Шампубер шайқасы: Наполеонның жеңісі (1814)

Кіріспе

1814 жылғы шайқас Алтыншы коалиция соғысы кезінде.

Шампубер шайқасы (1814 жылғы 10 ақпан) – Алты күндік науқанның бастапқы шайқасы. Бұл шайқас император Наполеон басқарған француз әскері мен генерал-лейтенант граф Захар Дмитриевич Олсуфьев басқарған орыс корпусы арасында болды. Орыс жасағы батыл шайқасқанмен, жойылды; аман қалғандары орманға қашып кетті, ал Олсуфьев француз тұтқынына айналды. Шампубер Францияда, Шалоннан батысқа және Меодан шығысқа қарай орналасқан. Тоғыз күн бұрын, Ла-Ротьер шайқасында Наполеонды жеңгеннен кейін, австриялық фельдмаршал Карл Филипп, Шварценберг князі мен пруссиялық фельдмаршал Гебхард Лебрехт фон Блюхер басқаратын екі одақтас әскері бөлінді. Шварценбергтің оңтүстікке қарай жылжуы баяу болды, ал пруссиялық фельдмаршалдың жорығы Парижге үлкен қауіп төндірді. Шварценбергтің қозғалысын тоқтату үшін әскерінің бір бөлігін қалдырып, Наполеон Блюхерге қарсы 30 000 әскерді жинады, ол өз 57 000 сарбазынан тұратын әскерін кеңінен таратып жіберді. Одақтастардың байланыстағы қателіктері мен Блюхердің артық сенімділігі Олсуфьев корпусын Шампуберт маңында оқшау қалдырды, сол кезде Наполеонның әскері оңтүстіктен шабуылдап, оларға қиын соққы берді.

Достас ұрыстар

1814 жылғы 1 ақпанда Пруссияның фельдмаршалы Гебхард Лебрехт фон Блюхер өзінің Силезия армиясынан 80 000 одақтас әскерімен және Австрияның фельдмаршалы Карл Филипп Шварценбергтің Богемия армиясы Ла-Ротьер шайқасында Наполеонды және 45 000 француз әскерін жеңді. Бұл жеңіліс француз армиясының рухын күйретуге әкелді. Екі тарап та шамамен 6000 адамдық шығынға ұшырады, бірақ одақтастар 50–60 артиллериялық құралды жаулап алды. Одақтастар жеңіске қатты қуанды, бірақ олардың барлық резервтері шайқасқа жұмылдырылғанда, жеңіс одан да толық болуы мүмкін еді. Осы кезде одақтас генералдары күмәнді шешім қабылдады – әскерлерін бөліп жіберді. Блюхердің армиясы Шалон-сюр-Марннан Мёға қарай жылжыса, Шварценбергтің армиясы Троядан Парижге қарай оңтүстік бағытта әрекет етті. 3 ақпанда Наполеонның әскері күні бұрын одақтастармен байланысын толығымен үзіп, Трояға жетті. 4 ақпанда Шварценберг әріптесі Блюхерге Наполеонның оң фланкін айналып өту үшін оңтүстікке қарай жылжып бара жатқанын хабарлады. Келесі күні орыс генералы Михаил Андреас Барклей де Толли Александр Никитич Сеславиннің барлау тобын Шварценбергтің оң фланкінен сол фланкіне Блюхерге ескертпестен жіберді. Пруссияның фельдмаршалында Сеславиннің тобымен байланыс офицері болмағандықтан, ол сол фланкіде француз әскерін бақылап отырған ешкімнің жоқ екенін білмеді. Сондай-ақ 5 ақпанда Наполеон Трояны тастап, Ноген-сюр-Сенге шегінуге шешім қабылдады. Ол өзінің әскерінің бір бөлігімен Шварценбергті ұстап тұруды жоспарлады, ал қалғанымен Блюхерге шабуыл жасауға ниеттенді. Тройға масштабты шабуылға дайындалған Шварценберг 7 ақпанда француз әскерінің жоқтығын байқады. Ол әскеріне келесі екі күнге демалыс беруге рұқсат берді. Осы уақытта Наполеон өзінің кавалериясын Этьен Тардиф де Поммеро де Бордезуль басқаратын I кавалерия корпусына, Антуан Луи Декрест де Сен-Жермен басқаратын II кавалерия корпусына, Эдуард Жан Батист Мило басқаратын V кавалерия корпусына, Франсуа Этьен де Келлерман басқаратын VI кавалерия корпусына және Жан-Мари Дефранс басқаратын тәуелсіз дивизияға қайта ұйымдастырды. Француз императоры испан майданынан ауыстырылған екі дивизиядан жаңа VII корпусты құрып, оған маршал Николя Одинотты тағайындады. Қаңтардың соңында маршал Жак Макдональдтың 10 000–11 000 сарбаздық корпусы солтүстіктен жақындады. Шварценбергтің маневрлері Наполеонды Силезия армиясынан алшақтатады деп есептеген Блюхер Макдональд корпусын жоюға күш салды. Ақпанның бірінші аптасында пруссиялық фельдмаршал Людвиг Йорк фон Вартенбургтің корпусына Макдональдты Марна өзенінің аңғарындағы басты жолмен қууға бұйрық берді. Француз корпусын тұзаққа түсіруді көздеген Блюхер Фабиан Готтлиб фон Остен Саккеннің корпусын Монмирайл мен Ла-Ферте-су-Жуарре арқылы тікелей жолмен жіберді. Пруссиялық армия қолбасшысы бір мезгілде екі стратегиялық мақсатқа жетуге тырысып, Пётр Михайлович Капцевич пен Фридрих фон Клейсттің жаңадан келген корпустарымен кездесуге мүмкіндік беру үшін артқа шегінді. Блюхер өз әскерінің екі бөлігін байланыстыру үшін Захар Дмитриевич Олсуфьевтің кішкентай корпусын пайдаланды. 8 ақпанда Саккеннің кавалериясы Виель-Мейзонға жетті, ал оның жаяу әскері шығысқа қарай Монмирайда болды. Олсуфьев корпусы 19 шақырымдай шығысқа қарай Этогте, ал Блюхер штабын тағы 14 шақырым шығысқа қарай Вертуста орнатты. Капцевич пен Клейст өздерінің қолбасшысынан 26 шақырым шығысқа қарай Шалон-сюр-Марнда болды. Йорк корпусы солтүстікке қарай кем дегенде 19 шақырым жердегі Марна аңғарында, нашар жолдармен бөлініп жатты. Силезия армиясы ені 71 шақырымға созылған фронтқа таралып кетті. Блюхер Сеславин оңтүстіктен келетін кез келген қауіп туралы хабарлайды деп есептеді. Сол түні Сезаннен казактарды ығыстырғаннан кейін Саккен осы оқиға туралы Блюхерге хабарлауға тырыспады. Шындығында, бұл маршал Огюст де Мармон басқарған Наполеонның алдыңғы корпусы еді.

On 1 February 1814, Prussian field marshal Gebhard Leberecht von Blücher with 80,000 Allied troops from his own Army of Silesia and Austrian field marshal Karl Philipp, Prince of Schwarzenberg's Army of Bohemia defeated Napoleon and 45,000 French soldiers in the Battle of La Rothière. This setback seriously shook the French army's morale. Each side suffered about 6,000 casualties but the Allies captured 50–60 artillery pieces. The Allies were delighted by their victory, though it might have been more complete if all their reserves had been committed to the battle. At this time, the Allied generals made the questionable decision to separate their armies. Blücher's army would advance from Châlons sur Marne toward Meaux while Schwarzenberg's army operated on a more southerly route from Troyes toward Paris. On 3 February, Napoleon's army reached Troyes after completely breaking contact with the Allies the previous day. On 4 February, Schwarzenberg wrote his colleague Blücher that he was moving farther south in order to turn Napoleon's right flank. The next day, Russian General Michael Andreas Barclay de Tolly ordered Alexander Nikitich Seslavin's scouting force from Schwarzenberg's right flank to the left flank without notifying Blücher. Since the Prussian field marshal did not have a liaison officer with Seslavin's force he did not realize that no one was watching for French forces in the space on his left flank. Also on 5 February, Napoleon decided to abandon Troyes and fall back to Nogent sur Seine. He planned to contain Schwarzenberg with part of his army while attacking Blücher. Having prepared for a grand assault on Troyes, Schwarzenberg found the place empty of French troops on 7 February. He decided to let his troops rest for the next two days. Meanwhile, Napoleon reorganized his cavalry into the I Cavalry Corps under Étienne Tardif de Pommeroux de Bordesoulle, II Cavalry Corps led by Antoine Louis Decrest de Saint Germain, V Cavalry Corps commanded by Édouard Jean Baptiste Milhaud, VI Cavalry Corps directed by François Etienne de Kellermann and an independent division under Jean Marie Defrance. The French emperor created a new VII Corps from two divisions transferred from the Spanish front and put Marshal Nicolas Oudinot in charge. At the end of January a 10,000–11,000 man French corps under Marshal Jacques MacDonald approached from the north. Supposing that Schwarzenberg's maneuvers would draw Napoleon away from his Army of Silesia, Blücher focused on destroying MacDonald's corps. During the first week of February, the Prussian field marshal ordered Ludwig Yorck von Wartenburg's corps to pursue MacDonald along the main highway in the Marne River valley. Hoping to trap the French corps, Blücher sent Fabian Gottlieb von Osten Sacken's corps along the more direct road through Montmirail and La Ferté sous Jouarre. Trying to accomplish two strategic goals at once, the Prussian army commander hung back to allow the newly arrived corps of Peter Mikhailovich Kaptzevich and Friedrich von Kleist to catch up with him. Blücher utilized Zakhar Dmitrievich Olsufiev's small corps to link the two parts of his army. On 8 February, Sacken's cavalry reached Viels Maisons while his infantry was to the east at Montmirail. Olsufiev's corps was 12 mile (19 km) farther east at Étoges while Blücher established his headquarters another 9 mile (14 km) east at Vertus. Kaptzevich and Kleist were 16 mile (26 km) east of their army commander in Châlons sur Marne. Yorck's corps was in the Marne valley at least 12 mile (19 km) to the north, separated by bad roads. The Army of Silesia was now spread across a front of 44 mile (71 km). Blucher assumed that Seslavin would report any danger coming from the south. That night, when his Cossacks were driven out of Sézanne, Sacken did not bother to report the incident to Blücher. In fact, it was Napoleon's leading corps under Marshal Auguste de Marmont.

Француздық шабуыл

Наполеон Шварценбергтің Богемия армиясын тоқтату үшін 39 000 әскер қалдырды. Бұл құрамға Одиноның VII корпусы, маршал Клод Перрин Виктордың II корпусы, Этьен Морис Жерардың Париж резерві, Анри Роттембургтің жас гвардиялық жаяу әскер дивизиясы, Мильхоның V кавалерия корпусы және кішігірім бөлімдер кірді. Наполеонның шабуылға дайындалған күштері шамамен 20 000 жаяу әскер мен 10 000 атты әскерден тұрды. Тағы бір дереккөз француз армиясының құрамында 30 000 сарбаз болғанын және олар 120 зеңбірекпен қолдауға алынғанын мәлімдеді. Армияны маршал Мишель Нейдің екі жас гвардиялық жаяу әскер дивизиясы, Мармонттың VI корпусы, Император гвардиясының бір бөлігі кавалерия, I кавалерия корпусы және Дефранстың кавалерия дивизиясы құрады. Ногент қаласында арттан келген маршал Эдуард Мортье, Тривизе герцогы екі ескі гвардиялық жаяу әскер дивизиясымен қосылды. 9 ақпанда Макдональд Сакеннің алдында Ла-Ферте-су-Жуарреде Марна өзенін кешіп өтті. Сол күні Капцевич пен Клейст Вертуста Блюхермен кездесті, Олсуфьев батысқа қарай Шампуберге бет алды, Сакен Ла-Ферте-су-Жуарреге жетті, ал Йорк Шато-Тьерриде орналасты. Блюхер штабының Карл Фрайхерр фон Мюффлингінің мәлімдемесіне сәйкес, Силезия армиясы 57 000 сарбазды құрады, оның ішінде Сакеннің 20 000, Йорктің 18 000 және Капцевич, Олсуфьев және Клейсттің біріктірілген күштері 19 000 адамды құрады. Мармонттың кавалериялық алғы шебі Пети Морен өзеніндегі Талус Сен-Приде пайда болды. Бірақ атты әскерлер тез арада шегінгендіктен, Блюхердің штаб бастығы Аугуст Нейхардт фон Гнайзенау олардың ешқандай қауіп төндірмейтініне сенді. Шварценберг прус фельдмаршалынан Пётр Витгенштейннің оң фланғын қолдауды сұрағанда, Блюхер Капцевич пен Клейстке келесі күні Сезаннаға қарай оңтүстік-батысқа жол тартты. Олсуфьевке Шампуберттен оңтүстікке қарай жылжуға бұйрық берілді. Сол түні Блюхер Наполеонның Сезаннада екені туралы хабар алды. Дегенмен Гнайзенау Сакенге Макдональдты батысқа қарай қууды жалғастыруға рұқсат берді. Наполеонның әскерлері күндер бойы жауған жаңбырдан соң батпаққа айналған жолдармен қиындықпен ілгеріледі. Азық-түлік арбалары келмегендіктен, сарбаздар аштықтан зардап шекті. Артиллерия ауыл тұрғындарының көп көмегімен ғана батпақтан шығарылып, алға жылжытылды. Бастапқыда француз халқы одақтас әскерлердің басып кіруіне мойынсұнып, бірақ орыстар мен пруссиялықтардың зорлық-зомбылығына ұшырағаннан кейін, халық әскерге көмектесуге асықты. 10 ақпанда Блюхер Капцевич пен Клейсттің колоннасымен Сезаннаға қарай жол тартқанда, Шампуберт маңында оң жақта артиллерияның дауысы естіле бастады.

Napoleon left 39,000 troops to contain Schwarzenberg's Army of Bohemia. The formations were Oudinot's VII Corps, Marshal Claude Perrin Victor's II Corps, Étienne Maurice Gérard's Reserve of Paris, Henri Rottembourg's Young Guard infantry division, Milhaud's V Cavalry Corps and smaller units. Napoleon's striking force numbered about 20,000 foot soldiers and 10,000 horsemen. Another authority agreed that the French army numbered 30,000 men and added that it was supported by 120 guns. The army was formed by Marshal Michel Ney's two Young Guard infantry divisions, Marmont's VI Corps, part of the Imperial Guard cavalry, I Cavalry Corps and Defrance's cavalry division. Bringing up the rear at Nogent was Marshal Édouard Mortier, duc de Trévise with two Old Guard infantry divisions. On 9 February, MacDonald slipped across the Marne at La Ferté sous Jouarre, just ahead of Sacken. That day, Kaptzevich and Kleist rendezvoused with Blücher at Vertus, Olsufiev marched west to Champaubert, Sacken reached La Ferté sous Jouarre and Yorck was at Château Thierry. According to Karl Freiherr von Müffling of Blücher's staff, the Army of Silesia counted 57,000 men, including Sacken's 20,000, Yorck's 18,000 and Kaptzevich, Olsufiev and Kleist with a combined 19,000. Marmont's cavalry advance guard appeared at Talus Saint Prix on the Petit Morin River. Because the horsemen soon withdrew, Blücher's chief of staff August Neidhardt von Gneisenau believed they represented no danger. When Schwarzenberg asked the Prussian field marshal to support his right flank corps under Peter Wittgenstein, Blücher ordered Kaptzevich and Kleist to march southwest to Sézanne the next day. Olsufiev was ordered to march south from Champaubert. That night, Blücher finally received news that Napoleon was at Sézanne. Nevertheless, Gneisenau authorized Sacken to continue the pursuit of MacDonald to the west. Napoleon's soldiers plodded along roads deep in mud from days of rain. The men had to suffer hunger pangs when the provision wagons failed to turn up. The bogged artillery was only brought forward when the rural inhabitants in large numbers helped haul the guns through the mud. At first the French population had resigned itself to the Allied invasion, but after suffering at the hands of the Russians and Prussians, the people were eager to assist the army. On 10 February, as Blücher accompanied the column of Kaptzevich and Kleist while it marched toward Sézanne, the sound of artillery began to rumble ominously to the right near Champaubert.

Іс-қимыл

10 ақпанда Наполеон Блюхердің әскерін талқандау ниетімен оған қарсы жорыққа шықты. Ол Шампуберттен оңтүстікке қарай, Бае ауылының жанында 5 мың орыс сарбазынан тұратын Ольсуфьевтің IX корпусын кездестірді. Бұл шайқас Францияның соғыс барысында сандық артықшылығын пайдалана алған сирек мүмкіндіктерінің бірі болды – бұл жағдайда алтыға бір. Олсуфьев сол күні Сезаннаға қарай оңтүстікке қарай жорық жоспарлағандықтан, Пети Морин өзеніндегі Сен-При көпірін бұзбады. Ол көпірді күзетсіз қалдырды, сол себепті Наполеонның кавалериясы таңертең ерте басып алды. Мармонттың VI корпусының екі дивизиясы француз колоннасын бастап келе жатты. Жозеф Лагранждың 3-ші дивизиясы Сен-При көпірінен өтіп, одан кейін Этьен Пьер Сильвестр Рикардың 8-ші дивизиясы ілесіп келді. Наполеонның бұйрығымен 100 гвардиялық драгуны Баннейге шабуыл жасап, орыс сарбаздарының тобын күтпеген жерден ұстап алып, тұтқынға алды. Олсуфьевтің күзетшілері сағат 10-ға дейін жеңіліп қалды, ал орыстар сандық артықшылыққа қарамастан, кері шегінудің орнына шайқасуға бел буды. Бұл шешім Блюхерден көмек келіп, апатты болдырмайды деген қате үмітке негізделген. Дұрыс шешім – шығысқа, Этогке шегіну болар еді, бірақ орыс генералы 29 қаңтарда Бриен шайқасында шатоны жоғалтқаны үшін сынаған болатын. Ол Ла-Ротьердегі әскерін дұрыс басқармағаны үшін де айыпталды, ал Сакен оны әскери сотқа шақыруды талап етті. Осы жағдайларға байланысты Олсуфьев өзін ақтау үшін шайқасуды жөн көрді. Алайда ол пруссиялық әскердің қолбасшысына хабаршы жіберіп, болып жатқан жағдайды жоғары бастығына жеткізді. Блюхер Олсуфьевтің хабаршыларын елемей, Наполеон оқиға орнында жоқ екенін және шабуылдаушылар 2 мыңнан аспайтын француз партизандары екенін мәлімдеді. Лагранж дивизиясы 2-ші жеңіл жаяу әскер полкі мен теңізшілер батальоны бастаған Баннейге қарай солға бұрылыс жасады, ал Рикард дивизиясы тікелей Баеге қарай жорық жасады. Олсуфьев Евстафи Евстафиевич Удомды екі жаяу әскер батальонымен француз тыңшыларын Баеден ығыстыруға жіберді. Француз қысымы күшейген сайын Удомға күш қосылып, 10-шы, 12-ші, 22-ші және 38-ші егер полктері мен алты зеңбірек берілді. Сағат 11:00-де Рикард Удомның әскерін Бейге және жақын орманға кері тартты. Олсуфьев оң жақтан қорғану үшін бригада мен алты зеңбірек жіберді, ал корпусының басым бөлігі Бей мен Банней арасында орналасты. Француздар 12 зеңбіректі қолданысқа енгізіп, көпірден өтіп, шайқас алаңына жеткен сарбаздарының саны арта түсті. Пьер Пеллепорттың бригадасы Лагранж дивизиясын Баннейге шабуыл жасады. Сағат 13:00-де Олсуфьев әлі де алғы шепте тұрып берді. Сол сәтте орыс қолбасшысы әскери кеңес өткізіп, генералдары Этогке шегінуге дауыс берді. Олсуфьев Шампубертті ұстауға нақты бұйрық бар екенін айтып, бас тартты. Мармонт шағын орманның позицияның кілті екенін байқап, жалпы шабуыл ұйымдастырды. Ол 113-ші саптық жаяу әскерін тыңшылар құрамында алға жылжытты. I ат әскер корпусының ат артиллериясы батареясы мен Сирил Саймон Пике басқаратын ескіргіш эскадрильясының көмегімен Рикард дивизиясы Бейді басып алды. Лагранж Бей мен Банней арасында шабуыл жасады. Ней дивизиялары келіп, оның зеңбіректері Баннейді атқылады. Бордезоллдың оң жақтағы және Жан-Пьер Думерктің сол жақтағы кавалериясы орыс қанаттарын айналып өтуге кірісті. 4-ші жеңіл жаяу әскердің 7-ші батальоны Бейді басып алған алғашқы француз әскері болды, ал Пеллепорттың бригадасы Баннейді алды. Олсуфьев кері шегініп, Андеси фермасында жаңа шеп құрды. Француз кавалериясы екі жақтан да қоршауға ала бастағанда, орыстар Шампуберге қарай қайтадан шегінді. Лагранж батыс жақтан шабуыл жасады. Француз жаяу әскері артиллерияның қолдауысыз тоқтап, 24 орыс зеңбірегінің шоғырланған атысынан кері шегінді. Француз гвардиясының көптеген далалық зеңбіректері батпақтың кесірінен баяулап жетіп келді және Лагранж әскеріне жиналу орыны болды. Шалғай жолмен шыққаннан кейін Думерк аттылары Шампуберттің батысындағы шосседе Фроментиерде пайда болды. Олсуфьевке шығысқа қарай, Шалонға баратын жолдың да бұғатталғаны туралы хабар жеткенде, ол сол бағытта жол жасауға бел буды. Орыс қолбасшысы ханзада Константин Полторацкийге Апшерон және Начбург жаяу әскер полктері мен тоғыз зеңбіректі Шампубертті ұстауға бұйырды, ал ол өзінің басым бөлігімен Этогке қарай шабуыл жасады. Олсуфьевтің қашып шығу әрекеті сәтсіз аяқталды. Шампуберттік жол қиылысында орналасқан артиллериясымен Полторацкий бригадасы бірнеше кавалерия шабуылын тойтарды. Аса қатал шайқаста, штыкпен соғысып, Рикард әскері ауылды басып алды, бірақ қарсы шабуылдан оны жоғалтты, содан кейін бірнеше үйге қайта кірді. Шығысқа қарай жол жасауға сәтсіз аяқталғаннан кейін, сағат 15:00 шамасында Полторацкий өз әскерімен төрт қатарлы құралымда солтүстікке қарай шегіне бастады. Ла-Кюр ауылына беттеп, оның сарбаздары француз әскерін үнемі атып ұстады. Шампуберттің солтүстігінде 3 шақырым жерде олардың оқ-дәрісі таусыла бастады, ал қатарларында тұрақсыздық байқалды. Француздар Полторацкийге капитуляциялауды талап етті, ол бас тартқаннан кейін, ат артиллериясы батареясын жеткізіп, оқ-дәрілермен әскерін атқылады. Жақын орман қанағаттанарлық пана болмай шықты, оның ішінде француз тыңшылары толы болды. Әскерлері оқ-дәрілермен тілгіленгенде және мылтықтардан атылған оқтармен тесілгенде, Полторацкий екі полкі мен зеңбіректерін тапсыруға келісті. Этогке жол жасауға сәтсіз аяқталғаннан кейін, Олсуфьевтің басты күштері солтүстікке қарай қашуға тырысты. Ла-Кюрге жақын, батпақты орманға кіруге маневр жасағанда, ол бір қанатын ашты. Тактикалық қателікті байқаған Мармонт Бордезоллдың кирасалы атты әскерінің бригадасына шабуыл жасауға бұйрық берді. Ауыр кавалерия орыс құралына шапқылап, оны екі бөлікке бөлді. Орыс жаяу әскері толығымен жеңіліп, кейбіреулері мылтықтары мен будаларын тастап, орманға шашырап кетті. Мармонт шығу жолдарын жапты, көптеген орыстар тұтқынға алынды. Удом мен оның әріптес дивизия командирі Петр Яковлевич Корнилов 1500-2000 адамымен қашып кетті. Түнде олар Марнадағы Пор-а-Бинсонға жетті. 19 жастағы француз сарбазы, қызметке шақырылғанына алты ай болмаған, Олсуфьевті тұтқынға алды.

On 10 February Napoleon moved against Blücher's over extended army in the hope of smashing it. He caught Olsufiev's IX Corps of 5,000 Russians near the village of Baye just south of Champaubert. The battle was one of the few times during the war that France was able to take the field with a large numerical advantage, in this case six to one. Planning to march south to Sézanne that day, Olsufiev left the Saint Prix bridge over the Petit Morin intact. He also left the span unguarded, so that Napoleon's cavalry seized it early in the morning. Marmont's two VI Corps divisions led the French column. Joseph Lagrange's 3rd Division filed across the Saint Prix bridge followed by Étienne Pierre Sylvestre Ricard's 8th Division. Following Napoleon's instructions, 100 Guard Dragoons rode ahead into Bannay where they surprised and captured a group of Russian soldiers. Olsufiev's pickets were overrun by 10:00 am and although badly outnumbered, the Russian decided to fight rather than retreat. His decision was based partly on the mistaken hope that he would get reinforcements from Blücher in time to prevent a disaster. The correct decision would have been to retreat east to Étoges, but the Russian general had been criticized for the loss of the château during the Battle of Brienne on 29 January. He was also blamed for mishandling his troops at La Rothière and Sacken wanted him hauled before a court martial. In the circumstances, Olsufiev chose to battle it out in order to clear his name. He did, however, send messengers to the Prussian army commander telling his superior what was occurring. In the event, Blücher brushed aside Olsufiev's couriers, insisting that Napoleon was not on the scene and that the attackers were no more than 2,000 French partisans. Lagrange's division angled to the left toward Bannay, led by the 2nd Light Infantry Regiment and a marine battalion, while Ricard's division marched straight toward Baye. Olsufiev sent Evstafi Evstafievich Udom with two jäger infantry battalions to clear the French skirmishers out of Baye. As the French pressure increased, Udom was reinforced so that he had the 10th, 12th, 22nd and 38th Jäger Regiments and six guns. Around 11:00 am Ricard pressed Udom's troops back into Baye and the nearby woods. Olsufiev sent a brigade and six guns to hold the right flank while the bulk of his corps deployed between Baye and Bannay. The French brought 12 guns into action as more and more of their soldiers passed the bridge and arrived on the field. Pierre Pelleport's brigade led Lagrange's division as it assaulted Bannay. At 1:00 pm Olsufiev was still holding out on his forward position. At that hour, the Russian commander held a council of war in which his generals voted for a retreat to Étoges. Olsufiev refused, saying that he had specific orders to hold Champaubert. Seeing that a small wood was the key to the position, Marmont organized a general attack. He sent the 113th Line Infantry forward deployed in skirmish order. Assisted by a horse artillery battery from I Cavalry Corps and a lancer squadron under Cyrille Simon Picquet, Ricard's division captured Baye. Lagrange attacked between Baye and Bannay. Ney's divisions began to arrive and his guns pounded Bannay. Bordesoulle's cavalry on the right and Jean Pierre Doumerc's on the left began edging around the Russian flanks. The 7th Battalion of the 4th Light Infantry were the first French troops to occupy Baye while Pelleport's brigade took Bannay. Olsufiev pulled back and established a new line at the Andecy Farm. As French cavalry began to envelop both flanks, the Russian withdrew again toward Champaubert. Since the terrain favored the French on the west flank, Lagrange launched an attack on that side. Without proper artillery support, the French infantry were stopped and thrown back by the concentrated fire of 24 Russian guns. Numerous French Guard field pieces, slowed by the mud, soon appeared and provided a rallying point for Lagrange's men. After taking a detour, Doumerc's horsemen appeared at Fromentières on the highway west of Champaubert. When Olsufiev received reports that the road east to Châlons was also blocked, he resolved to cut his way out in that direction. The Russian commander directed Prince Konstantin Poltoratsky with the Apsheron and Nacheburg Infantry Regiments and nine guns to hold Champaubert, while he attacked east toward Étoges with the bulk of his troops. Olsufiev's breakout attempt failed. With his artillery posted at the Champaubert crossroads, Poltoratsky's brigade drove off several cavalry charges. In fierce fighting with the bayonet, Ricard's soldiers captured the village, lost it to a counterattack, then clawed their way back into a few houses. After failing to cut his way out to the east, about 3:00 pm Poltoratsky began a fighting withdrawal to the north with his men in square formation. Heading for the village of La Caure, his soldiers kept the French back with regular volleys. About 2 mile (3 km) north of Champaubert they began to run out of ammunition and their ranks began to show unsteadiness. The French demanded that Poltoratsky capitulate and when he refused, they brought up a horse artillery battery and began blasting his troops with canister shot. Instead of being a possible refuge, the nearby woods turned out to be filled with French skirmishers. With his men being mown down by canister and riddled by musketry, Poltoratsky finally agreed to surrender his two regiments and cannons. After failing to force its way to Étoges, Olsufiev's main body veered to the north in an attempt to escape. Near La Caure, while maneuvering to enter a swampy forest, he exposed one of his flanks. Spotting the tactical error, Marmont ordered a brigade of Bordesoulle's cuirassiers to charge. The heavy cavalrymen crashed into the Russian formation, cutting it in two parts. The Russian foot soldiers were completely routed, some of them throwing away their muskets and packs as they scattered into the woods. Marmont ordered the exits blocked and many Russians were captured. Udom and his fellow division commander Peter Yakovlevich Kornilov managed to get away with 1,500–2,000 men. That night they reached Port à Binson on the Marne after going cross country. A 19 year old French conscript with fewer than six months of service made Olsufiev a prisoner.

Салдары

Дигби Смит бойынша, француз әскері 13 300 жаяу әскер мен 1700 атты әскердің арасынан 600 адамды қаза және жаралылар ретінде жоғалтты. Ресейліктер 3700 сарбаз бен 24 зеңбірек ішінде 2400 адам мен 9 зеңбіректі жоғалтты. Тұтқынға алынғандар – генерал-лейтенант Олсуфьев және генерал-майор князь Константин Полторацкий. Фрэнсис Лорейн Петре Олсуфьевтің 4000 жаяу әскері мен 24 зеңбірегі болғанын, оның ішінде 1600–1700 адамы мен 15 зеңбірегі қашып кеткенін мәлімдеді. Джордж Нафцигер бірнеше дереккөздерді келтірді, соның ішінде ресейліктердің 1400 қаза тапқаны және 1894 адамның тұтқынға алынғаны, оның ішінде үш генерал мен 21 зеңбірек, ал 1900 әскер қашып кеткені туралы мәліметтер бар. Француздық шығын 200–600 адамға бағаланды. Дэвид Чандлер француздық шығынның шамамен 200 адамды құрағанын және 5000 ресейлік әскердің тек 1000-ы өлімнен немесе тұтқыннан құтылғанын айтты. Корнилов IX корпустың қалдықтарына басшылық етті. Оның шамамен 1500 аман қалғандары үш немесе төрт уақытша батальонға біріктірілді. Бұл бақытсыз бөлім 14 ақпанда Ваушамп шайқасында тағы 600 адамнан зардап шекті және барлық зеңбіректерін жоғалтты. Блюхер Олсуфьевтің апатты жағдайынан хабардар болғаннан кейін Капцевич пен Клейстке кері бұрылып, Вертусқа түнгі жорық жасауды бұйырды. Сакен батысқа қарай Трильпортқа жорық жасады, оған Монмирайға қайта оралуға бұйрық берілді. Йорктан Сакенмен Монмирай маңында кездесуі және Шато-Тьерриде Марна арқылы қашу жолын ашық ұстауы сұралды. Шайқасқаннан кейін Наполеон өзін Силезия армиясының тым созылған ортасында тапты. Егер ол шығысқа қарай жылса, Капцевич пен Клейст корпустарын кері итеруге болады. Батысқа қарай жылжу Сакен мен Йорк басқаратын күштерді тұтқындап, жою мүмкіндігін ұсынатындықтан, ол батысқа бұрылды. Наполеон Мармонтқа Лагранж дивизиясымен және I атты әскер корпусымен бірге Этожесті ұстап тұруды және Блюхерді бақылауда ұстауды бұйырды. Кешкі сағат 7:00-де император Этьен Мари Антуан Чемпион де Нанкутиді екі атты дивизиямен Монмирайды басып алуға жіберді. Оларға ертең Рикард дивизиясы және Ней мен Мортье дивизиялары қосылуға тиіс болды. Монмирай шайқасы келесі күні Сакен мен Йоркқа қарсы өтті.

According to Digby Smith the French lost 600 killed and wounded out of the 13,300 infantry and 1,700 cavalry that were engaged in the action. The Russians lost 2,400 men and nine guns out of the 3,700 soldiers and 24 guns that were present. Captured were General Leutnant Olsufiev and General major Prince Konstantin Poltoratsky. Francis Loraine Petre credited Olsufiev with 4,000 infantry and 24 guns of which 1,600–1,700 men and 15 guns escaped. George Nafziger cited several sources including one that listed Russian losses as 1,400 dead and 1,894 captured including three generals and 21 guns, with 1,900 troops getting away. French losses were estimated at 200–600. David G. Chandler stated that French losses were only about 200 men and that only 1,000 out of 5,000 Russians escaped death or capture. Kornilov assumed command of the remnant of IX Corps. Its approximately 1,500 survivors were grouped into three or four temporary battalions. This unlucky outfit suffered 600 more casualties and lost all their cannons at the Battle of Vauchamps on 14 February. When Blücher heard about Olsufiev's disaster, he ordered Kaptzevich and Kleist to turn around and make a night march back to Vertus. Sacken, who had marched west to Trilport, was ordered to return to Montmirail. Yorck was requested to meet Sacken near Montmirail while holding open an escape route over the Marne at Château Thierry. After the battle, Napoleon found himself squarely in the middle of the overextended Army of Silesia. If he advanced to the east, he would merely push the corps of Kaptzevich and Kleist back. A move to the west held the possibility of trapping and destroying the forces under Sacken and Yorck, so he turned west. Napoleon ordered Marmont with Lagrange's division and the I Cavalry Corps to hold Étoges and keep Blücher under observation. At 7:00 pm the emperor directed Étienne Marie Antoine Champion de Nansouty with two cavalry divisions to occupy Montmirail. They were to be joined there in the morning by Ricard's division and the divisions under Ney and Mortier. The Battle of Montmirail was fought the next day against Sacken and Yorck.