Кіріспе

1921 жылы жазылған романс Георжет Хейердің "Қара шыбын" (1921) - британдық автор Георжет Хейердің 1751 жылы жазылған романсы. "Қара шыбын" - Хейердің он тоғыз жасында жарық көрген тұңғыш романы. Бұл коммерциялық табысқа қол жеткізді. Бұл оқиға лорд Джек Карстарес туралы, ол ағылшын дворяны, бірнеше жыл бұрын алдау туралы скандал кезінде кінәсін мойнына алғаннан кейін жол қарақшысы болады. Бір күні ол Андовер герцогы қамауға алып қалмақ болған Диана Болиді құтқарады. Джек пен Диана бір-біріне ғашық болады, бірақ оның қиын-қыстау өткені мен қазіргі кәсібі олардың бақытына қауіп төндіреді. Ол ағасына жазған және әкесімен жігерленіп жариялаған әңгіменің негізінде қазіргі сыншылар оны кемшіліктері бар жұмыс деп санайды; олар Хейердің кейінгі шығармаларына енгізілген сипаттамаларды байқады.

Даму

Британ жазушысы Джорджетт Хейер (1902-1974) Лондонның Уимблдон қаласында дүниеге келді және көптеген әдеби ықпалдардың арасында өсті. Оның әкесі Джордж Хейер автор және Уимблдон әдеби және ғылыми қоғамының бұрынғы мүшесі болды. Жасөспірім кезінде ол болашақ жазушылар Джоанна Каннан мен Карола Оманмен дос болды. 1921 жылы аға Хейер қызының гемофилиямен ауыратын інісі Бориске жазған әңгімесін жариялауға шақырды. Бұл әңгіме он тоғыз жасар қыздың әдеби тұңғышы болды және "Қара шыбын" деп жарияланды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға 1750 жылдары Грузия дәуірінде өтеді және Уиншам графының үлкен ұлы Лорд Джек Карстарестің оқиғасына негізделген. Алты жыл бұрын, Джек ағасы Ричард картада алдап ойнағанда кінәсін өз мойнына алды. Осыдан кейін Джек әлеуметтік қуғынға ұшырап, Англиядан Еуропа құрлығына қашып кетеді. Ол енді жасырын түрде жол тонаушы ретінде вагондарды тонап жүр. Ал жұрт алдында өзін сэр Энтони Ферндейл деп атайды. Джек әкесі қайтыс болғанын біледі, бірақ оның орнына отбасының артықшылықтарын ағасының пайдалануын артық көреді. Әлі күнге дейін ағасының әлеуметтік күйреуіне қатысқандығы үшін өзін кінәлі сезінген сүйкімді Ричард бас тартады. Бұл шешім Ричардтың күйеуінен айырылған әйелі Лавинияға ұнамайды. Жасырын киім киген Джек күймені тонауға тырысады, бірақ олжасы Джектің тапаншасы зарядталмағандығын байқағанда сәтсіз болады. Жәбірленуші деп саналатын Майлз О'Хара, бейбітшілік судьясы, Джекті тұтқындайды. Джектің ер адам екенін білген Майлс оны сұхбат алу үшін үйіне алып барады. Майлз заңсыз адамның шын мәнінде оның ескі досы екенін білгенде қуанады, ол бірнеше жыл бұрын құмар ойындар оқиғасынан кейін алыстаған. Лавинияның ағасы, Андовер герцогы қоғам арасында "шайтан" деп аталатын, әзілшіл, қараңғы көңіл-күйлі және манипулятивті. Ол Бахта кездескен жас әйел Диана Болиге деген құмарлықты сезінеді және жамылғысы бар Джек оларды кездестіргенде, оны ұрлауда сәттілікке жетті. Екі жекпе-жек, және Джек Андоверді жеңіп, Диананы босатады. Ол өзінің жеке басын ашпайды, оның орнына өзін Мистер Карр деп атайды. Екеуі бір-біріне ғашық болады, бірақ Джек өзін оның сүйіспеншілігіне лайық емес, өзін қарақшы ретінде көріп, онымен бірге болуға жол бермейді. Ол О'Хараның үйіне қайта оралады. Ричард Лавинияның өзінің бұрынғы еріктілерінің бірі, капитан Харольд Лавлейспен көп уақыт өткізгені үшін ренжіді. Ричард бұдан былай үндемей тұруға болмайды және өзінің алдағанын үлкен топқа, Лавинияның үрейіне дейін ашуды жоспарлайды. Ричард оған оны тастап, Лавлейспен қашып кетуге рұқсат береді, бірақ ол күйеуін шын сүйетінін түсінеді және өзінің бүлдірген жолдарының қателігін көреді. Екеуі татуласып, қуана құшақтасады. Андовер герцогы Диананы ұрлап, оған үйленгісі келеді. Ол оны өзінің үйіне, Андовер-кортқа алып келеді. Джек ұрлау туралы біліп, Андовермен дуэльге уақытында келеді. Ричард, Майлз және Андовердің ағасы лорд Эндрю келіп, Джек шаршаудан құлап қалған кезде жекпе-жекті тоқтатады. Ричард өзінің арамданудағы рөлін мойындайды, ағасының атын тазартады. Джек пен Диана құшақтасып, үйленеді. Олар Андовермен жанжалдан аулақ, өйткені соңғысы оларды Диананың ұрлануы туралы кез-келген хабар Диананың беделіне зиян тигізеді деп сендіреді.

Шығару және қабылдау

"Қара шыбын" алғашқы басылымын Констебл баспасы шығарды, ал АҚШ-та оны "Houghton and Mifflin" баспасы шығарды. Роман коммерциялық табысқа қол жеткізді. 1921 жылы жарияланған "Таймс" әдеби қосымшасында басты кейіпкер Джек "романтиканың қызықты батыры" деп танылды және роман "оқырманды қуантып тұратын жақсы толтырылған әңгіме" деп қосты.

Жалғасы

1926 жылы шыққан "Ол ескі түстер" алғашқыда "Қара шыбын" романының жалғасы ретінде қарастырылды, ол шайтандық Белманоирді құтқаратын. Бірақ "Қара шыбын" мелодрама болғандықтан және жалғасы сюжетке сәйкес келмегендіктен, ол жаңа романы жеке тұруға шешім қабылдады, көптеген кейіпкерлердің атын өзгертіп, оларды "Осы ескі көлеңкелер" үшін бұрынғы "көлеңкелері" етті. Қара көбелекТрейси "Ақ шайтан" Белманьор, Андовер герцогыЖустин "Сатанас" Алястер, Авон герцогыЛейди Лавиния Карстарес (туған аты Белманьор) Леди Фанни Марлинг (туған аты Алястер) Құрметті Ричард Карстарес мырза Эдвард МарлингДжон КарстарсДжон МарлингЛорд Эндрю БелманоирЛорд Руперт АлястерХарриет Флеминг (туған аты Белманоир)Харриет Филд (туған аты Алястер) Диана Боли ханым Мэриваль (туған аты Дженнифер Бошамп) Джек Карстарс, Винчем графыАнтони, лорд МеривалФрэнк ФортескьюХью ДавенантСэр Джон ФортескьюФредерик, лорд Коулхатч

Талдау және мұра

Ғалымдар "Қара шыбын" шығармасының Хейердің кейінгі шығармаларына әсер еткенін байқаған. 2012 жылы жарияланған эсседе К. Элизабет Спилман романды "әлеуетсіз" және "өте туынды" деп сипаттаған, бірақ Хейердің басқа кітаптарында көрінетін сипаттамаларды атап өтті: достық, үздіксіз қимыл-әрекет көріністері және ер адам басты кейіпкерлері арасындағы "табиғи сөз". Британ жазушыларының энциклопедиясы "Қара көбелек" кейінірек жазылған Хейердің көптеген романдарының "типі" екенін, өйткені оның "тарихи орны, аристократиялық кейіпкерлері және қызықты сюжеті" бар екенін айтады. Джек тас жол қарақшысы ретінде өмір сүргендіктен, Джеймс Девлин басқа Хейер әңгімелерінде пайда болатын зорлық-зомбылық, күмән және қылмыстылық тақырыптарын атап өтті. Спилман сонымен қатар Диана - романның ер кейіпкерлерінің іс-әрекеттеріне ие болғандықтан, "анонимді [және] дәстүрлі емес" жалғыз Хейер қаһармандығы деп санайды. Диана "автордың өз қаһарманына қызығушылығы аз болғандай" екінші орынға қалдырылған. Спилман кейінірек Хайер романдарында кейіпкерлер көбірек әрекетке қабілетті және ерік-жігерді көрсетеді деп жазады. 2012 жылы Диана Уоллес "Қара шыбын" мен Джеффри Фарнол мен Рафаэль Сабатинидің шығармалары, сондай-ақ Баронесса Орчидің "Қызыл пимпернел" әңгімесінің ұқсастықтары туралы жазды.