Кіріспе
1800 жылы Екінші коалиция соғысы кезінде болған шайқас. Француз революциялық соғысында 4600-5500 адам қаза тапты немесе жарақат алды, оның ішінде 4665 австриялық және 114 бавариялық сарбаз болды. Жан Виктор Мари Моро басқаратын француз армиясы 18 жасар Австрияның эрцгерцогы Иоанн басқарған австриялық-бавариялық әскерін қатты жеңіске ұйтты. Жеңілген жақтар апаттық шегінуге мәжбүр болды, бұл оларды соғыс тоқтату туралы келісімге келуге итерді, нәтижесінде Екінші коалиция соғысы аяқталды. Хоэнлинден қазіргі Германиядағы Мюнхеннен шығысқа қарай 33 шақырым қашықтықта орналасқан. Генерал Мороның 56 мың сарбазы 64 мың австриялық және бавариялық әскермен шайқасты. Австриялықтар жеңілген жауды қуатын жолмен жүрді деп ойлап, төрт бөлікке бөлініп, тығыз орманды аймақтан өтті. Моро австриялықтар Эберсберг орманнан шыққанда оларға шабуыл жасады, сонымен қатар Антуан Ришпанс дивизиясын австриялықтардың сол қанатын айналып өту үшін күтпеген шабуылға жіберді. Мороның генералдары тамаша жеке бастамашылық танытып, ең ірі австриялық колоннаны қоршап алып, жойды. Бұл шешуші жеңіс, 14 маусым күні Маренго шайқасында француздардың жеңісімен бірге, Екінші коалиция соғысын аяқтады. 1801 жылдың ақпан айында австриялықтар Луневиль шартын жасады. Австрия канцлері Иоганн Амадей фон Тугут әскерге қолбасшылық етуді алдымен Австрияның эрцгерцогы Фердинанд Карл Иосифке және Венгрияның эрцгерцогы Иосифке ұсынды, бірақ екеуі де бас тартты. Оның қабілетті ағасы, Тешен герцогы Карл да қолбасшылықтан бас тартқандықтан, император тағы бір ағасын, 18 жасар эрцгерцог Иоаннды тағайындады. Тәжірибесіз жас жігіт мұндай үлкен жауапкершілікке дайын болмады, сондықтан император Франц фон Лауэрді Иоаннның орынбасары етіп тағайындап, оны фельдцейгмейстер шеніне көтерді. Иоанн Лауэрдің нұсқауларын орындауға міндеттелді. Қарулы күштердің тоқтауы қыркүйек айында жаңартылды, бірақ 12 қарашада күшін жойды. Осы уақытқа дейін Вейротер Иоанн мен Лауэрді шабуылға көшуге көндірді. Вейротердің жоспары бойынша, француздардың Ландшут маңындағы сол қанатын жою және Мороның Мюнхен батысындағы байланысын кесу үшін оңтүстікке қарай шабуыл жасау керек болды. Бірнеше күн жорықтан кейін австриялық армияның мұндай амбициялық жоспарды орындауға тым баяу екені анық болды. Сондықтан Лауэр эрцгерцогты Мюнхенге тікелей шабуыл жасауға көндірді. Дегенмен, күтпеген шабуыл Мороның шашыраңқы француз әскерлерін дайын емес ұстап алды және жергілікті басымдыққа қол жеткізді. Алайда Моро өз әскерін Хоэнлинден маңындағы ашық жерге орналастырып, шайқасуға шешім қабылдады. Олардың позициясына жақындау үшін австро-бавариялық әскерлер батысқа қарай тығыз орманды аймақтан өтуге мәжбүр болды.
4,600 5,500 dead or wounded Ubl|4,665 Austrians|114 Bavarians during the French Revolutionary Wars. A French army under Jean Victor Marie Moreau won a decisive victory over an Austrian and Bavarian force led by 18 year old Archduke John of Austria. The allies were forced into a disastrous retreat that compelled them to request an armistice, effectively ending the War of the Second Coalition. Hohenlinden is 33 km east of Munich in modern Germany. General of Division Moreau's 56,000 strong army engaged some 64,000 Austrians and Bavarians. The Austrians, believing they were pursuing a beaten enemy, moved through heavily wooded terrain in four disconnected columns. Moreau ambushed the Austrians as they emerged from the Ebersberg forest while launching Antoine Richepanse's division in a surprise envelopment of the Austrian left flank. Displaying superb individual initiative, Moreau's generals managed to encircle and smash the largest Austrian column. This crushing victory, coupled with the narrow French victory at the Battle of Marengo on 14 June 1800, ended the War of the Second Coalition. In February 1801, the Austrians signed the Treaty of Lunéville, The Austrian chancellor Johann Amadeus von Thugut first offered Archduke Ferdinand Karl Joseph of Austria Este and Archduke Joseph, Palatine of Hungary command of the army but both declined. Because his brother, the capable Feldmarschall Archduke Charles, Duke of Teschen, also refused the command, the emperor appointed another brother, the 18 year old Archduke John. The inexperienced youth could not cope with this enormous responsibility, so the emperor nominated Franz von Lauer as John's second in command and promoted him to Feldzeugmeister. John was directed to follow Lauer's instructions. The armistice was renewed in September but lapsed on 12 November. By this time, Weyrother had convinced John and Lauer to adopt an offensive posture. Weyrother's plan called for crushing the French left wing near Landshut and lunging south to cut Moreau's communications west of Munich. After a few days of marching, it became obvious that the Austrian army was too slow to execute such an ambitious plan. Therefore, Lauer convinced the archduke to convert the enterprise into a direct attack on Munich. Even so, the sudden advance caught Moreau's somewhat scattered French forces by surprise and achieved local superiority. However, Moreau decided to stand and fight, deploying his army in open ground near Hohenlinden. To approach his position, the Austro Bavarians had to advance directly west through heavily wooded terrain.
Жоспарлар
Мороның негізгі қорғаныс позициясы шығысқа қараған төрт дивизиядан тұрды. Солтүстіктен оңтүстікке қарай оларды дивизия генералы Клод Легран (7 900), бригада генералы Луи Бастуль (6 300), дивизия генералы Мишель Ней (9 600) және дивизия генералы Эммануэль Грауши (8 600) басқарды. Легран, Бастуль және Ней дивизиялары Греньер корпусына қарасты. Моро дивизия генералы Жан Жозеф Анже д’Аутпульдің қол астында 1700 ауыр ат әскерін резервте ұстады. Оңтүстікке қарай Эберсбергке жақын жерде тағы екі дивизия болды, олар дивизия генералдары Антуан Ришепансе (10 700) және Шарль Декаен (10 100) басқарды. Мороның резервтік корпусын д’Аутпуль, Ришепанс, Декаен және Грауши дивизиялары құрады. Моро Ришепанспен солтүстік-шығысқа қарай шабуыл жасап, австриялықтардың сол немесе оңтүстік қанатын соққыға түсіруді жоспарлады. Оның негізгі саптары ашық жерде маневр жасап, австриялықтар ормандардан шыққан кезде қарсы шабуыл жасайтын. Декаен Ришепансеге қолдау көрсетеді. Вейротердің ұрыс жоспарына сәйкес австриялықтар батысқа қарай төрт корпуста алға жылды. Солтүстіктен оңтүстікке қарай олар фельдмаршал лейтенант Михаэль фон Кинмайердің оң колоннасы (16 000), фельдмаршал лейтенант Людвиг Антон, граф Байлет де Латурдың оң-орталық колоннасы (10 800), фельдзегмейстер Иоганн Коллораттың сол-орталық колоннасы (20 000) және фельдмаршал лейтенант Иоганн Зигмунд Риештің сол колоннасы (13 300) болды. Оңтүстік үш колонна Гаагтан Хоэнлинденге дейінгі негізгі жолдың жанымен жүріп өтті. Ал Кинмайер Изен өзенінің аңғарымен Дорфеннен батысқа қарай Ленгдорфқа дейін, содан кейін оңтүстікке Изенге дейін, Хоэнлинден жазығына шығыстан жақындады. Архиегерц Иоанн негізгі шығыс-батыс тас жолымен Коллораттың күшімен бірге аттанды. Латур трассаның солтүстігіндегі жолдарды, ал Риеш оңтүстігіндегі жолдарды пайдаланды. Тығыз орманды жер, нашар жолдар және штабтың нашар жұмысы австриялық колонналардың бір-бірін қолдауына мүмкіндік бермеді. Олардың қолбасшылары француздардың шегінуде деп жаңылысты және олар қашып кетпес бұрын жауларын ұстауға асықты. Австриялықтар ағаштардан шыққанда, Грауши күшті жаяу әскер мен атты әскердің қарсы шабуылына басшылық етті. Коллораттың әскерлері 11-ші шассёрлер атты полкі гранадерлердің квадратын бұзғанда, ал 4-ші гусар полкі артиллериялық батареяны басып алғанда кері шегінді. Спанночи мен жараланған Маркогне тұтқынға түсті. Бес зеңбірегінен айырылған Коллорат Латур мен Риеш оның қанаттарына келгенше жорығын тоқтатуға шешім қабылдады. Сол қанатының ашық болуынан алаңдап, ол Риеш колоннасын іздеуге екі гранадер батальоны жіберді.
Греньердің қанатқа шабуыл
Солтүстікке қарай Кинмайер Исеннен француз бекіністерін ығыстырып шығарды. Олар Греньердің негізгі қорғаныс шебіне батысқа қарай жоспарланған кері шегінуді жүзеге асырды. Кинмайердің сол жақ дивизиясын басқарған фельдмаршал лейтенант Принц Карл Шварценберг, Бастул мен Ней дивизияларын қирату үшін оңтүстік-батысқа жылды. Австрия әскері Форстерн қаласын басып алды, бірақ Моро оларды ығыстыруға көмектесу үшін д’Отопульдің резервтік атқыштар әскерін жіберді. Солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған Тадинг, Веттинг, Крейлинг және Кронакер ауылдары үшін қызу шайқас басталды. Австрияның Мюррей атқыштар полкі №55 Хохенлинденнің солтүстігінде 1,3 км қашықтықта орналасқан Кронакер үшін болған шайқаста көзге түсті. Солтүстік флангда фельдмаршал лейтенант эрцгерцог Фердинандтың дивизиясы Хартхофен қаласының жанында Легранға қарсы әрекетке кірісті. Латур, қар мен қыраудың арасында, лайлы орман жолдарымен жылжуда, жоспардан қалып қойды. Сағат 10:00-де оның колоннасы әлі де Коловрат корпусының арт жағында болды. Осы кезде Кинмайер мен Коловраттың шайқасынан оқтардың шуы майданнан анық естілді. Одан да алаңдатарлығы – оңтүстіктен шайқас дауысы келді. Латур фельдмаршал лейтенанттар Принц Фридрих Гессен-Гомбург пен Фридрих Хоэнлоге-Ингельфингеннің дивизияларын шағын топтарға бөлу туралы ерекше шешім қабылдады. Ол Кинмайерді іздеу үшін бір атқыштар батальоны мен алты кавалерия эскадронын солтүстікке жіберді. Бір батальон мен төрт эскадрон Коловратты іздеу үшін оңтүстікке аттанды. Колоннасының басым бөлігін Миттбах ауылына жеткізгеннен кейін, Латур Шварценбергтің шабуылына көмектесу үшін екі батальон мен екі эскадрон, ал Коловратқа көмектесу үшін үш батальон мен артиллерия батареясын жіберді. Бұл оған үш батальон мен алты эскадронды қалдырды.
Ришепанс қоршауы
Латур сияқты, Риштің әскері де қиын жолдармен және қарлы борандармен күресуге мәжбүр болды. Олар Коллораттан қалып қойып, сағат 9:30-да ғана Албахингке жетті. Осының салдарынан Ришепансе дивизиясы Риштің алдынан өтті. Сент-Кристоф ауылына жақын, Коллорат жіберген екі австриялық гранадер батальоны Ришепансе марш түрінде келе жатқан колоннасына кездесіп, оның дивизиясын екіге бөліп жіберді. Француз бір мақсатпен, өзінің артқы бригадасын бригадтық генерал Жан Батист Друэге қалдырып, солтүстікке қарай алдыңғы бригадасымен жылды. 8-ші желілік жартылай бригада және 1-ші шассирлер атты әскерінің алдымен Ришепансе Майтенбет ауылын басып алып, негізгі тас жолға қарай ілгеріледі. Ол жерде ол Лихтенштейннің фельдмаршал лейтенанты, князь Иоганнның атты дивизиясының бөлімдерімен кездесті. Ришепансе өзінің екі алдыңғы бөлімін генерал-майор Кристиан Вольфскелдің кирасирлерінің шабуылына қарсы тұруға қалдырып, 48-ші желілік жартылай бригаданы батысқа қарай тас жолға бұрды. Осы жолдың Коллораттың артқы жағына тікелей алып баратынын білген ол, жақтарын қорғайтын шабуылшылармен қатар бригаданың үш батальонын қатарластырды. Шығыстан оқ атылғанын естіген Вейротер Коллорат колоннасынан үш бавариялық батальонды жинап, оларды тексеруге жіберді. Бұл бөлімдер оңтүстік-шығысқа қарай жылжып, Друэмен шайқасқа қатысты. Баварияның генерал-майор Карл Филипп фон Вреде басқаратын тағы екі батальон пайда болып, Ришепансе жолын тосқаулады. Ұзаққа соқпай шайқастан кейін 48-ші желілік бригада Вреде әскерін жеңіп алды, ал Вейротер жараланды. Риштің күзетшілері оған аймақта екі француз дивизиясы бар екенін хабарлады. Ол алға жылжып, шайқасқа араласудың орнына, сақтандырып, Абашингке кешіккен әскерлерінің келуін күтуге шешім берді. Осылайша ол Латурдың қатесін қайталады. Ол фельдмаршал лейтенант Игнац Гюлай және фельдмаршал лейтенант Максимилиан, Мервельдт графының басқаруындағы екі күшті дивизиясын бес кішкентай колоннаға бөліп, әрқайсысын жеке орман жолымен жіберді. Риш үш батальонды және атты әскерінің көп бөлігін резервте қалдырды.
Дағдарыс
Сағат 11:00-де Декаен майданның оңтүстік шетіне жақын жерде Друэ бригадасын қолдау үшін келді. Жағдай өте тұрақсыз болды, бірліктер қатты қарда бір-біріне соқтығысып жатты. Француз әскерлерінің жаңадан келген күші қарсыластың қорғанысын бұзды. Друэ өз әскерін солтүстікке, тас жолға бастады, онда 8-ші желі Лихтенштейннің кавалериясымен әлі де шайқасып жатты. Польшаның Дунай легионы бастаған Декаен шығысқа бұрылып, Риешпен күреске түсті. Декаеннің әскері Риештің кішкентай колонналарын бірінен соң бірін жеңіп, оларды Альбахинг төбелеріне дейін кері тартты. Австриялық өз биіктігін сақтап, 500 француз сарбазын тұтқындап, 900 қаза тапты. Жеңіске жеткенін сезген Моро, Гренье мен Грауши дивизияларына түскі уақытта шабуылға өтуге бұйрық берді. Латурдың алдыңғы қатардағы әлсіз қысымына назар аудармай, Ней оңға бұрылып, Коллорат әскеріне күшті соққы берді. Шабуылын күшейтіп, олардың позицияларын басып алып, 1000 сарбаз бен он зеңбірекке қол жеткізді. Грауши да қайтадан шабуылға шықты. Ней, Грауши және Ришпанс үш жағынан қоршаған Коллорат колоннасы тәртіпсіз жағдайға ұшырап, ыдырады. Латур солтүстік-орталық колоннаның тағдыры туралы оның қашқандары жақын жердегі ормандарды толтырғанда білді. Ол өз позициясын тастап, Изенге шегінді, Кинмайерді өзінің күшін қорғауға қалдырды. Кинмайер Коллораттың жойылғаны туралы хабар алғаннан кейін дивизия командирлеріне кері шегінуге бұйрық берді. Солтүстік жақта Легранмен болған қысқаша шайқастан кейін, эрцгерцог Фердинанд генерал-майор Карл фон Винсенттің драгун бригадасымен кері шегінді. Легран 300-ден аз қаза тапқанын хабарлады, сонымен қатар 500 тұтқын мен үш зеңбірекке қол жеткізді. Шварценбергтің шебер тактикалық басшылығының арқасында оның дивизиясы қиын жағдайдан құтылды. Бір сәтте француз офицері ақ тумен алға шығып, олардың капитуляциясын талап етті, бірақ австриялық өз әскерін сәтті шығарып алып, бірде-бір зеңбірегін жоғалтпай, сол күні оларды қауіпсіз жерге жеткізді.
Салдары
Австриялықтар 798 адам өлтірілді, 3687 адам жараланды, 7195 әскер тұтқынға алынды, 50 зеңбірек және 85 артиллериялық кассин қолға түсті. Бавариялықтардың жоғалтуы 24 өлген және 90 жараланған адамды құрады, бірақ олардың жоғалтуларына 1754 тұтқын, 26 артиллериялық құрал және 36 кассин де кірді. Дөңгелектеп есептегенде, бұл 4600 өлген және жараланған, сонымен қатар 8950 сарбаз және 76 қару-жарақ қолға түскен дегенді білдіреді. Француздар 1839 сарбаз, бір зеңбірек және екі кассин жоғалтқанын мойындады. Бірнеше бөлімдер есеп бермегендіктен, Моро әскері кем дегенде 3000 адамнан айырылған болуы мүмкін. Бастул қаза тапты. Апаттан кейін австриялық жоғары басшылығы Лауэрді кінәлі деп танып, оны қызметтен шұғыл түрде шығарды. Архиегерцог Иоанн Риешке баяулығы үшін кінә тақты, сонымен қатар Латур мен Кинмайерді де кінәлі деп санады. 1805 жылы Аустерлиц шайқасындағы оның жоспары осы апатқа себеп болды. Бавариялық генерал-лейтенант Кристиан Цвайбриккен австриялықтардың білімсіздігі мен тиімсіздігін айыптады. Шварценбергтен басқа, австриялық командирлер аз бастама көрсетті. Осы уақытта Мороның дивизия командирлері жақсы өнер көрсетті, әсіресе Ришепанс. Архиегерцог Иоанн өзінің рухсыз әскеріне кері шегінуге бұйрық берді. Моро 8 желтоқсанға дейін баяу қуып жете берді. Содан кейін 15 күн ішінде оның әскерлері 300 км қашықтыққа жылжып, 20 000 австриялықты тұтқынға алды. Дивизия генералы Клод Лекурбтың оң жақ қанаты 9 желтоқсанда Розенхаймда Риештің әскерін жеңді. 14 желтоқсанда Зальцбургте эрцгерцог Лекурбтың шабуылына қарсы сәтті қорғаныс шараларын жасады. Бірақ келесі аптада Ноймаркт-ам-Валлерзе, Франкенмаркт, Шваненштадт, Вёклябрук, Ламбах және Кремсмюнстерде болған бірнеше шайқастарда австриялық армия біртұтастығын жоғалтты. Ришепанс қуғын кезінде өзін ерекше көзге түсірді. 17 желтоқсанда, ағасы Иоаннның орнына эрцгерцог Карл келгенде, австриялық армия дерлік толық құлдырады. Француз әскерлері Венадан 80 км қашықтықта болғанда, Карл 25 желтоқсанда Мородан қарулы келісімді сұрады, оған Моро келісті. Соның нәтижесінде 1801 жылдың ақпан айында Луневиль шартына қол қойылды.
Мұра
Бұл шайқас Томас Кэмпбеллдің (1777-1844) "Хогенлиден" поэмасының тақырыбы болып табылады. Бірінші шумақ:
Америкадағы Линден, Алабама және Линден, Теннеси қалалары осы шайқастың құрметіне аталған. Олардың арасындағы Линден, Алабама, Алабама штатының Маренго округінің орталығы ретінде құрылған. Округтің алғашқы еуропалық қоныс салушылары қуғынға ұшыраған француз бонапартистері болды және олар құрған көптеген елді мекендер Наполеонның жеңістерінің құрметіне аталған.