Кіріспе
1809 жылғы Бесінші коалиция соғысының шайқасы – Экмюль шайқасы. 1809 жылғы 22 сәуірде болған бұл шайқас 1809 жылғы науқанның шешуші нүктесі болды, және ол Бесінші коалиция соғысы ретінде де танымал. Наполеон I 1809 жылғы 10 сәуірде Австрияның архигерцогы Карл басқарған австриялықтардың соғыс қимылдарына дайын болмады, және француз императорлық тәжін кигеннен кейін алғаш рет қарсыласына стратегиялық басымдықтан бас қоюға мәжбүр болды. Маршал Даву басқарған III корпус және маршал Лефевр басқарған Баварияның VII корпусының қаһармандық қорғанысының нәтижесінде Наполеон австриялық әскердің басты күштерін жеңіп, соғыстың соңына дейін стратегиялық басымдықты өз қолына алды.
The Battle of Eckmühl fought on 22 April 1809, was the turning point of the 1809 Campaign, also known as the War of the Fifth Coalition. Napoleon I had been unprepared for the start of hostilities on 10 April 1809, by the Austrians under Archduke Charles of Austria and for the first time since assuming the French Imperial Crown had been forced to give up the strategic initiative to an opponent. Thanks to the dogged defense waged by the III Corps, commanded by Marshal Davout, and the Bavarian VII Corps, commanded by Marshal Lefebvre, Napoleon was able to defeat the principal Austrian army and wrest the strategic initiative for the remainder of the war.
Стратегиялық жағдай
Регенсбургтен (француздарға Ратисбоннан) Пфаффенхофенге дейінгі елу шақырымдық майданға, қиын, орманды жерлермен белгіленген, француз бен австриялықтар ешқайсысы қарсыласының күші, орналасуы немесе ниеті туралы жеткілікті мәліметке ие болмады. Австрия армиясының басым бөлігі Ландшуттағы көпір басын және Венаға қарайтын басты жолды қорғау үшін орналасқан деп есептеген Наполеон 1809 жылдың 20 сәуірінде әскерінің көп бөлігін оңтүстік-батысқа шабуылға жіберді. Абенсберг шайқасы француздың айқын жеңісімен аяқталды, содан кейін Наполеон Давудың III корпусы мен Лефеврдің (Бавариялық) VII корпусынан басқа барлық әскерін Австрия армиясының қалдықтары деп ойлағандарды қууға және жоюға бұйрық берді. Алайда, француз шабуылы Австрия армиясын ғана емес, V армия корпусы, VI А.К. және II резервтік А.К. құрамындағы сол қанатын армияның қалған бөлігінен бөліп тастады. Архиегер Карл III А.К. және IV А.К. екі корпусын солтүстікке қайтарып алды, олар Дунайдағы Аббахтан бастап Гроссе-Лабердегі Экмюльге дейін тоғыз шақырымдық желі құрды. Көбірек айтсақ, Наполеон білмейтін жайт, австриялықтар 1809 жылдың 20 сәуірінде Регенсбургтегі француз гарнизонын және Дунайдағы стратегиялық көпірін қоршап алып, басып алып, өздерінің жеңісіне қол жеткізді. Регенсбургтегі көпірді басып алу Карлға генерал-дер-кавалери Беллегардтың I А.К. және ФЗМ Колловраттың II А.К. құрамындағы оң қанатымен байланысты қайта орнатуға мүмкіндік берді, бұл қанат бұрын Дунай арқылы Австрия армиясының қалған бөлігінен бөлініп кеткен еді.
Ұрыс жоспарлары
Регенсбургтегі көпірді басып алғаннан кейін, Карл архиепископына енді Ландшут көпір басын қорғаудың қажеті болмады, оның орнына Даву корпусын қоршап, жою мақсатымен қалған күштерін шоғырландыруға көшті. ФМЛ принц Фридрих Гогенцоллерн-Гечингеннің III армия корпусы (15 700 адам) және ФМЛ принц Франц Сераф Розенберг-Орсинидің IV армия корпусы (21 460 адам) Австрия армиясының сол жағын ұстап тұруға, Даву корпусын қатаң ұстап тұруға бұйрық алды. Ал ФЗМ Иоганн Колловраттың жаңа II армия корпусы (28 168 адам) және Г.д.К. Лихтенштейн принці Иоганнның I резервтік армия корпусының элиталық гранадиерлері мен курассиерлері Регенсбургтен оңтүстікке қарай жылжып, Давудың әлсіз сол қанатына қарсы орналасты. Түсініксіз себеппен, Г.д.К. граф Генрих фон Беллегардқа ешқандай бұйрық берілмеді, сондықтан оның қуатты I армия корпусы (27 653 адам) Дунайдың солтүстік жағалауында қалып, келесі шайқаста ешқандай рөл атқармады. Наполеон өз кезегінде оңтүстік-батысқа қарай Ландшут және Исар өзеніндегі көпіріне шегініп жатқан австриялық күштерді қоршап, жоюға ниеттенді. II және IV корпустар (барлығы 57 000 адам, маршал Массенаның басқаруымен) Ландшуттан Исар өзенін кешіп, австриялықтардың оң жағалауға өтуіне кедергі келтіруге бағытталды. Осы уақытта, маршал Ланнның басқаруымен, Ланнның уақытша корпусы, VII (Вюртемберг) корпусы, VII корпустың дивизиясы және екі курассиер дивизиясы (барлығы 51 000 адам) жеңілген австриялықтарды тызғын қуып, жоюға тиіс болды. Наполеон «үш полк қабаты» деп ойлағанды тазалау Давуға тапсырылды, тіпті III корпустың бастапқы бөлімдерінің жартысынан астамы Ланнның топтамасын құру үшін бөлінген болатын. Давудың баяндамаларына қарамастан, Наполеон оған таңертең австриялықтарға шабуыл жасауға бұйрық берді, егер көмек қажет болса, Лефеврдің де әлсіреген корпусы оған қолдау көрсетеді (екі корпустың жалпы саны шамамен 36 000 адам).
22 сәуір
Австриялық шабуылдың басты күштері Монбрунның қаһарлы кавалериясына тап болды, олар төбелі және орманды жердің арқасында шабуылдың қарқынын басып тастады. Розенберг Давудың әскері шабуылдағы шайқасқа қатыспағанын байқағанда, қатты алаңдады және француз әскерінің келе жатыр деген дұрыс болжам жасады. Шындығында, бұл әскерлер келді де, Розенбергтің қанатты күзетін жеңіп алды. Наполеон француз армиясын 22-сі тамыздың 2-сінде қозғап, солтүстікке қарай 18 шақырымға бірнеше сағаттың ішінде жеткізді, яғни Давуға күшейте беру уәделенген мерзімнен бұрын жетеді. Шабуылдың алғы шебінде генерал Вандамме басқарған неміс әскерлері болды; олар Экмюльдегі көпірге шабуылдап, қаланың шатосын австриялықтардың қызу қарсылығына қарамастан басып алды. Осы кезде Даву өзінің әскерін Австрияның Унтерлайхлинг ауылына және солтүстік орманға қарсы жіберді. Атақты 10-шы жеңіл полк орман төңірегінде аяусыз шайқасқа қатысты, бірақ Деррой басқарған бавариялықтармен күшейтіліп, позицияны басып алды. Унтерлайхлингтің солтүстігінде Луи Фриан мен Сент-Илаирдің басқаруымен Давудың әскерлері Оберлайхлинг пен айналасындағы орманды қорғағандарды тұрақты түрде кері тартты, венгр гранадерлері ұстаған редутты басып алды және Карлға жалпы шегінуге бұйрық берді. Күрес енді ірі кавалерия шайқастарының сериясына айналды, өйткені австриялықтар көптеген тұтқындарды жоғалтпай әскерін құтқаруға тырысты. Габсбург армиясының ең жақсы кавалериясы Винсент Шеволеже және Стипсик гусарлары Экмюль мен Унтерлайхлингтің үстіндегі орман арасындағы Беттелберг биіктігін басып алды. Бұл элиталық бөлімдер бавариялық жаяу әскері тоқтатқанға дейін бірнеше неміс жеңіл кавалериясын талқандады. Наполеон осы позицияны дереу басып алуды талап етті және Сент-Сюльпис пен Нансутидің басқаруымен екі ауыр кавалерия дивизиясын алға жіберді. Бұл атты әскер австриялық артиллериясының оқтарына ұшырады, бірақ соған қарамастан, жау кавалериясын жеңгеннен кейін артиллерияшыларды сабырмен шабуылдады. Шегінудің бірінші кезеңі аяқталды, бірақ ол әлі біткен жоқ. Австриялықтар жолдағы тар жерді тауып, француз ағынын тоқтатуға бұйрық алды. Неміс жеңіл кавалериясымен қолдау көрсетілген үш француз кирасир дивизиясы шабуылдады және қызу шайқас басталды. Австриялықтар ерлікпен соғысты, бірақ олардың саны жетіспеді және кері шегінуге мәжбүр болды. Осы шайқас кезінде француз кавалериясы олардың қанатына шабуыл жасады және қалған австриялық атты әскер үлкен жылдамдықпен солтүстікке, Регенсбургке қашты.
Салдары
Француздар шайқасты жеңіп алды, бірақ ол шешуші шайқас болған жоқ. Наполеон Даву мен Дунайдың арасында австрия армиясын қоршап алуды жоспарлаған еді, бірақ Ретисбон қаласының түскенін білмеді, осылайша австриялықтарға өзен арқылы қашуға мүмкіндік берді. Дегенмен, француздар 3000 адамының құрбан болуының орнына 10 700 австриялықтың қаза тауып, Наполеонның жылдам келуі оның әскерінің толыққанды осьтік қайта құрылуына (солтүстік-оңтүстік бағыттан шығыс-батыс бағытына) куә болды, бұл австриялықтардың жеңілісіне жағдай жасады. Келесі әскери науқандар француздардың Ретисбонды қайта басып алуына, австриялықтардың Оңтүстік Германиядан қуылғандығына және Венаның құлауына әкелді. Наполеон Экмюль шайқасында аяқталған маневрлер сериясы туралы «Бұл мен жасаған ең керемет әрекет» деген пікір білдіргендігі айтылады. Экмюль шайқасындағы жеңістен кейін Наполеонның соғыс кеңесі Ратисбон шайқасына жол ашты.