Кіріспе

Метрикация немесе метрификация – өлшеудің метрикалық жүйесіне көшу амалы немесе процесі. Әлемнің барлық елдері жергілікті және дәстүрлі өлшем бірліктерінен метрикалық жүйеге көшкен. Бұл процесс 1790 жылдары Францияда басталып, екі ғасыр бойы дамып, бүгінде әлемнің 95 пайызы ресми түрде тек қана заманауи метрикалық жүйені қолданады. Бірақ, бұл кейбір елдер мен салалардың әлі де метрикалық жүйеге көшу үстінде немесе оны толыққанды қабылдамауды таңдағанын көрсетеді.

Шолу

Метрикация процесін әдетте елдің үкіметі бастайды және қадағалайды, көбінесе сауда және ғылым сияқты салаларда тиімді халықаралық ынтымақтастық үшін бірыңғай өлшем жүйесін құру қажеттілігімен туындайды. Үкіметтер метрикацияны белгілі бір мерзім ішінде қолданыстағы өлшем бірліктерін міндетті түрде өзгерту арқылы немесе ерікті қабылдау арқылы іске асырады. Кейбір елдерде метрикалық өлшемдерді пайдалану міндетті, ал басқаларында – ерікті, бірақ барлық елдер, АҚШ-ты қоса алғанда, әртүрлі деңгейде SI жүйесін мойындады және қабылдады. 2011 жылы әлем халқының 95 пайызы метрикалық жүйе өлшеудің жалғыз заңды жүйесі болып табылатын елдерде тұрды. АҚШ Орталық барлау агенттігінің 2023 жылғы «The World Factbook» деректеріне сәйкес, метрикалық жүйені толыққанды қабылдамаған үш ел бар (Либерия, Мьянма және АҚШ), бірақ Вераның 2011 жылғы зерттеу жұмысы іс жүзінде тағы төрт ел болғанын көрсетті (Микронезия Федеративтік Штаттары, Маршалл аралдары, Палау және Самоа). 2013 жылы Мьянманың Сауда министрлігі Мьянманың ресми өлшем жүйесі ретінде метрикалық жүйені қабылдауға дайындалып жатқанын жариялады, ал Мьянмада метрикацияға қадам жасалды (жол белгілері мен температура метрикалық өлшемдерде көрсетілді), бірақ жергілікті саудада елеулі прогресс болған жоқ. 2023 жылдан бастап АҚШ-та метрикалық жүйені қабылдау ұлттық саясат ретінде қабылданды және барлық АҚШ үкіметтік мекемелері оны қабылдауға міндетті. Метрикация процесін іске асыру мен аяқтау бірнеше жылға созылуы мүмкін. Мысалы, Гайана 2002 жылы метрикалық жүйені қабылдады, бірақ оны жергілікті саудада міндетті етуге 2017 жылға дейін, мектептерде метрикалық жүйе толыққанды қабылданғаннан кейін ғана қол жеткізді. Антигуа және Барбуда да ресми түрде метрикалық жүйені қабылдаған, бірақ метрикация процесі баяу жүріп жатыр, 2011 жылы барлық мемлекеттік органдарды 2013 жылға дейін конверсиялауға және елдің баршасы 2015 жылдың бірінші тоқсанына дейін метрикалық жүйені пайдалануға шақыру арқылы жаңа серпіліс жасалды. Кариб теңізіндегі басқа да метрикалық елдер, мысалы, Сент-Люсия 2000 жылы ресми түрде метрикалық жүйені қабылдады, әлі де толыққанды конверсияға қадам басып жатыр. Ұлыбритания ресми түрде екі өлшем жүйесін қабылдады. Ұлыбритания 2007 жылдан бастап метрикация процесін тоқтатты және жол белгілерінде миль мен ярдтың императорлық бірліктерін, қайтарылатын сүт контейнерлері үшін пинталарды және (Ирландиямен бірге) пабтарда сатылатын сыра мен сидр үшін пинтаны сақтап қалды. 1990 жылдар бойы Еуропалық комиссия мүше мемлекеттердің метрикация процесін жеделдетуге көмектесті, сауданы ынталандыру үшін өлшем бірліктері туралы директиваны іске асырды. Бұл жеделдету Ұлыбританияда халықтың наразылығын тудырды, ал 2007 жылы Ұлыбритания жоғарыда аталған тұрақты босатуларды қамтамасыз еткенін мәлімдеді және британдық қоғамдық пікірді қанағаттандыру және АҚШ-пен сауданы жеңілдету үшін метрикалық бірліктермен қатар императорлық бірліктерді де пайдалану мүмкіндігі шексіз сақталады. Ұлыбритания мен АҚШ-та метрикацияға қарсылық күшті, себебі олардың мәдени ерекшеліктері дәстүрлі өлшем жүйелерімен байланысты деп санайды. Бұл Ұлыбритания үкіметінің метрикалық бірліктерді міндетті түрде сату және саудалауды қайта қарауына және АҚШ-тағы кейбір сарапшылардың метрикацияға белсенді қарсылығына әкелді.

Метрикациялардың бастауы

Метр 1801 жылы француз консулдығы, содан кейін Бірінші француз империясы кезінде 1812 жылға дейін, Наполеон Франциядағы Луи-Филипп билігі кезінде 1840 жылға дейін қолданылып келген дәстүрлі өлшемдерді енгізу туралы жарлық шығарғанға дейін, ерекше өлшем ретінде қабылданды. Осы арада метр Женева Республикасымен де қабылданды. Универсалды көрмеде көрсетілген метр бойынша калибрленген ғылыми құралдардың арасында Брунер аппараты болды – ол Испанияның орталық базалық сызығын өлшеу үшін жасалған геодезиялық құрал. Оның авторы Карлос Ибанез де Ибанез де Иберо Халықаралық статистика институтында Испанияны өкілдік етті. Парижде өткен Универсалды көрмемен және екінші Статистикалық конгресспен қатар, 1855 жылы өлшемдер, салмақтар мен монеталардың бірыңғай ондық жүйесін енгізу үшін Халықаралық қауымдастық құрылды. Испания стандартының көшірмелері Египет, Франция және Германияға жіберілді. Бұл стандарттар бір-бірімен және Франциядағы барлық геодезиялық базалық сызықтарды өлшеу үшін негізгі эталон болған Борда аппаратымен салыстырылды. Бұл салыстырулар материалдардың температураның өсуімен кеңеюіне байланысты маңызды болды. Шындығында, геодезиялық базаларды өлшеу туралы идеялардың барлық өзгерістерінде бір фактор үнемі басым болды: стандарттардың температурасын дәл бағалау туралы тұрақты алаңдаушылық; және өлшеу құралының ұзындығына әсер ететін осы айнымалыны анықтау геодезистер үшін өте қиын және маңызды деп есептелді, сондықтан өлшеу құралдарының тарихы температуралық қателерге жол бермеу үшін қабылданған сақтық шараларының тарихымен шартты түрде тең деп айтуға болады. 1867 жылы Еуропалық доғалық өлшеулердің екінші жалпы конференциясы метрді аяқтың орнына қабылдауды ұсынды. 1869 жылы Санкт-Петербург Ғылым академиясы Отто Вильгельм фон Струве, Генрих фон Вайлд және Мориц фон Якоби жасаған, француз әріптестерін барлық ғылыми жұмыстарда метрикалық жүйені жалпыға бірдей пайдалануды қамтамасыз ету үшін бірлескен әрекеттер жасауға шақыратын баяндаманы француз Ғылым академиясына жіберді. Сол жылы Наполеон III 1870 жылы Парижде кездесуі тиіс Халықаралық метр комиссиясын шақырды. Франко-прусс соғысы басталды, Екінші француз империясы құлады, бірақ метр сақталды. XIX ғасырда Нидерланд, Германия және Италияның бірігу процесінде өлшемдер мен салмақтардың метрикалық жүйесі ыңғайлы саяси келісімге айналды. 1814 жылы Португалия француз империясының құрамына кірмейтін, метрикалық жүйені ресми түрде қабылдаған екінші ел болды. Испания 1849 жылы француз үлгісін ұстанды, ал он жыл ішінде Латын Америкасы да метрикалық жүйені қабылдады немесе, мысалы, Чилиде 1848 жылға дейін қабылдаған еді. Ұлыбритания мен АҚШ-та метрикалық жүйеге қарсылық күшті болды. Дегенмен, олар картография үшін метрикалық стандартты қолданған әлемдегі алғашқы елдер болды.

Франция (17951840)

1795 жылы Францияға метрикалық жүйені енгізу аудандық принцип бойынша жүзеге асырылды, ал Париж – алғашқы аудан болды. Қазіргі заманғы стандарттармен салыстырғанда, бұл кезеңге дұрыс басшылық етілмеді. Мыңдаған үнқағаздар таратылғанымен, енгізуді қадағалаған Салмақтар мен өлшемдер агенттігі жұмыстың ауқымын дұрыс бағаламады. Тек Парижге 500 000 метрлік сызық қажет болды, бірақ метр жалғыз заңды өлшем бірлігі ретінде бекітілгеннен кейін бір ай өткен соң, қоймада бар болғаны 25 000 сызық болды. Бұл, Революцияның салдары мен 18 ғасырдағы Франциядағы сауатсыздықтың жоғары деңгейі метрикалық жүйені халық арасында танымал ете алмады. Наполеонның өзі метрикалық жүйені сынап-қана қоймады, бірақ білікті әкімші ретінде өлшемдер жүйесінің сенімді негізінің маңыздылығын мойындады. 1812 жылғы 12 ақпандағы императорлық жарлық бойынша, шағын сауда орындарында қолдану үшін жаңа өлшем жүйесі – «дәстүрлі өлшемдер» енгізілді. Ал мемлекеттік, заңдық және осыған ұқсас салаларда метрикалық жүйе қолданыла берді және метрикалық жүйе барлық білім беру деңгейлерінде оқытылды. Бұл жүйе ежелгі режим кезінде қолданылған көптеген өлшем бірліктерінің атауларын қайта енгізді, бірақ олардың шамалары метрикалық бірліктермен қайта анықталды. Мысалы, тоиз екі метр деп белгіленді, ал бір тоиз алты фуд, бір фуд он екі дюйм және бір дюйм он екі линиядан тұрады. Сондай-ақ, ливр 500 граммға тең деп белгіленді, әр ливр он алты унциядан және әр унция сегіз гростан тұрады, ал арун 120 сантиметр болды. Бұл аралық қадам метрикалық жүйеге өтуді жеңілдетті. 1837 жылғы 4 шілдедегі заңмен Людовик Филипп I 1795 және 1799 жылдарғы өлшемдер туралы заңдарды қайта күшіне енгізу арқылы «дәстүрлі өлшемдерді» қолдануды тоқтатты, олар 1840 жылғы 1 мамырдан бастап қолданылатын болды. Дегенмен, ливр (жарты килограммға тең) сияқты көптеген өлшем бірліктері көп жылдар бойы күнделікті қолданыста болды және осы күнгі күнге дейін белгілі бір деңгейде қолданылып келеді.

Германия (18101877)

[[File:Alter Grenzstein Pontebba 01. jpg|upright=0.75|thumb|Понтеббадағы австро-венгриялық/итальян шекарасын белгілейтін тас, 19-ғасырда Орталық Еуропада қолданылған 10 км-лік бірлік – мириамметрді көрсетеді. Бавария 1811 жылғы реформасында Бавария фунтын 561.288 г-дан дәл 560 г-ға дейін қысқартты, ол 32 лоттан тұрды, әр лот 17.5 г болды, ал Пруссия фунты 467.711 г-да қалды.

Вена конгресінен кейін түрлі неміс мемлекеттері арасында сауда ынтымақтастығы орнатылып, неміс кеден одағы (Zollverein) құрылды. Дегенмен, Бавария 1856 жылы Бас неміс сауда кодексін қабылдағанға дейін саудаға көп кедергілер кедергі келтірді. Кодекс аясында Zollverein Zollpfund (кеден фунты) енгізді, ол дәл 500 г деп белгіленді және 30 ‘лот’қа бөлінуі мүмкін. Бұл бірлік тауарлардың мемлекеттер арасындағы қозғалысы үшін қолданылды, бірақ барлық мемлекеттерде ішкі қолданысқа қатысты қолданылмады. 1832 жылы Карл Фридрих Гаусс Жердің магнит өрісін зерттеді және метр мен килограмның негізгі бірліктеріне секундты қосуды ұсынды, бұл CGS жүйесі (сантиметр, грамм, секунд) түрінде болды. 1836 жылы Александр фон Гумбольдт пен Вильгельм Эдуард Вебермен бірлесіп, алғашқы халықаралық ғылыми қауымдастық – Магниттік қауымдастықты (Magnetischer Verein) құрды. Геофизика (физикалық құралдармен Жерді зерттеу) физикадан бұрын пайда болды және оның әдістемесін дамытуға үлкен үлес қосты. Бұл негізінен табиғаттану философиясы болды, оның мақсаты Жердің магнит өрісі, найзағай және гравитация сияқты табиғи құбылыстарды зерттеу болды. Геофизикалық құбылыстарды Жер шарының әртүрлі нүктелерінде бақылауды үйлестіру маңызды рөл атқарды және алғашқы халықаралық ғылыми қауымдастықтардың құрылуына себеп болды. Магниттік қауымдастықтың құрылуынан кейін 1863 жылы Иоганн Якоб Баэердің бастамасымен Орталық Еуропалық доға өлшемі (Mitteleuropaïsche Gradmessung) және 1867 жылы Халықаралық метеорологиялық ұйым құрылды, оның екінші президенті, швейцариялық метеоролог және физик Генрих фон Вайлд Халықаралық салмақтар мен өлшемдер комитетінде (CIPM) Ресейді өкілдік етті. 1867 жылы Еуропалық доға өлшемі (Europäische Gradmessung) жаңа халықаралық прототиптік метрді (IPM) жасауды және ұлттық стандарттарды онымен салыстыру жүйесін құруды талап етті. Француз үкіметі Халықаралық метрлік комиссияны құруға практикалық қолдау көрсетті, ол 1870 және 1872 жылдары шамамен отыз елдің қатысуымен Парижде өтті. Метр конвенциясы 1875 жылдың 20 мамырында Парижде қол қойылды және CIPM бақылауында Халықаралық салмақтар және өлшемдер бюросы құрылды. 1866 жылғы австро-пруссия соғысынан кейін Zollverein тарап кетсе де, метрикалық жүйе 1872 жылы жаңа құрылған неміс империясында ресми өлшем жүйесі болды. Zollpfund 1877 жылдан кейін Германияда заңды күшін жойды.

Италия (1797-1870)

thumb|тұғыр=0.75|Викопизано, Тосканадағы салмақ пен өлшемнің ескі бірліктерін метрикалық бірліктерге түрлендіруді көрсететін планшет. 1797 жылы Наполеон құрған Солтүстік Италия республикасы, астанасы Милан қаласында, алғаш рет жарты метрге тең деп белгіленген цизальпин браччосы (цизальпин кемесі) негізінде метрикалық жүйенің өңделген нұсқасын қабылдады. 1802 жылы Цизальпин республикасы Наполеон басшылығымен Италия Республикасы болып қайта аталды. Келесі жылы цизальпин өлшемдер жүйесі метрикалық жүйемен алмастырылды.

Норвегия (1875 ж.)

1875 жылы Норвегия метрлік конвенцияны ратификациялаған алғашқы ел болды, және бұл Норвегияның тәуелсіздігіне қарай маңызды қадам деп есептелді. Метрикалық жүйені қабылдау жөніндегі шешім Норвегия Парламентінің бейбіт уақыттағы ең жылдам шешімі болған деседі.

Португалия (1814)

1814 жылдың тамызында Португалия метрикалық жүйені ресми түрде қабылдады, бірақ өлшем бірліктерінің атаулары португалдық дәстүрлі атаулармен алмастырылды. Осы жүйедегі негізгі өлшем бірліктері: 1 дециметр (10 mão travessa = 1 vara (yard) = 1 метр), 1 литр және 1 килограмм болды.

Испания (17001889)

thumbrightright=0.75Карлос Ибанез де Ибанез де Иберо, Халықаралық геодезиялық қауымдастықтың және Халықаралық салмақтар мен өлшемдер комитетінің бірінші президенті. 1700 жылы Испанияда Бурбон монархиясының орнауына дейін Испанияның әр аймағында өз өлшемдер жүйесі болды. Жаңа Бурбон монархиясы бақылауды орталықтандыруға тырысты, соның ішінде өлшемдер жүйесін де. Кастилия өлшем бірліктерін сақтап қалу, немесе үйлестіру мақсатында француз жүйесін қабылдау туралы пікірталастар болды. Испания Мешайнның меридиандық зерттеулеріне көмектессе де, үкімет француз революциялық қозғалысынан қауіптенді және осы қозғалыстарға қарсы тұру үшін Кастилия өлшем бірліктерін нығайтты. Бірақ 1849 жылы ескі жүйені сақтап тұру қиын болды, сол жылы метрикалық жүйе Испанияда заңды өлшемдер жүйесіне айналды. 1865 жылы Испанияның триангуляциясы Португалия және Франция триангуляцияларымен байланыстырылды. 1866 жылы Нюшательдегі Геодезия қауымдастығының конференциясында Ибанез Испанияның француз меридианының доғасын қайта өлшеуге қатысатынын мәлімдеді. 1879 жылы Ибанез және Франсуа Перриер (Франция атынан) Испания мен Алжирдің геодезиялық желісін қосып, Шетландтан Сахараға дейін созылған француз меридианының доғасын өлшеуді аяқтады. 1866 жылы Испания мен Португалия Орталық Еуропалық доғалық өлшемдерге қосылды, ол келесі жылы Еуропалық доғалық өлшемдерге айналды. 1867 жылы Берлинде өткен Геодезия қауымдастығының екінші жалпы конференциясында Жердің мөлшері мен пішінін анықтау үшін әртүрлі елдерде жасалған өлшемдерді біріктіру мақсатында ұзындықтың халықаралық стандартты бірлігі мәселесі талқыланды. Конференция Санкт-Петербургтегі Пулково обсерваториясының директоры Отто Вильгельм фон Струв төрағалық еткен комитет ұсынған ұсыныстарға сәйкес метрді қабылдауды және халықаралық метр комиссиясын құруды ұсынды. Неушательде өткен алдын ала талқылаудан кейін Корольдік Пруссия геодезиялық институтының директоры Иоганн Якоб Бейер, Неушатель обсерваториясының негізін қалаушы Адольф Хирш және Карлос Ибанез де Ибанез де Иберо, испан өкілі, Instituto Geográfico Nacional-дың негізін қалаушы және бірінші директоры қатысты. 1869 жылдың қараша айында Франция үкіметі осы комиссияға қосылуға шақырулар таратты. Испания келісті және Карлос Ибанез де Ибанез де Иберо 1870 жылы Халықаралық метр комиссиясының алғашқы отырысынан бастап дайындық зерттеулер комитетінің жұмысына қатысты. 1872 жылы ол Халықаралық метр комиссиясының тұрақты комитетінің президенті болды. 1874 жылы ол Еуропалық доғалық өлшемдердің тұрақты комиссиясының президенті болып сайланды. Ол сондай-ақ 1875 жылы Парижде өткен Еуропалық доғалық өлшемдердің Бас конференциясына төрағалық етті, онда қауымдастық негіздерді өлшеу үшін халықаралық геодезиялық стандарт құру туралы шешім қабылдады. Ол 1875 жылы Парижде бекітілген Метр конвенциясының конференциясында Испанияны өкілдік етті. Испаниялық геодезист Халықаралық салмақтар мен өлшемдер комитетінің бірінші президенті болып сайланды. Оның қызметі 1889 жылы Салмақтар мен өлшемдер жөніндегі Бас конференцияның бірінші отырысында метр конвенциясына қатысушы барлық мемлекеттерге метрдің платина және иридий прототипін таратуға әкелді. Бұл прототиптер 1960 жылға дейін метрді анықтады. Адольф Хирш, Халықаралық геодезиялық қауымдастықтың және Халықаралық салмақтар мен өлшемдер комитетінің хатшысы.

Швейцария (18011877)

left|thumb|upright=0.75|Гийом Анри Дюфур, Swisstopo
thumb|upright=0.75|Генрих фон Вильд, Халықаралық метеорологиялық ұйымның президенті және Халықаралық салмақтар мен өлшемдер комитетінің мүшесі
1801 жылы Иоганн Георг Траллестің бастамасымен Гелветикалық Республика метрикалық жүйені енгізу туралы заң қабылдады. Алайда, бұл заң ешқашан қолданылмады, себебі 1803 жылы салмақтар мен өлшемдерге қатысты құзыреттілік кантондарға қайтарылды. Қазіргі кезде Францияға қосылған Юра кантонының аумағында (Мон Террибель) 1800 жылы метр қабылданды. Женева кантоны 1813 жылы, Во кантоны 1822 жылы, Вале кантоны 1824 жылы және Нёшатель кантоны 1857 жылы метрикалық жүйені қабылдады. 1835 жылы Швейцария таулы аймағының және солтүстік-шығыс аймағының он екі кантоны федералдық футқа (нақты 0,3 м) негізделген конкордатты қабылдады, ол 1836 жылы күшіне енді. Швейцарияның орталық және шығыс кантондары, сондай-ақ Альпілік кантондар бұрынғы өлшемдерді пайдалануды жалғастырды. Гийом Анри Дюфур 1838 жылы Женевада топографиялық кеңсе (кейіннен Федералдық топографиялық кеңсе) құрды, ол оның басшылығымен 1845 жылдан 1864 жылға дейін Швейцарияның жаңа кантондық өлшемдеріне негізделген алғашқы ресми картасын жариялады. Бұл карта 1:100,000 масштабта мысқа ойылып, көлеңкелер мен штрихтау арқылы бедерді көрсетті. Комиссия қабылдаған карта проекциясы Бон проекциясы болды, ол Берн обсерваториясына (Париж меридианынан 5° 6' 10.8'' шығысқа қарай) бағытталған, бірақ бұл нүкте Швейцарияның батыс жағына шығыс жағына қарағанда әлдеқайда жақын болды. Алайда оның орны жақсы белгілі болды және орталық обсерватория болған жоқ. Масштаб 1:100 000 деп белгіленді, себебі Швейцария сияқты қиын жер үшін Франция картасына қабылданған 1:80 000-нан гөрі бұл масштаб қолайлы деп есептелді, және екі карта да сәйкес келмеді, себебі Швейцария картасының меридиандары Франция картасының меридиандарына қарама-қарсы бағытта еңкейді. Карталық комиссия ондық өлшемдерді қабылдағысы келді; сонымен қатар, Швейцарияда Кассини картасы сияқты 1:86 400-ге жақын масштабты, яғни 1 сызықты (1/12 француз дюймі) 100 туазға (600 француз футы) қолданатын карта болған жоқ. Метр сызықтық өлшем ретінде қабылданды, ал карта жиырма бес параққа бөлінді: бес шығыс-батыс және бес солтүстік-оңтүстік бағытта. Әрбір парақта екі масштаб көрсетілуі керек болды: біреуі таза метрикалық, екіншісі – 4800 метр ұзындығындағы швейцариялық лигалармен. Рамка сексагезимальдық минуттарға және центезимальдық минуттарға бөлінеді; соңғысы он бөлікке бөлінген, меридиандар бағытындағы километрлерді көрсетуге мүмкіндік берді; сондықтан парақтың шеттерінде қашықтықты бағалау үшін жаңа масштабтар орналастырылды. 1848 жылғы Конституцияға сәйкес федералдық фут елдің барлық аймақтарында қолданылуға тиіс болды. Женевада Гийом Анри Дюфур төрағалық еткен комитет француз тіліндегі кантондарда ондық метрикалық жүйені сақтауды жақтады және Швейцарияда метрикалық фут негізінде салмақтар мен өлшемдерді стандарттауға қарсы болды. 1868 жылы метрикалық жүйе федералдық футпен бірге заңдастырылды, бұл оның толыққанды енгізілуіне жасалған алғашқы қадам болды. Кантондық калибрлеушілер 1862 жылы құрылған Федералдық тексеру бюросының бақылауында болды, оның басқаруы 1864 жылдан бастап Генрих фон Вильдке тапсырылды. 1875 жылы салмақтар мен өлшемдерге қатысты жауапкершілік кантондардан Конфедерацияға қайта берілді, сондай-ақ Швейцария (Адольф Хирш өкілдік еткен) Метр конвенциясына қосылды. Сол жылы қабылданған федералдық заң 1877 жылдың 1 қаңтарынан бастап метрикалық жүйені міндетті етті. 1977 жылы Швейцария Халықаралық бірліктер жүйесіне (SI) қосылды.

Ұлыбритания (1824 - қазіргі)

1824 жылы «Салмақтар мен өлшемдер туралы» заң Британ империясы үшін бірыңғай «империялық» салмақтар мен өлшемдер жүйесін енгізді. Бұл заңның нәтижесі метрикалық жүйеге үйлесу емес, британдық өлшем бірліктерін стандарттау болды. Келесі сексен жыл ішінде бірнеше парламенттік комиссиялар метрикалық жүйені қабылдауды ұсынды, әрқайсысы бұрынғыдан үлкен талаппен, бірақ Парламент шешім қабылдаудан жалтарды. 1862 жылғы комиссияның есебі міндетті метрикалауды ұсынды, бірақ «аралық рұқсат кезеңімен»; Парламент 1864 жылы тек «шарттар мен мәмілелер» үшін метрикалық бірліктерді заңдастыру арқылы жауап берді. Ұлыбритания бастапқыда Метр шартына қол қоюдан бас тартты, бірақ 1883 жылы қол қойды. Осы уақыт аралығында британдық ғалымдар мен технологтар метрикалық қозғалыстың алдыңғы қатарында болды. Дәлірек айтқанда, Британдық ғылымды дамыту қауымдастығы CGS бірліктері жүйесін тұжырымды жүйе ретінде насихаттады, ал британдық Johnson Matthey фирмасы 1889 жылы CGPM тарапынан халықаралық эталондық метр мен килограммды құю үшін қабылданды. 1895 жылы тағы бір парламенттік комиссия екі жылдық рұқсат кезеңінен кейін метрикалық жүйені міндетті түрде қабылдауды ұсынды. 1897 жылғы «Салмақтар мен өлшемдер туралы» заң метрикалық бірліктерді саудада заңдастырды, бірақ оларды міндетті етпеді. Ұлыбритания үкіметі «Өлшем бірліктерінің таңдауы: консультациялық жауап» зерттеуін жүргізді және жауап берушілердің 1% астам бөлігі императорлық бірліктерді кеңінен қолдануға қайта оралуды қалағанын анықтады, сондықтан тауарлар сату ережелері өзгеріссіз қалды. Сонымен қатар, егер өнім салмағы/массасы/көлемі бойынша емес, сипаттамасы бойынша сатылса, императорлық бірліктерді ғана қолдануға болады: мысалы, теледидар экраны мен киім өлшемдері көбінесе тек дюйммен беріледі, бірақ егер материалдың бір бөлігі дюйммен бағаланса және метрикалық баға көрсетілмесе, бұл заңсыз болады. Көпшілік әлі күнге дейін өздерінің бойы мен салмағын білдіру үшін императорлық бірліктерді күнделікті тілде қолданады, ал автомобильмен сапарлар сияқты ұзақ қашықтықтарды талқылау кезінде императорлық бірліктер қалыпты жағдай, ал қалған жағдайларда көбінесе метрикалық өлшемдер қолданылады.

АҚШ (1830 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

thumbright=0.75rightФердинанд Рудольф Хаслер, АҚШ Жағалауды зерттеу басқармасының бірінші бастығыrightright: 1805 жылы швейцариялық геодезист Фердинанд Рудольф Хаслер француз метрі мен килограммының көшірмелерін АҚШ-қа әкелді. 1830 жылы Конгресс АҚШ-та ұзындық және салмақ бойынша бірыңғай стандарттар құру туралы шешім қабылдады. Хаслерге жаңа стандарттарды әзірлеу тапсырылды және ол метрикалық жүйені қабылдауды ұсынды. 1866 жылы АҚШ Конгресі АҚШ-та метрикалық жүйені пайдалануды заңды ететін заң жобасын қабылдады. Бұл заң жобасы міндетті емес, рұқсат беруші сипатта болды және метрикалық жүйені халықаралық метр мен килограммға сілтеме жасамай, дәстүрлі бірліктер арқылы анықтады. 1893 жылы дәстүрлі бірліктердің эталондық стандарттары сенімді болмай қалды. Сонымен қатар, АҚШ Метр конвенциясына қол қойғандықтан, әлемнің басқа бөліктерінде қолданылатын өлшемдерге сәйкес келетін ұлттық метрлер мен килограммдардың үлгілеріне ие болды. Бұл Мэнденхолл жарлығына әкелді, ол ұлттық метрикалық прототиптерге сілтеме жасай отырып, дәстүрлі бірліктерді қайта анықтады, бірақ 1866 жылғы заңның түрлендіру коэффициенттерін қолданды. 1896 жылы Конгресске АҚШ-та метрикалық жүйені міндетті етуді көздеген заң жобасы ұсынылды. Заң жобасын қарастырған конгресс комитетінің алдында куәлік берген 29 адамның 23-і оны қолдады, ал 6-ы қарсы болды. Осы алты қарсылықтың төртеуі өндіріс мүдделерін, ал қалған екеуі АҚШ Салық қызметін білдірді. Олар өз қарсылықтарын өзгерістің құны мен ыңғайсыздығымен түсіндірді. Заң жобасы қабылданбады. Келесі заң жобалары да осындай тағдырға ұшырады. СИ жүйесін қабылдаудың міндетті емес сипаты АҚШ-та басқа елдерге қарағанда қабылдау қарқынының баяулауына себеп болды. 1971 жылы АҚШ Ұлттық Стандарттар бюросы бүкіл әлемде метрикалық жүйенің кеңінен қолданылуының АҚШ-қа тигізетін әсерін зерттеудің үш жылдық зерттеуін аяқтады. Зерттеу Конгреске бағытталған «Метрикалық Америка – Уақыты келген шешім» атты есеппен аяқталды. Содан бері АҚШ-та метрикалық жүйенің қолданылуы, әсіресе өндіріс және білім беру салаларында артты. 1974 жылдың 21 тамызында қабылданған 93-380 нөміріндегі Федералдық заңда АҚШ-тың білім беру мекемелерін және ұйымдарын оқушыларды метрикалық жүйенің өлшемдерін оңай және тиімді пайдалануға дайындауды ынталандыру саясаты деп көрсетілген. 1975 жылдың 23 желтоқсанында президент Джеральд Форд 94-168 нөміріндегі Федералдық заңға, 1975 жылғы Метрикалық жүйеге көшу туралы заңға қол қойды. Бұл заң АҚШ-та метрикалық жүйенің қолданылуын үйлестірудің ұлттық саясатын жариялайды. Ол АҚШ Метрлік Кеңесін құрды, оның функциялары 1982 жылдың 1 қазанынан бастап Сауда департаментінің Метрлік бағдарламалар кеңсесіне берілді, метрикалық жүйеге ерікті түрде көшуді үйлестіру үшін. 2007 жылдың қаңтар айында NASA басқа ғарыш агенттіктерінің тәжірибесіне сәйкес барлық болашақ Ай миссиялары үшін метрикалық бірліктерді пайдалануға шешім қабылдады.

Басқа ағылшын тілді елдер

Британдық метрикалау бағдарламасы Ұлыбритания Достастығында басқа елдерде метрикалау бағдарламаларының басталуын белгіледі, бірақ Үндістан өз бағдарламасын 1959 жылы, Ұлыбританиядан алты жыл бұрын бастаған еді. Оңтүстік Африка (сол кезде Достастық мүшесі емес) 1967 жылы Метрикалық кеңес тақтасын құрды, Жаңа Зеландия 1969 жылы Метрикалық кеңес тақтасын құрды, Австралия 1970 жылы Метрикалық түрлендіру туралы заң қабылдады, ал Канада 1971 жылы Метрикалық комиссия тағайындады. Канадалық консервіленген тағамдардың қаптамаларындағы метрикалық өлшем бірліктері әлі де кеңінен қолданылатын унция сияқты императорлық бірліктерге балама болып табылады. Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африкада метрикалау он жыл ішінде толыққандай аяқталды, ал Канадада 1970-жылдардан бері метрикалау тоқтатылды. Бұл елде шаршы фут әлі де коммерциялық және тұрғын үй жарнамаларында кеңінен қолданылады және АҚШ-пен тығыз сауда байланыстары болғандықтан құрылыс саласында да қолданылады. Консервіленген тағамдар сияқты азық-түлік тауарларының метрикалық өлшемдері көбінесе унция мен фунт сияқты әлі де кеңінен қолданылатын императорлық өлшем бірліктеріне балама болып табылады. Май барлық жерде 454 граммдық қаптамаларда сатылады, бұл бір фунтқа тең. Канаданың Canadian National және Canadian Pacific сияқты темір жолдары, сондай-ақ қалалық темір жолдары (метро және жеңіл темір жолдар километрлер мен сағатына километрлерді қабылдағанмен) өздерінің темір жолдарының ұзындығын мильмен және жылдамдық шектерін сағатына мильмен өлшейді, себебі олар АҚШ-та да жұмыс істейді. Канадалық вагондарда салмақ көрсеткіштері императорлық және метрикалық бірліктерде көрсетіледі. Басқа көптеген Достастық елдері 1970-жылдары метрикалық жүйені қабылдады. Ұлыбритания мен Канададан басқа, метрикалау бағдарламаларын тоқтатқан елдердің көпшілігі 20 ғасырдың екінші жартысында немесе 21 ғасырдың басында ресми метрикалауды аяқтады. Бұл процесті ең соңғы рет Ирландия Республикасы аяқтады, ол 1970-жылдары метрикалық түрлендіруді бастап, 2005 жылдың басында аяқтады. Гонконг үш жүйені (дәстүрлі, императорлық және метрикалық) пайдаланады және олардың барлығы саудада қолдануға рұқсат етілген.

Ауыстыру әдістері

Ұлттар дәстүрлі өлшем жүйелерінен метрикалық жүйеге ауысудың үш негізгі жолы бар. Біріншісі – жылдам немесе "Биг Бэнг" жолы. Екіншісі – уақыт өте бірліктерді кезең-кезеңмен енгізу және дәстүрлі бірліктерді бірте-бірте қолданудан тыйым салу. Бұл әдіс, кейбір өнеркәсіптік елдерде қолданылатын, баяу және көбінесе толық емес болады. Үшіншісі – дәстүрлі өлшем бірліктерін метрикалық шарттармен қайта анықтау. Бұл әдіс дәстүрлі бірліктер нақты анықталмаған және аймақтық айырмашылықтары бар жағдайларда сәтті қолданылды. "Биг Бэнг" жолы – метрикалық емес өлшемдерді бірден қолданудан тыйым салу, метрикалық жүйеге көшу, барлық мемлекеттік басылымдар мен заңдарды қайта шығару және білім беру жүйесін метрикалыққа өзгерту. Үндістан осы ауысу әдісін қолданған алғашқы ел. Оның ауысуы 1960 жылдың 1 сәуірінде метрикалық өлшемдер заңды күшке енгеннен бастап, 1962 жылдың 1 сәуірінде барлық басқа жүйелерге тыйым салынғанға дейін жалғасты. Үндістандық модель өте табысты болды және көптеген дамып келе жатқан елдер оны үлгі етті. Австралия мен Жаңа Зеландия сияқты екі өнеркәсіптік ел де метрикалық жүйеге жылдам көшті. Кезен-кезеңмен ауысу жолы – ескі бірліктермен қатар метрикалық бірліктерді пайдалануға рұқсат беруші заңды қабылдау, одан кейін метрикалық бірліктерді оқыту және ескі өлшемдерді бірте-бірте қолданудан тыйым салу. Бұл әдетте метрикалық жүйеге өтудің баяу жолы. Британ империясы 1873 жылы метрикалық өлшемдерді пайдалануға рұқсат берді, бірақ Үндістан мен Австралиядан басқа көптеген елдерде ауысу 1970 және 1980 жылдарға дейін аяқталмады, осы кезде үкіметтер метрикалық жүйеге көшуде белсенді рөл атқарды. Ұлыбритания мен Канадада бұл процесс әлі де толыққанды аяқталған жоқ. Жапония да осы жолды ұстанды және 70 жыл бойы толыққанды өзгермеді. Заң бойынша, көлем бірліктеріне сәйкес сатылатын тауарлар метрикалық жүйе бойынша өлшеніп, сатылуы керек. 2001 жылы ЕО-ның 80/181/ЕЭК директивасында қосымша бірліктер (императорлық бірліктер метрикалық бірліктермен қатар, соның ішінде қаптамадағы таңбалау) 2010 жылдың басынан бастап заңсыз болады деп белгіленді. 2007 жылдың қыркүйегінде, Данияда қайта анықталған фунт (500 г) кейде қолданылады, әсіресе егде жастағы адамдар мен (ескі) жеміс өсірушілер арасында, себебі олар бастапқыда өндірілген жемістің фунт санына сәйкес төленген. Швеция мен Норвегияда миль (Скандинавия милі) ресми емес түрде 10 км-ге тең, және географиялық қашықтықтарды айтқанда бұл бірлік әлі де кеңінен қолданылады. 19 ғасырда Швейцарияда толыққанды метрикалық терминдерге негізделген метрикалық емес жүйе болды (мысалы, 1 Fuss (аяқ) = 30 см, 1 Zoll (дюйм) = 3 см, 1 Linie (сызық) = 3 мм). Қытайда джин қазір 500 г, лианг 50 г. Қатардағы адамдардың күнделікті өмірде метрикалық өлшемдерді қолдану деңгейін бағалау қиын. Жақында өзгерген елдерде халықтың ескі буындары әлі де ескі бірліктерді қолданады. Сонымен қатар, бірліктердің дөңгелек метрикалық шамаларға жататындығына байланысты жергілікті айырмашылықтар көп. Мысалы, Канадада пештер мен тамақ пісіру температурасы әдетте Фаренгейт және Цельсий градустарымен өлшенеді. Импортталған тауарларды қоспағанда, барлық рецепттер мен қаптамаларда Цельсий және Фаренгейт көрсетіледі, сондықтан канадалықтар екі өлшем жүйесін де жақсы біледі. Бұл өндіріске де қатысты, онда императорлық және метрикалық бірліктердің екеуі де қолданылуы мүмкін, себебі негізгі экспорттық нарық – АҚШ, бірақ ішкі пайдалану үшін де, барлық басқа экспорт үшін де метрикалық жүйе талап етіледі. Бұл көршілес АҚШ-тың күшті ықпалынан болуы мүмкін; сондай-ақ, көптеген канадалықтар әлі күнге дейін биіктік және салмақ туралы күнделікті әңгімелерде метрикалық емес өлшемдерді жиі қолданады, бірақ жүргізуші куәліктері мен басқа да ресми мемлекеттік құжаттарда салмақ пен биіктік тек метрикалық түрде көрсетіледі. (Саскачевандық жүргізуші куәліктері қазіргі бір бөліктен тұратын куәлікті енгізуге дейін биіктікті фут пен дюйммен көрсетті, бірақ жаңа лицензия форматына сәйкес сантиметрге ауыстырылды.) Канада мектептерінде метрикалық жүйе стандартты, рецепттерден басқа, екеуі де енгізілген, сондай-ақ ағаш немесе басқа материалдарды өндіруге арналған практикалық сабақтарда. Ұлыбританияда Фаренгейт градустарын сирек кездестіруге болады (кейбір адамдар ыстық жазғы ауа райы туралы сөйлескенде ғана), ал басқа метрикалық бірліктер ескі өлшемдермен бірге жиі қолданылады, ал жол белгілері километр емес, мильді қолданады. "Қатты" және "жұмсақ" метрикалық жүйені ажыратуға болады: Канада сүт өнімдерін литр, 500 мл және 250 мл көлемде сатуға көшті; бұл ауысу кезінде шағымдар тудырды, себебі Канадада сүт сату үшін қолданылатын бұрынғы императорлық кварт шамамен 1,14 литрге тең еді. Бұл "қатты" метрикалық ауысудың мысалы. Керісінше, Канададағы май негізінен 454 г қаптамаларда сатылады, бұл бір императорлық фунтқа тең. Сонымен қатар, кейбір алкогольдік сусындардың стандартты көлемі де қайтадан 1,14 литрді құрайды. Бұл "жұмсақ" метрикалық ауысу деп есептеледі. Ирландияда метрикалық жүйе ресми өлшем жүйесі болып табылады, бірақ көптеген адамдар дене өлшемдерін, қашықтықтарды немесе ауданды өлшеу үшін метрикалық бірліктерді түсінбейді. Керісінше, британдық императорлық бірліктер температураны өлшеу үшін көбінесе түсінілмейді. Дене салмағын қоспағанда, метрикалық жүйе күнделікті қолдануда императорлық жүйені бірте-бірте ығыстырып шығаруда, мүмкін қаптамадағы салмақтар метрикалық түрде көрсетілгендіктен.

Метрикацияға қарсы келетін салалар мен елдер

Бағалы металдар, мысалы алтын, көбінесе троялық унциямен өлшенеді. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, әлемнің көп бөлігінде метрикалық жүйе басым, бірақ белгілі бір салалар метрикаға көшуге кедергі келтіреді. Мысалы:

Өндіріс және инженерлік

Фото және бейнекамералар үш аяққа орнату үшін ISO 1222:2010 стандартына сәйкес 20 және 3/8 16 бұрандаларын пайдаланады. Бұрандалардың жиілігі дюймге шаққандағы бұранда санымен өлшенеді. Абразивтер, мысалы, қағаз және доғалау тастары, әдетте, дөңгелек өлшеммен (қыршалық деңгейі) шаршы дюймге сәйкес бағаланады. Тағамдық энергияны өлшеу үшін калория әлі де кеңінен қолданылады.

Компьютерлер мен телевизорлар

Компьютерлер мен басып шығаруда графикалық ажыратымдылықты сипаттау үшін дюймге нүктелер саны мен дюймге пиксельдер саны әлі де қолданылады. Магниттік таспадағы деректерді сақтау үшін дерек тығыздығы дюймге биттермен, ал аудандық тығыздық квадрат дюймге биттермен өлшенеді. Цифрлық дисплейлердің өлшемдері әдетте диагональ бойынша дюймдермен, қосымша сантиметрлермен жарнамаланады; алайда, Франция мен Оңтүстік Африкада телевизорлар көбінесе сантиметрлермен өлшенеді, ал ЖК мониторлар дюймдермен өлшенеді. Фотоқағаз әлемнің метрикалық жүйе қолданатын елдерінде де әлі күнге дейін дюймдермен сатылады. Электрондық компоненттер үшін негізгі штифт арақашықтығы негізделген.

Тұтыну тауарлары

Серфинг тақталары әдетте фут пен дюйммен жобаланып, жасалып, сатылады. Көптеген ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде немесе Еуропада атулық өлшемдермен (баржан) немесе Парижлік пункт бойынша әлі де аяқ киім сатылады. Қауырсын қауырсынмен оқшаулаудың қабылдау қабілеті әдетте "онсаға шаққандағы куб дюйм" арқылы көрсетіледі. Бағалы металдар көбінесе метрикалық жүйеде болған жағдайда да троялық унциямен сатылады.

Жер, аумақ және жер бетіндегі қашықтықтар

Гольф алаңдары АҚШ, Канада, Жапония, Оңтүстік Корея, Қытай, Таиланд, Филиппин, Венесуэла, Колумбия, Доминикан Республикасы, Индонезия, Вьетнам және Камбоджада ярдтармен өлшенеді. Ұлыбритания мен Ирландияда кейбір гольф алаңдары ярдтармен, ал кейбіреулері метрмен өлшенеді. Гонконг, Сингапур, Малайзия, Канада және Үндістанда кеңсе және тұрғын үй кеңістігі шаршы футтармен, Үндістанда, Пәкістанда және Бангладеште шаршы ярдтармен, ал Жапония, Корея және Тайваньда цубо/пхён/"пинг" бірліктерімен сатылады және жалға беріледі.

Жол және темір жол көлігі

Қашықтық және жылдамдық шектеулері үшін жол белгілері әлі де АҚШ, Ұлыбритания және Кариб теңізіндегі бірнеше мемлекеттерде ярд, миль және сағатына мильмен көрсетіледі. Түйін қысымы Аргентина, Австралия, Бразилия, Канада, Чили, Үндістан, Ирландия, Мексика, Перу, Ұлыбритания және АҚШ сияқты көптеген елдерде шаршы дюймге фунтпен өлшенеді. Автомобильдер мен велосипедтердің дөңгелек диаметрлері әдетте толық дюйммен, ал дөңгелектің ені миллиметрмен өлшенеді. Көбінесе бұрынғы КСРО елдері мен неміс тілді елдерде қозғалтқыш қуаты ат күшімен өлшенеді (бұл механикалық емес, метрикалық ат күші), бірақ 2010 жылдан бастап ЕО-да ат күші тек қосымша өлшем ретінде рұқсат етіледі. Императорлық галлон әлі де төрт британдық теңіз арты аумағында (Ангилья, Британдық Виргин аралдары, Кайман аралдары және Монтсеррат) және алты мемлекетте: Антигуа және Барбуда, Доминика, Гренада, Сент-Кристофер және Невис, Сент-Люсия және Сент-Винсент және Гренадиндерде отын сату үшін қолданылады. АҚШ галлондары АҚШ және оның аумақтарында (1980 жылдан бері литрлерді қолданатын Пуэрто-Рикодан басқа), Багам аралдарында, Белизде, Колумбияда, Доминикан Республикасында, Эквадорда, Гватемалада, Гаитиде, Гондураста, Либерияда, Перуде және Түркс және Кайкос аралдарында қолданылады.

Бұрынғы бірліктердің мұрасы

Австралияда пиво үшін әлі күнге дейін пинталар қолданылады (олар 570 мл-ге дейін қайта анықталды (Австралиялық пиво стакандарын қараңыз)). McDonald's метрикаға қарамастан, барлық ағылшын тілді елдерде Quarter Pounder-ды бастапқы атауымен сатады. Нидерланды мен Финляндияда ол Quarter Pounder Cheese деп аталады, ал Швецияда оны QP Cheese деп атайды. Квебекте оны Quart de livre деп атайды. Латын Америкасы мен Испанияда оны Cuarto de Libra con Queso деп атайды. Тайваньда ол төрт унциялық сиыр еті бұршасы деп аталады. Инчтік қосалқы бөлшектер американдық және 1950 жылға дейінгі машиналарды жөндеу үшін кейде сақталады, бірақ бұрандалар техникалық қызмет көрсету кезінде метрикалық бұрандаға ауыстырылады. Сантехникада, кейбір құбырлар мен құбыр бұрандалары тарихи халықаралық қабылдануға байланысты дюйммен өлшенуде, мысалы BSP/ISO 7/EN 10226 бұрандалары. Германияда сатылатын душ шлангісі метрикалық ұзындығы (150 см) және дюймдік (1/2 дюйм) жалғағыштармен.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда халықтың бір бөлігі әртүрлі дәрежеде метрикалық жүйеге қарсылық көрсетуді жалғастыруда. Көпшілік дәстүрлі императорлық өлшемдерді артық көреді және олар кейбір салаларда кеңінен қолданыла береді. Метрлік жүйені көптеген кәсіпорындар пайдаланады және сауда-саттық операцияларының басым бөлігінде қолданылады. Салмақ немесе көлем бойынша сату сияқты кейбір сауда-саттық операцияларында метрикалық бірліктерді қолдану міндетті, бірақ императорлық бірліктер де қатар көрсетілуі мүмкін. Британдық заңнама Еуропалық Одақтың 80/181/EEC директивасын енгізді, онда «экономикалық, халық денсаулығы, қоғамдық қауіпсіздік және әкімшілік мақсаттарда» қолданылуы мүмкін өлшем бірліктерінің тізімі келтірілген. Бұл өлшем бірліктері салмақтар мен өлшемдер жөніндегі Бас конференцияның ұсынымдарынан тұрады. Метрлік бірліктер сауда мақсатында метрикалық жүйеге белсенді күш салына бастағанға дейін шамамен бір ғасыр бойы заңды түрде қолданыла берді. Үкімет 1862 жылғы Салмақтар мен өлшемдер жөніндегі таңдау комитетінің ұсынысынан кейін императорлық бірлікті ауыстыруға дайындық жұмыстарын жүргізіп келді, ал 1864 жылғы Салмақтар мен өлшемдер туралы заң және 1896 жылғы Салмақтар мен өлшемдер (Метрлік жүйе) туралы заң метрлік жүйені заңдастырды. 1965 жылы британдық өнеркәсіп тарапынан қолдау көрсетілгенімен және Ортақ нарыққа қосылу перспективасымен үкімет толық ауысу үшін 10 жылдық мақсат белгіледі және 1969 жылы Метрикалық кеңес құрды. Осы кезеңде Ordnance Survey карталарын қайта қарау (1970), валютаның ондық жүйеге көшуі (1971) және мектептерде метрлік жүйені оқыту сияқты бірқатар салаларда метрикалық жүйеге көшірілді. Метрлік жүйені міндетті ету жоспарланбады және 1980 жылы үкімет ауысқаннан кейін Метрикалық кеңес таратылды. Ұлыбритания 1989 жылғы Еуропалық өлшем бірліктері туралы директиваға (89/617/EEC) сәйкес келуден жалтарды, ол барлық мүше мемлекеттерден метрлік жүйені міндетті етуді талап етті. Бұл үшін жол белгілеріндегі мильдер және сыра, сидр және сүт сатудағы пинттерге кешіктірілген ауысулар бойынша келіссөздер жүргізілді. Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығуына қатысты дауыс беруден кейін кейбір саудагерлер императорлық бірліктерге қайта оралу туралы өтініш білдірді, ал кейбіреулері рұқсатсыз қайта оралды. 2016 жылғы дауыс беруден кейін жүргізілген сауалнама көрсеткендей, британдықтардың 45%-ы өнімді императорлық бірліктермен сатуды қайта жандандыруды қалайды. Ұлыбритания үкіметі 2022 жылғы 3 маусымда өлшемдердің бірліктері таңбаларын таңдау мәселесі бойынша консультация бастады. Императорлық бірліктер әлі де адам денесінің өлшемдерінде, әсіресе салмақ үшін тас пен фунттар, ал биіктік үшін фут пен дюймдерде кеңінен қолданылады. Отын үнемдеу көрсеткіштері көбінесе императорлық галлонға шаққандағы мильдермен жарнамаланады, бұл американдық автомобильдері үшін АҚШ галлондарын пайдаланушылар үшін шатасуға әкелуі мүмкін. Жылыту, кондиционерлеу және газбен пісіру құрылғылары кейде қуатын сағаттық британдық жылу бірліктерімен (BTU/h) көрсетеді.

Америка Құрама Штаттары

thumbgadgetАмерика Құрама Штаттарында жасалған және сатылатын өлшеуіш тостаған (шамамен 1980 жыл), метрикалық және АҚШ стандарттық жүйелеріндегі бөлімдермен жабдықталған. Егер адам оң қолымен ұстаса, метрикалық бөлімдер оның алдында болады, бірақ сол қолымен ұстап, стандарттық бөлімдерден оқуға болады. Уақыт өте келе метрикалық жүйе халықаралық сауда және стандарттау арқылы Америка Құрама Штаттарына әсер етті. Метрикалық жүйенің қолданылуы 1866 жылы өлшем жүйесі ретінде заңдастырылды, ал АҚШ 1875 жылы Халықаралық салмақтар мен өлшемдер бюросының негізін қалаушы мүшесі болды. Бұл жүйе 1975 жылы федералды үкімет тарапынан әскери және мемлекеттік мекемелерде қолдану үшін, сондай-ақ сауда мен коммерция үшін басым жүйе ретінде ресми түрде қабылданды. 1990 жылдары федералды және штаттық жол таңбаларында метрикалық бірліктерді міндетті ету әрекеттері сәтсіз аяқталды және ол ерікті болып қала береді. 1992 жылғы Әділ қаптама және таңбалау туралы заңға енгізілген түзету 1994 жылы күшіне енді, ол федералдық бақылаудағы «тұтыну тауарларының» қаптамасында метрикалық және АҚШ стандарттық бірліктерін көрсетуді талап етті. 2013 жылғы деректер бойынша, Нью-Йорк штатынан басқа АҚШ-тың барлық штаттары олар реттейтін өнімдерге тек метрикалық таңбаларды рұқсат ететін заңдарды қабылдады. Көп жылдық бейресми немесе ерікті метрикалық жүйеге көшуден кейін, американдық қоғам және жеке бизнес пен өнеркәсіптің көп бөлігі бүгінгі күнге дейін АҚШ стандарттық бірліктерін қолдануда. Кем дегенде екі штат, Кентукки және Калифорния, тіпті тас жол құрылысы жобаларын деметризациялауға қадам басқан.

Канада

Канада тауарларға екі түрлі таңбалауды заңмен рұқсат етеді, бірақ метрикалық өлшем алғашқы болып көрсетілуі керек, сондай-ақ сұйық өлшемнің АҚШ немесе канадалық (империялық) бірлік екендігі нақты көрсетілуі тиіс.

Метрикациядағы қателіктер

Метрикация процесінде өлшем бірліктерінің шатасуы кейде апаттарға алып келуі мүмкін. 1983 жылы "Гимли Глайдер" деп аталған Air Canada Boeing 767 ұшағы ұшу барысында отыны таусылып қалды. Оқиғаның басты себебі литр, килограмм және фунт арасындағы шатасу болды, нәтижесінде ұшақ қажетті мөлшерде отынның орнына басқа мөлшерде отын алды. Бұл ұлттық метрикацияның тікелей мысалы болмаса да, екі түрлі өлшем жүйесін қолдану 1999 жылы Mars Climate Orbiter ғарыш аппаратының жоғалуына себеп болды. Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасы (NASA) келісімшартта метрикалық бірліктерді көрсеткен. NASA және басқа ұйымдар метрикалық бірліктерде жұмыс істесе, Lockheed Martin деген қосалқы мердігер командаға қозғалтқыштың қуатын Ньютон-секунд емес, фунт-секунд бірлігінде берді. Ғарыш аппараты Марс планетасының орбитасында шамамен биіктікте жүруі тиіс еді, бірақ қате деректер салдарынан шамамен биіктікке төмендеп, Марс атмосферасында жанып кетті.