Кіріспе

Жоқ Төменгі елдер Батыс Еуропадағы Рейн-Мейза-Шельда теңізінің жағалауындағы аймақты қамтиды, оның анықтамасы әдетте Люксембург, Бельгия және Нидерланды қазіргі елдерін қамтиды. Бельгия мен Нидерланды өз атауларын аймақтың бұрынғы атауларынан алған, себебі nether "төмен" дегенді білдіреді, ал Belgica - барлық Төменгі елдер үшін латыншаланған атау, бұл 1830 жылы Бельгияның бөлініп кетуінен кейін ескірген номенклатура. Нидерланды мен Бельгияның тарихында ерекше көп және әртүрлі атаулар болған, нәтижесінде әр түрлі тілдерде бірдей әртүрлі атаулар пайда болған. Тіпті тілдер арасында да әртүрлілік бар: ел үшін бір сөзді, ал қосымша сөз үшін басқа сөзді қолдану кең таралған. Бұл ағылшын тілінде қолданылады, ал голланд тілінде "Нидерланд" елінің қосымша түрі. Сонымен қатар, көптеген тілдерде Нидерланды елі мен Төменгі елдер аймағы үшін бірдей сөз бар, мысалы, француз (les Pays Bas) және испан (los Países Bajos). Күрделі номенклатура сырттан келгендерге шатастыруға себеп болады, бұл тілдің ұзақ тарихы, мәдениеті және соңғы 2000 жыл ішінде Төменгі елдердегі экономикалық және әскери күштердің жиі өзгеруі.

Тарих

Тарихи Төменгі елдер Фризияның көп бөлігін, Фризидің мекенін және Рим провинциялары Галлия Бельгия мен Германия Инфериорды, Бельгия мен Батави сияқты герман халықтарының мекенін құрады. Ғасырлар бойы осы ата-бабалардың есімдері төменгі елдерге сілтеме ретінде қолданылып келеді, бұл ұжымдық сәйкестікті айқындауға тырысу. IV-V ғасырларда герман тайпаларының франк конфедерациясы Рим провинцияларына кіру арқылы және Каролинг империясын құруға кірісу арқылы тұрақты өзгерістерге ұшырады, оның ішінде Төменгі елдер негізгі бөлігі болды. 8 ғасырда франктердің көпшілігі өздерінің германдық франк тілдерін латын тілінен алынған романс галл тіліне ауыстырды. Төменгі елдерде қалған франктар өздерінің бастапқы тілін, яғни ескі голланд тілін сақтап қалды. Ол кезде ол *þiudisk деп аталатын, яғни "халық" дегенді білдіреді, ал латын тілінде "рухани қызметкерлер" дегенді білдіреді, бұл ағылшын сөзі голланд тілінің қайнар көзі. Қазір халықаралық ерекшелік, ол голланд тілінде бірдей мағыналы туыс, яғни Диетс (c) немесе Дуутс (c) деген мағынаны білдіреді. Бұл аймаққа қатысты "төмен" деген атау да көп рет қолданылған. Алдымен оны "Германия" деп атаған римдіктер "Inferior" деп атады. Франк империясы бірнеше рет бөлінгеннен кейін, оның көп бөлігі 10-ғасырда Төменгі Лотарингия герцогтігіне айналды, онда Төменгі елдер саяси тұрғыдан пайда болды. Төменгі Лотарингия бірнеше герцогтік, графтық және епископтық аймақтарға бөлінді. Олардың кейбіреулері соншалықты күшті болды, олардың есімдері төменгі елдер үшін pars pro toto ретінде қолданылды, яғни Фландрия, Голландия және аздап Брабант. Бургундия, кейіннен Габсбург билеушілері бірінен соң бірі төменгі елдердің саясатын бір аумаққа қосты.

Голландия, диеталар және міндеттер

Ағылшын тілі Нидерланд пен Фландрия тілдеріне қатысты голланд тіліндегі қосымша сөзді қолданатын жалғыз тілдердің бірі болып табылады. Бұл сөз Proto-герман þiudiskaz сөзінен алынған. Бұл сөздің түбірі, þeudō, протогерман тілінде "адамдар" дегенді білдіреді, ал iskaz - қосымшаны құрайтын қосымша, оның ish - қазіргі ағылшынша түрі. Теодиск оның латыншаланған түрі болды және ерте орта ғасырлардағы герман тілдеріне қатысты қосымша атпен қолданылды. Осы мағынада ол "жалпы халықтың тілі", яғни жергілікті герман тілі деген мағынаны білдіреді. Бұл термин латын тіліне, жергілікті емес жазу тіліне және католик шіркеуіне қарсы қолданылды. Бұл сөз алғаш рет 786 жылы жазылған, онда Остия епискобы Папа Адриан І-ге Англияның Корбридж қаласында өтіп жатқан синод туралы хат жазды, онда шешімдер "латын тілінде, сондай-ақ герман тілінде" дегенді білдіретін "латын quam theodisce" деп жазылған. Осы мағынада теодиск Ұлыбританияда сөйленетін герман тілін білдіреді, кейін ол ағылшын тілі деп аталды. 14 ғасырдың аяғында þēodisc орта ағылшын duche және оның нұсқаларын пайда етті, олар Еуропа материгінде сөйленген скандинавиялық емес герман тілдерінің бәрі үшін жапқыш термин ретінде қолданылды. Тарихи лингвистер ортағасырлық "Duche" сөзінің өзі сыртқы орта голландтық әсерді көрсетеді, өйткені ол күтілетін дыбысты тіс фрикативінен гөрі дыбысты альвеолярлық тоқтауды көрсетеді. Бұл ортағасырлық ағылшын жүн саудасының логикалық нәтижесі болар еді, бұл ағылшындарды голланд тілінде сөйлейтін Брюгге мен Гент қалаларында тұратын мата саудагерлерімен тығыз тілдік байланысқа әкелді, олар сол кезде өз тілдерін dietsc деп атады. Оның нақты мағынасы контекстке байланысты, бірақ оған қарамастан тұжырымдалмаған. Тілге қатысты сөз duche бірнеше тілдерге гиперним ретінде қолданылуы мүмкін (The North est Contrey which lond spekyn all maner Duche tonge Солтүстік [Еуропа] - бұл барлық елдер "голландиялық" тілдердің барлық түрлерін сөйлейтін аймақ), бірақ ол сонымен қатар жеке қолданылуын білдіруі мүмкін (In Duche a rudder is a knyght In "Dutch" a rudder [cf. Нидерландша: ridder] - бұл рыцарь) бұл жағдайда лингвистикалық және/немесе географиялық көрсеткіштерді қолдану керек, бұл автордың қазіргі заманғы терминдерде не айтқысы келгенін анықтау немесе шамалау үшін қиын болуы мүмкін. Мысалы, ағылшын жылнамашысы Джон Хардинг (13781465) өзінің "Константинь" поэмасында голланд тілінде сөйлейтін үш феодалды (Фландрия, Гвельдерс және Брабант) сапарластар ретінде атап өтеді, сонымен қатар "Dutchemēne" және "Almains" деген жалпы терминдерді тізімдейді. Соңғы терминнің мағынасы бірдей кең, бірақ географиялық қолданыста көбірек шектелген; әдетте қазіргі Германия, Швейцария және Австриядағы адамдар мен жерлерге қатысты. Мұны көптеген факторлар жеңілдетті, соның ішінде географиялық жақындық, сауда және әскери қақтығыстар, мысалы, ағылшын-голланд соғыстары. Соңғысының салдарынан "голланд" ағылшын тілінде сөйлейтіндер өздерінің төменгі, бұрыс немесе өздерінің практикасына қайшы келетін нәрселерге қатаң таңба қоятын қорлау белгісіне айналды. Мысалы, "Голландиялық сыйлық" (әркім өз ақысын өзі төлейді), "Голландиялық батылдық" (алкогольге шабыттанған батылдық), "Голландиялық әйел" (секс-куккидің бір түрі) және "Қосымша голландиялық" (түйткіш, ақымақтық) сияқты. АҚШ-та "голланд" сөзі 19-ғасырдың басына дейін біршама түсініксіз болып қалды. Жалпы алғанда, ол голландтарға, олардың тіліне немесе Голландия Республикасына қатысты, бірақ оны бейресми моникер ретінде де қолданған (мысалы, Джеймс Фенимор Купер мен Вашингтон Ирвингтің еңбектерінде) бүгінгі күні неміс немесе неміс тілінде сөйлейтін адамдар, әсіресе Пенсильвания голландықтары. Бұл ұзаққа созылған түсініксіздік, ең алдымен, неміс тілінде сөйлейтін иммигранттарға жақын болудан туындаған, олар өздерін немесе (Пенсильвания голландтарының жағдайында) өз тілдерін "Голландия" терминін архаикалық қолданудан гөрі "Голландия" немесе "Deitsch" деп атаған. Голландия тілінің өзінде көне голланд *thiudisk оңтүстік нұсқасына айналды duutsc және батыс нұсқасы dietsc орта голланд тілінде, екеуі де ерте заманғы голланд тілінде duytsch деп аталды. Алғашқы дереккөздерде оның негізгі қолданылуы германдық және романдық диалекттерді ажырату үшін болды, бұл туралы Орта Голландия ақыны Ян ван Боэндейл былай деп жазды: Жоғары орта ғасырларда "Диецк / Дуцк" төменгі елдерде айтылатын белгілі бір германдық диалекттер үшін жалпы термин ретінде кеңінен қолданылды, оның мағынасы негізінен ортағасырлық Голландия қоғамының өңірлі...

Нердуиттер

XVI ғасырдың екінші жартысында "Nederduytsch" (ағылшынша: Nederduytsch, төменгі голландша) деген жаңа термин пайда болды. Бұл терминді көптеген жетекші қазіргі заманғы грамматиктер, мысалы Балтазар Хуйдекопер, Арнольд Мунен және Ян тен Кейт, орта голланд тілінде жалғастығын қамтамасыз еткендіктен ("Дюйч" ортағасырлық "Диецк" эволюциясы), сол кезде Германияның төменгі Рим провинциясының дұрыс аудармасы деп саналды (бұл қазіргі голланд тілінде сөйлейтін аймақтың көп бөлігін ғана емес, сонымен қатар атауға классикалық беделділік қосты) және ерте заманғы голланд тілі мен Орта және Жоғарғы Рейн айналасында сөйленген "голланд" (герман) диалекті арасындағы дихотомияны күшейтті. "Duytsch" Nederduytsch және Hoogduytsch тілдеріндегі құраманың бір бөлігін құраса да, бұл голландтар өз тілдерін Оңтүстік-Батыс Германияда сөйленетін неміс диалектілерімен ерекше тығыз байланысты деп санайтынын білдірмейді. Керісінше, "Hoogduytsch" термині арнайы категория ретінде пайда болды, өйткені бұл жерлерге келген голландтық саяхатшылар жергілікті халық тілін түсіну қиын болды: 1487 жылы Брюггеден шыққан фламанд саудагерінің хатында өзінің агентіне сауда мәмілелерін жүргізуді тапсырады. 19 ғасырдың аяғында "Nederduits" неміс тілі арқылы голланд тіліне қайта енгізілген, онда ағайынды Гримм және Георг Венкер сияқты көрнекті лингвистер неміс және германдық зерттеулердің жаңадан пайда болған саласында бұл терминді жоғарғы неміс дауыссыз ауысуына қатыспаған германдық диалекттерге қатысты қолданған. Бастапқыда бұл топқа голланд, ағылшын, төменгі неміс және фриз тілдері кірді, бірақ қазіргі зерттеулер тек төменгі неміс түрлерін ғана білдіреді. Сондықтан қазіргі голланд тілінде "Nederduits" төменгі неміс тілінің түрлері, атап айтқанда Солтүстік Германияда айтылатын, ал шығыс Нидерландыда айтылатын түрлері "Nedersaksisch" деп аталады.

Франкония тілі

Франк тілі - батыс герман тілінің түрі, 4 - 8 ғасырларда франктар тілінде сөйленген. V-IX ғасырлар аралығында Бельгия мен Нидерландыдағы саль франктары сөйлеген тілдер ескі төменгі франкония (Oudnederfrankisch) болып қалыптасты, бұл бөлек голланд тілінің бастауын құрады және ескі голланд тілімен синоним болып табылады. Ежелгі ағылшын тілінің синнонимдік қолданысын англосаксон тілінің қолданысымен салыстырып көрейік.

Фриз тілі

Фризилер - Рим дәуірінде Нидерланд жағалауында өмір сүрген ежелгі тайпа. Көші-қон кезеңінен кейін шығыстан келген англосакстар аймақты қоныстанды. Римдік жазбалармен таныс болған оңтүстіктегі франктар жағалаудағы аймақты Фризия деп атады, сондықтан оның тұрғындары фриздер деп аталды, бірақ барлық тұрғындар фриздік тектес болмаса да. 7 ғасырдың ортасында Нидерландыда Фризия патшалығы пайда болғаннан кейін, оның билік орталығы Утрехт қаласы болғаннан кейін, франктар фризиандарды басып алып, оларды христиан дініне айналдырды. Сол кезден бастап Римде фриздер колониясы өмір сүрді, сондықтан Римге келген төменгі елдерден келген адамдар үшін ескі атау Римдегі Нидерландтың ұлттық шіркеуінде қолданылуда, ол фриз шіркеуі (Friezenkerk) деп аталады. 1989 жылы бұл шіркеу Римдегі голланд қауымына берілді.