Кіріспе
АҚШ-Марокко еркін сауда келісімі (немесе Марокко еркін сауда келісімі) - АҚШ пен Марокко арасындағы екіжақты сауда келісімі. Келісімге 2004 жылы 15 маусымда қол қойылды, содан кейін АҚШ президенті Джордж Буш 2004 жылы 17 тамызда USMFTA-ны іске асыру туралы заңға қол қойды. АҚШ-тың Өкілдер палатасы 2004 жылы 22 шілдеде келісімді 32399 дауыспен ратификациялады. АҚШ Сенаты 2004 жылдың 21 шілдесінде заң жобасын бірауыздан қабылдады. Марокконың еркін сауда келісім-шарты 2006 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді. 2011 жылы ол 1985 жылдан бері АҚШ-пен жасалған тоғыз еркін сауда келісімінің бірі болды. Келісім екі ел арасындағы сауда-саттықты ұлғайтуға және жаңа инвестициялық мүмкіндіктер жасауға бағытталған. АҚШ-тың сауда өкілі (USTR) кеңсесі Мароккомен жасалған келісім "үзірге АҚШ-тың дамушы елмен қол қойған еркін сауда келісімінің ең жақсы нарыққа қол жеткізу пакеті" деп мәлімдеді. Бұл заң жобасының қабылдануы Марокконың АҚШ-пен экономикалық қарым-қатынасын нығайтты.
Сауда-саттық туралы негізгі экономикалық деректер
Марокко Солтүстік Африка / Таяу Шығыстағы үшінші мемлекет ретінде Израиль мен Иорданияға қосылады. 2005 жылы АҚШ доллары бойынша Марокко АҚШ сауда импорттаушылары арасында 89-шы және АҚШ экспорттаушылары арасында 79-шы орынды иеленді. Бұл АҚШ-тың Мароккомен саудасы оның жалпы импорты мен экспортының 0,1%-дан аз екенін білдіреді. 2003 жылы Марокко АҚШ-қа экспорттаған жалпы экспортының шамамен 2,9%-ын құрады, ал АҚШ-тан импорттаған жалпы импорттың шамамен 4,1%-ын құрады. Бұл сандар АҚШ-тың Мароккомен саудасы Марокконың АҚШ-пен саудасына қарағанда мүлдем жоқ екенін көрсетеді. Сондықтан USMFTA Марокко үкіметіне әлдеқайда үлкен әсер етуі мүмкін.
As of 2005, in terms of U. S. dollars, Morocco was ranked 89th among U. S. trading importers and 79th among U. S. exporters. This translates to U. S. trade with Morocco at less than .1% of its total imports and exports. As of 2003, Morocco exported approximately 2.9% of its total exports to the U. S., while it imported approximately 4.1% of its total imports from the U. S These numbers show that U. S. trade with Morocco is almost nil when compared with Moroccan trade with the U. S. Therefore, the USMFTA will potentially have a much larger effect on the Moroccan government.
Келісімнің егжей-тегжейі
АҚШ-тың Таяу Шығыс еркін сауда аймағы (USMFTA) АҚШ-тың тұтынушылық және өнеркәсіптік өнімдері үшін жаңа нарыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді деп күтілуде; фермерлер мен малшылар үшін мүмкіндіктер; банктер, сақтандыру, бағалы қағаздар; телекоммуникациялар; және электрондық сауда. Келісімде АҚШ-тың бизнесі үшін сыбайлас жемқорлық, зияткерлік меншік, сауда белгілері, авторлық құқық, патенттер мен коммерциялық құпиялар туралы кепілдіктер де бар. Екі тараптың бірінің де пайдаланбауы үшін қоршаған ортаны қорғау және жұмысшылардың құқықтарын қорғау туралы ережелер де бар. Сонымен қатар, бұл заң бойынша дауларды шешудің құқықтық базасы ашықтықты арттырып, АҚШ-тың бизнес үшін тәуекелдерді азайтуға көмектеседі. АҚШ-та бұл механизмдер бар болғандықтан, жаңарту мен реформалаудың басым бөлігін Марокко үкіметі жүзеге асырады. Мысалы, келісімге қол қоюдың алдында (осы келісімге 2004 жылы қол қойылды) АҚШ сауда өкілінің кеңсесі марокколық еңбек заңдарына үлкен өзгерістер енгізу туралы мәлімдеме жасады. АТК Батыс Сахарадан шығарылған тауарларды немесе көрсетілетін қызметтерді қамтымайды, себебі бұл өздігінен басқарылмайтын аумақ.
USMFTA-ның пайдасы
АҚШ компаниялары Мароккода өндірістік қондырғылар құрып, Марокконың ЕО арқылы Еуропаға өнеркәсіптік өнімдерді бажсыз экспорттаудың қосымша артықшылығына ие болады. 2000 жылы қол қойылған Ассоциация туралы келісім. Сонымен қатар, 2010 жылы ЕО-ның Еуро- Жерорта теңізінің еркін сауда аймағы (ЕМШТА) құрылғаннан кейін, АҚШ компанияларына қосымша бажсыз қолжетімділік беріледі. Еуропа нарығына салықсыз кіру АҚШ бизнесінің коммерциялық және қаржылық мүддесіне тиесілі. 2006 жылдың қарашасына 92 АҚШ компаниясы, 12 франшиза, 9 байланыс кеңсесі, 22 ҮЕҰ мектептері және USAID мердігерлері Мароккода бизнес үшін ашылды. Олардың көпшілігі 3M, BF Goodrich, American Express, Caterpillar сияқты ірі компаниялар. Марокконың үкіметі, бизнесі және тұтынушылары үшін USMFTA арқылы пайда табу - бұл АҚШ-тың үлкен және бай нарығына қол жеткізу. АҚШ-тың тікелей инвестициялары арқылы олар өте қажетті инфрақұрылымды құра алады. Сонымен қатар, АҚШ-пен бизнесті кеңейту Марокконың сауда мүмкіндіктерін "кеңейтіп, әртараптандырады" және технологияны және "коммерциялық ноу-хауды" беру мүмкіндіктерін ашады. Сонымен қатар, егер АҚШ компаниялары Мароккода зауыттар ашуға шешім қабылдаса, бұл жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді және отандық жұмыспен қамтуды арттырады. АҚШ-тың сауда-саттық және сауда-экономикалық келісім туралы мақалалар көптеп жарияланғанымен, бәрі оны дұрыс келісім деп санамайды. Мароккода ауыл шаруашылығы өнімдеріне тарифтерді төмендету және зияткерлік меншік пен патенттік стандарттарды арттыру мәселесі бойынша алаңдаушылық бар. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне тарифтерді нөлге дейін төмендету отандық шаруашылықтар мен жұмыспен қамтуға қауіп төндіреді. Марокконың ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін жұмыс күшінің шамамен 40-50% -ы бар, сондықтан АҚШ-тың МТСША-дан шығуы үлкен алаңдаушылық туғызады. Сонымен қатар, марокколық фармацевтикалық компаниялар зияткерлік меншік пен патент бұзушылықтары үшін жазалардың көбеюіне алаңдаушылық білдірді. Кәсіпорынның айтуынша, бұл жазалар марокколықтардың "арзан дәрі-дәрмектерге қолжетімділігін бұзады".