1800 жылғы Хёхштедт шайқасы

Кіріспе

Екінші коалиция соғысының шайқасы, 1800 жылғы шайқас.

Хёшштадт шайқасы 1800 жылдың 19 маусымында Хёшштадтқа жақын Дунайдың солтүстік жағалауында болды. Онда генерал Жан Виктор Мари Моро бастаған француз әскері барон Пál Kray басқарған австриялықтарды жеңді. Австриялықтар кейін Ульм қамалды қаласына шегінуге мәжбүр болды. Моро қаланың мықты бекіністеріне шабуыл жасамай, оның салдарынан көптеген жандар мен уақытты жоғалту қаупін болдырмады, және Дунай өткелін қорғаған Крейдің қолдаушы күштерін шығысқа қарай ығыстырды. Шығысқа қарай шегіну мүмкіндігінен айырылған Крей тез арада Ульмді тастап, Баварияға қайтырды. Бұл Венаға қарай Дунай жолын ашты. Дунай арнасы, Ульм, Донауверт, Ингольштадт және Регенсбург қалаларын байланыстыратын бұл өткел Франция мен Киелі Рим империясы арасындағы Еуропалық үстемдік үшін күресте стратегиялық маңызға ие болды. Дунайды, әсіресе Вюртемберг және Бавария арқылы өтетін арнаны бақылайтын әскер маңызды Мюнхен қаласына және Габсбургтардың билігінің орталығы – Венаға жол аша алатын еді. Бұл шайқастың нәтижесі 1704 жылы Испания мұрагерлік соғысы кезінде осы далаларда болған оқиғаға кері болды. Ол кездегі Хохштадттың екінші шайқасы Венаның қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, одақтас ағылшын және австриялық әскерлеріне Францияға жол ашқан болатын.

Өмірбаян

Бірінші коалиция күштері Верден, Кайзерслаутерн, Неервинден, Майнц, Амберг және Вюрцбургте бірнеше алғашқы жеңіске жеткенімен, Солтүстік Италиядағы Наполеон Бонапарттың әрекеттері австриялық әскерді кері тартуға мәжбүр етті және Леобен бейбіт шартының (17 сәуір 1797 ж.) және одан кейінгі Кампо Формио келісімінің (1797 жылғы қазан) жасалуына әкелді. Бұл келісімді іске асыру қиындық тудырды. Австрия Венециялық территориялардың бір бөлігінен тез бас тартпады. Раштатта өткен конгресс оңтүстік-батыс Германияның қай штаттарының медиациялануын шешу үшін шақырылды, осылайша жер аумақтарын жоғалтқан династиялық үйлерге өтемақы төленбек болды, бірақ ешқандай прогреске қол жеткізілмеді. Француз республикалық күштерінің қолдауымен швейцариялық көтерілісшілер бірнеше бүлік ұйымдастырды, нәтижесінде 18 айлық азамат соғысынан кейін Швейцария конфедерациясы құлап түсті. 1799 жылдың басында француз директориясы Австрияның кешіктіру тактикасына наразылық білдірді. Неапольдегі көтеріліс қосымша алаңдату тудырды, ал Швейцариядағы соңғы табыстар француздардың Италияның солтүстігінде және Германияның оңтүстік-батысында тағы бір науқанға шығуы үшін ыңғайлы уақыт екенін көрсетті. 1800 жылдың басында Франция және Австрия әскерлері Рейн өзенінің арғы жағында бір-біріне қарсы тұрды. Фельдцейгмейстер Пал Крей шамамен 120 000 әскерге басшылық етті. Оның құрамында австриялық тұрақты әскерлерден басқа, Бавария сайлаушылығынан 12 000 адам, Вюртемберг герцогтығынан 6 000 әскер, Майнц архиепископтығынан 5 000 сапасы төмен сарбаз және Тироль графтығынан 7 000 милиция болды. Олардың 25 000-ы Воралбергті қорғау үшін Боден көлінің шығыс жағына орналастырылды. Крей 95 000 сарбаздан тұратын негізгі күштерін Рейн өзенінің бағыты Швейцарияның солтүстік шекарасы бойында батысқа қарай ағысынан Францияның шығыс шекарасы бойында солтүстікке қарай ағысына дейін өзгеретін L тәрізді бұрышта орналастырды. Крей өзінің басты қоймасын Констанц көлінің солтүстік-батыс жағындағы Стоккахта, француз бақылауындағы Швейцариядан бір күндік сапар қашықтықта орналастырды. Дивизия генералы Жан Виктор Мари Моро 137 000 француз әскерінен тұратын қарапайым қаруланған әскерге басшылық етті. Олардың 108 000 әскері далалық операцияларға қол жетімді болды, ал қалған 29 000-ы Швейцария шекарасын күзетіп, Рейн бекіністерін ұстады. Наполеон Бонапарт Швейцариядан шабуыл жасау арқылы австриялықтарды айналып өтуге негізделген операция жоспарын ұсынды, бірақ Моро оны қабылдаудан бас тартты. Оның орнына Моро Базельдің жанында Рейн өзенінің солтүстікке қарай бұрылатын жерінен өтуді жоспарлады. Француз колоннасы Мороның нағыз ниетінен Крейдің назарын аулақ қылып, Рейн өзенін батыстан кесіп өтетін болды. Бонапарт Клод Лекурб корпусының алғашқы шайқастардан кейін Италияға жіберілуін қалады, бірақ Мороның басқа жоспарлары бар еді. Күрделі маневрлер арқасында ол Крейдің әскерін айналып өтіп, екі жақтан шабуылдап, қайтадан айналып өтті, Мороның әскерлері Қара Орманның шығыс беткейінде орналасты, ал Крейдің әскерінің бір бөлігі әлі де қарсы жағындағы өткелдерді күзетіп тұрды. 1800 жылдың 3 мамырында Моро мен Крей әскерлері арасында Енген және Стокках шайқастары болды. Енген маңындағы шайқастар екі тараптың да ауыр шығынға ұшырауымен аяқталды. Алайда, екі негізгі әскер Енгенде шайқасқанда, Клод Лекурб Жозеф Луи, Лоррейн Вадемонт князі басқаратын австриялық қорғаушылардан Стоккахты басып алды. Стоккахтағы негізгі жабдықтау базасын жоғалту Крейді солтүстікке, Мескирхке кері шегінуге мәжбүр етті, онда оның әскері қорғаныста қолайлы жағдайға ие болды. Бұл сонымен қатар Крейдің Швейцария және Форарльберг арқылы Австрияға кері шегінуіне кедергі келтірді. 4 және 5 мамырда француздар Мескирхке бірнеше рет және сәтсіз шабуыл жасады. Жақын жердегі Крумбахта, австриялықтар да позициясы мен күшінің басымдығына ие болды, 1-ші жартылай бригада ауылды және оның айналасындағы биіктіктерді басып алды, бұл оларға Мескирхке қатысты үстемдік беретін еді. Кейіннен Крей өзінің күштерін Зигмарингенге кері тартты, француздар да оның соңынан ілесіп кетті. 9 мамырда жақын жердегі Биберах ан дер Ристе шайқастар болды; іс-қимыл негізінен 25 000 адамнан тұратын француз "Орталықтан" тұрады, оған Лорен де Гувион Сент-Сир басшылық етті. 10 мамырда австриялықтар ауыр шығынмен қайтадан кері шегінді, бұл жолы Ульмге.

Although the First Coalition forces achieved several initial victories at Verdun, Kaiserslautern, Neerwinden, Mainz, Amberg and Würzburg, the efforts of Napoleon Bonaparte in northern Italy pushed Austrian forces back and resulted in the negotiation of the Peace of Leoben (17 April 1797) and the subsequent Treaty of Campo Formio (October 1797). This treaty proved difficult to administer. Austria was slow to give up some of the Venetian territories. A Congress convened at Rastatt for the purposes of deciding which southwestern German states would be mediatised to compensate the dynastic houses for territorial losses, but was unable to make any progress. Supported by French republican forces, Swiss insurgents staged several uprisings, ultimately causing the overthrow of the Swiss Confederation after 18 months of civil war. By early 1799, the French Directory had become impatient with stalling tactics employed by Austria. An uprising in Naples raised further alarms, and recent gains in Switzerland suggested the timing was fortuitous for the French to venture on another campaign in northern Italy and southwestern Germany. At the beginning of 1800, the armies of France and Austria faced each other across the Rhine. Feldzeugmeister Pál Kray led approximately 120,000 troops. In addition to his Austrian regulars, his force included 12,000 men from the Electorate of Bavaria, 6,000 troops from the Duchy of Württemberg, 5,000 soldiers of low quality from the Archbishopric of Mainz, and 7,000 militiamen from the County of Tyrol. Of these, 25,000 men were deployed east of Lake Constance (Bodensee) to protect the Vorarlberg. Kray posted his main body of 95,000 soldiers in the L shaped angle where the Rhine changes direction from a westward flow along the northern border of Switzerland to a northward flow along the eastern border of France. Unwisely, Kray set up his main magazine at Stockach, near the northwestern end of Lake Constance, only a day's march from French held Switzerland. General of Division Jean Victor Marie Moreau commanded a modestly equipped army of 137,000 French troops. Of these, 108,000 troops were available for field operations while the other 29,000 watched the Swiss border and held the Rhine fortresses. Napoleon Bonaparte offered a plan of operations based on outflanking the Austrians by a push from Switzerland, but Moreau declined to follow it. Rather, Moreau planned to cross the Rhine near Basel where the river swung to the north. A French column would distract Kray from Moreau's true intentions by crossing the Rhine from the west. Bonaparte wanted Claude Lecourbe's corps to be detached to Italy after the initial battles, but Moreau had other plans. Through a series of complicated maneuvers in which he flanked, double flanked, and reflanked Kray's army, Moreau's forces lay on the eastern slope of the Black Forest, while portions of Kray's army was still guarding the passes on the other side. Battles at Engen and Stockach were fought on 3 May 1800 between the Moreau's and Kray's armies. The fighting near Engen resulted in a stalemate with heavy losses on both sides. However, while the two main armies were engaged at Engen, Claude Lecourbe captured Stockach from its Austrian defenders under Joseph Louis, Prince of Lorraine Vaudémont. The loss of this main supply base at Stockach compelled Kray to retreat north to Meßkirch, where his army enjoyed a more favorable defensive position. It also meant, however, that any retreat by Kray into Austria via Switzerland and the Vorarlberg was cut off. On 4 and 5 May, the French launched repeated and fruitless assaults on the Meßkirch. At nearby Krumbach, where the Austrians also had the superiority of position and force, the 1st Demi Brigade took the village and the heights around it, which gave them a commanding aspect over Meßkirch. Subsequently, Kray withdrew his forces to Sigmaringen, followed closely by the French. Fighting at nearby Biberach an der Ris ensued on 9 May; action principally consisted of the 25,000 man strong French "Center", commanded by Laurent de Gouvion Saint Cyr against a Habsburg force of similar size. Again, on 10 May, the Austrians withdrew with heavy losses, this time to Ulm.

Француз тілі

Көзі анық емес, қандай күштер қатысқан. Әрине, шамамен 40 000 әскер болған, мүмкін 60 000-ға дейін, бұл Австрия және Вюртембергтің барлық күштерінен – 10 000–30 000-нан әлдеқайда көп. Сол кездегі мәліметтерге сәйкес, 94-ші жарты бригадасы Höchstädt пен Donauwörth арасындағы Гремхайм ауылында, Блиндхаймнан шамамен 800 метр қашықтықтағы шайқастың ортасында болған. Бұл генерал Клод Жак Лекурб корпусының, соның ішінде генералдар Лаваль, Молитор, Жардон және Вандамме күштерінің болғанын көрсетеді. Бұл Moreau-дың француз соғыс министріне жіберген хатының үзіндісінде де расталған, ол 1800 жылдың 10 маусымында Лондон хроникасында жарияланған. "Осы шайқаста 6-шы жеңіл атқыштар, 13-ші атты әскер, 4-ші гусарлар және 11-ші жеңіл атқыштар өзгеше көзге түсті. Қалған дивизиялар, сондай-ақ ЛеКлер дивизиясы Дунайды жылдам кешіп өтті. Генерал Греньер де жақсы дайындалған еді". Барон Антуан Анри Жомини өзінің "Соғыс өнері" еңбегінде генерал Дедон Дюклостың Höchstädt-тегі француз жеңісінде маңызды рөл атқарғанын айтады.

Жалпы тапсырма

Моро Ульмге қарай жорып бара жатқандай болды, ол Сигмаринген мен Биберах ан дер Ристен шығысқа қарай жиырма шақырымдай жерде орналасқан еді, осы жерде оның әскері мен Крейдің әскері бірнеше күн бұрын шайқасқан болатын. Дегенмен, жақсы қорғалған және жабдықталған қалаға тікелей шабуыл жасаудың орнына, оның әскері кенеттен шығысқа бұрылып, Ульм мен Донауверт арасындағы кішігірім күштерге шабуыл жасады. Лекурб алдымен Ландсберг пен Аугсбургте бекіністерді нығайтып, Виенаға таулы жолды күзетіп, Тирольде қалған принц Реус Плауэннен өзін қорғау үшін жеткілікті резервтік әскер қалдырды. Содан кейін ол Деттинген, Блиндхайм (Бленхайм) және Хохштадтқа жақындады. Генерал Греньер корпусы оң жақ қанатын Дунай мен Гунцбургке, ал сол жақ қанатын Кинсдорфқа орналастырды. Генерал Ришепансе Ильердің екі жағалауын қорғап, Ульмнен оңтүстікке қарай созылған жолды қамтамасыз етті және Швейцариямен байланыс жасады; онда ол австриялықтармен шайқас жүргізіп, қарсы тұрды. Үш резервтік дивизия Камлак пен Миндель ауылдарында қалды, егер генерал Лекурбтың Ульмге жасаған шабуылы сәтті аяқталса, немесе Греньердің Гунцбургке жасаған шабуылына қолдау көрсету үшін күшін сақтап тұрды. Бұл оқиға, кем дегенде Моро үшін, шайқастың шешуші нүктесі болғандай көрінді, ол оны өз хабарламасында егжей-тегжейлі сипаттады. Крейдің Ульмді эвакуациялауына әкелген науқан Мороның ең жарқын жеңістерінің бірі болды. Наполеон Бонапарт Мороға науқанды жүргізу туралы нақты нұсқаулар бергенімен, Моро олардың барлығын елемеді. Дегенмен, олардың біріккен күш-жігері Габсбургтердің әскери операцияларына зиян келтірді. 1800 жылдың көктемінде Моро Германиядағы австриялық қорғанысты жойғанда, Массена мен Деса Солтүстік Италиядағы австриялықтардың қарсы шабуылдарына тап болды. Наполеон резервтік корпустың күштерін қосып, Маренго шайқасында австриялықтарды жеңді. Австрияның Маренгодағы жеңілісінен бес күн өткен соң, Хохштадт маңындағы шайқас француздарға Мюнхенді басып алуға мүмкіндік берді. Біріккен күш-жігері Габсбургтерді жауынгерлік әрекеттерді тоқтатуға келісімге мәжбүр етті, бірақ француздар бавариялықтардан ірі сомада алымдар жинады. Осы айқын шығындарға қарамастан, австриялықтар қолайсыз бейбітшілік шарттарын қабылдауға құлықсыздық танытты. Қарашаның ортасында француздар бітімге келді, ал Моро 1800 жылдың 3 желтоқсанында Хоэнлинденде тағы бір маңызды және шешуші жеңіске жетті. Келесі Луневиль бейбіт шарты Австрияны итальяндық территориясының көп бөлігінен айырды, Габсбургтерді төменгі елдердегі, Швейцариядағы және Солтүстік Италиядағы француз клиенттік мемлекеттерін мойындауға міндеттеді, сондай-ақ Баден мен Вюртемберг герцогтықтары және Баварияның курфюрстігі арқылы шағын тәуелсіз шіркеулік және секулярлық императорлық княздықтарды медиатизациялауға негіз салды.

Moreau appeared to march toward Ulm, which lay some twenty miles east of Sigmaringen and Biberach an der Ris, where his army and Kray's had engaged a few days earlier. Instead of striking directly at the well fortified and supplied city, however, his force suddenly veered to the east and struck at the smaller forces posted between Ulm and Donauwörth. Lecourbe first secured posts in Landsberg and Augsburg, and left sufficient rearguard troops to protect himself from Prince Reuss Plauen, who remained in the Tyrol, guarding mountain access to Vienna. He then approached Dettingen, Blindheim (Blenheim) and Höchstädt. The Corps of General Grenier has been posted with their right flank to the Danube and Gunzburg, and their left flank at Kinsdorf. General Richepanse protected both shores of the Iller, covering the road from Ulm south to Memmingen, and secured communication with Switzerland; there, he withstood considerable skirmishing with the Austrians. Three divisions of reserve remained at the hamlets of Kamlack and Mindel, to support the attack made by General Lecourbe on Ulm, in a case it should succeed, or Grenier's attack upon Gunzburg, in case Lecourbe should not succeed. This accomplishment seemed to mark the turning point of the action, at least it did to Moreau, who mentioned it at length in his dispatch. The campaign culminating in Kray's evacuation of Ulm was one of Moreau's most resounding triumphs. Napoleon Bonaparte had given Moreau specific instructions about the conduct of the campaign, all of which Moreau had ignored. Regardless, their combined efforts damaged Habsburg military operations. In Spring 1800, while Moreau wrecked Austrian defenses in Germany, Massena and Desaix ran into stiff Austrian offensives in Northern Italy. Napoleon brought in the reserve corps and defeated the Austrians at Marengo. The battle near Höchstädt, five days after the Austrian disaster at Marengo, allowed the French to take Munich. The combined efforts forced the Habsburgs to accept an armistice, which ended hostilities for the rest of the summer, but the French extracted massive levies on the Bavarians. Despite these significant losses—both of them decisive—the Austrians were reluctant to accept disadvantageous peace terms. In mid November, the French ended the truce and Moreau inflicted another significant and decisive defeat at Hohenlinden on 3 December 1800. The subsequent Peace of Lunéville stripped Austria of much of her Italian territories, obliged the Habsburgs to recognize the French satellites in the Low Countries, Switzerland, and northern Italy, and laid the groundwork for the mediatization of the small independent ecclesiastical and secular imperial polities by the duchies of Baden and Württemberg, and the Electorate of Bavaria.

Кітаптар мен энциклопедиялар

Арнольд, Джеймс Р. Маренго және Хоэнлиден. Барнсли, Оңтүстік Йоркшир, Ұлыбритания: Pen & Sword, 2005. Барнс, Грегори Фримонт. Наполеон Бонапарт. Osprey Publishing, 2012. Бланнинг, Тимоти. Француз революциялық соғыстары, Нью-Йорк, Оксфорд университетінің баспасы, 1996. Клаузевиц, Карл фон (2021). Коалиция құлады, Наполеон қайтып келді: 1799 жылғы Италия мен Швейцариядағы науқан, 2-том. Аударған және түсіндірген Николас Мюррей мен Кристофер Прингл. Лоуренс, Канзас: Канзас университетінің баспасы. Эггенбергер, Дэвид. "Höchstädt II", Ұрыстар энциклопедиясы, Dover Publications, 2014. Херальд, Дж. Кристофер. Наполеон дәуірі. Houghton Mifflin Company, 1963. Француз революциясының соғыстары тарихы: Ұлыбритания мен Францияның азаматтық тарихының очерктерімен бірге, 1788 жылғы революциялық қозғалыстардан бастап, 1815 жылғы жалпы бейбітшілік орнатуға дейін, Куль, Франция, 1820. Жомини, Антуан Анри (барон). Соғыс өнері, Wilder Publications, 2008, 173 бет. Тұңғыш рет 1862 жылы ағылшын тілінде жарық көрген. Ротенберг, Гюнтер Эрих. Наполеон дәуіріндегі соғыс өнері. Индиана университетінің баспасы, 1980. Слоан, В. М. Наполеонның өмірі. Франция, 1896 (қайта басылым, 1910), 109 бет. Смит, Дигби. Наполеон соғыстарының деректер кітабы. Лондон: Greenhill, 1998. Ван Эсс Лодевик, Виллем. Генерал Мороның 20 маусымдағы Нершеймдегі соғыс министріне жолданған хатының үзіндісі. Лондондық Хроника. W. Day, 1810.