологиялық табысын тежеуі мүмкін екендігі туралы да алаңдаушылық тудырады. Алайда, Луизиана университеті, Лафайетт және Вирджиния университеті бірлесіп жүргізген зерттеуде, егер саламандралар басқа жұптармен баламалы стратегияларды көрсеткен болса, бұл моногамия оларды тежемейтінін көрсетті. Азараның түнгі маймылдары - моногамды болып табылатын тағы бір түр. Пенсильвания университеті жүргізген 18 жылдық зерттеуде бұл маймылдар толықтай моногамды болып шықты, олар генетикалық ақпарат немесе визуалды ақпарат көрсетпейді, бұл қосымша жұптармен жұптасу болып жатыр деген болжамға әкелуі мүмкін. Бұл ұрғашы құс маймылдың неліктен өз ұрпағын қорғауға және өсіруге соншалықты көп уақыт жұмсайтынын түсіндірді. Моногамияны көбінесе "барлық жұмыртқаларды бір себетке салу" деп атайды, сондықтан аталық өзінің жас ұрпағының аман қалуын қамтамасыз етуді қалайды, осылайша оның гендерін береді. Шөл далалық шөпті жәндік Агеленопсис аперта да көбінесе моногамды. Ерлердің мөлшері әйелдер үшін ұрыстарда шешуші фактор болып табылады, өйткені олардың мөлшері болашақтағы ұрпақтарында табыстылықты білдіреді. Моногамды басқа түрлерге қасқырлар, түлкілердің кейбір түрлері, семіргіштер, бірнеше тырнақты жануарлар, кейбір жарғақтар және Еуразиялық бобэр жатады. Бұл бобр ерекше қызықты, өйткені ол Еуропаның кейбір бөліктеріне қайта енгізілгенде моногамияны қолданады; алайда оның американдық әріптесі мүлдем моногамиялық емес және жиі еркек-еркек жүріс-тұры...