Кіріспе

Франциск Ксавери Дмоховский (1762-1818) - поляк романтик, ақын, аудармашы, баспагер, сыншы және сатирик. Франциск Салези Дмоховскийдің әкесі.

Өмірбаян

Дмоховский 1762 жылы 2 желтоқсанда Подляш воеводиясындағы Оprawczyki қаласында поляк ақсүйектер отбасында дүниеге келген. Ол Дрохичиндегі иезуит және пиар мектептеріне, содан кейін 1778 жылы Спиштегі Подолинецте оқыды. Новициаттан кейін 1778 жылы пиарлық орденге қабылданды. 1778 жылдан 1789 жылға дейін пиарлық орденнің мүшесі. Ол Радомдағы пиарлық мектептерде сабақ берді, содан кейін 1785 жылы Варшаваға ауыстырылды. 1786 жылдан 1788 жылға дейін ол Ломжадағы колледжде, содан кейін Радомда латын тілінен сабақ берді. 1789 жылы Дмоховский Варшавадағы бөлім мектебінде мұғалім болды. Сонымен қатар ол Хьюго Колутаждың жақын серігі болды, ол оны орденнің міндеттерінен босатты, содан кейін Колодағы пресвитериаттан босатты. 1791 жылы ол жеке хатшысы және жақын көмекшісі болды Колятай, онымен бірге ол Тарговицкий конфедерациясы кезінде Саксонияға көшіп барды. 1794 жылы наурыз айында ол Краковта Тадеуш Костюшконың үндеуін ұйымдастырды. Көтеріліс кезінде ол "Газета Вольна Варшавская" ("Сәулет Варшавская Газета") және "Газета Рządowa" ("Үкімет Газетасы") редакторларының бірі болды. Ол сонымен қатар Жоғарғы Ұлттық Кеңестің (Rada Najwyższa Narodowa) мүшесі, Ұлттық нұсқау бөлімінің іс жүзіндегі басшысы болды (Ян Яшкевичтің орынбасары ретінде). Көтеріліс жеңілгеннен кейін ол Венецияға кетіп, содан кейін Парижге көшіп барды, онда ол Депутацияға қарады. Игнатий Красицкийдің пруссиялық билікпен араласуы нәтижесінде ол 1799 жылы Варшаваға оралды. Протестантизмге келгеннен кейін ол Изабелла Микоровскаға үйленді. Ол ғылымның достары қоғамының негізін қалаушылардың бірі болды. 1801 жылдан 1805 жылға дейін ол "Nowy Pamiętnik Warszawski" ("Варшавадан жаңа естеліктер") газетінің редакторы болды. 1806 жылы Кужавиде сатып алынған жерге қоныс аударды. Дмоховский 1808 жылы 20 маусымда Варшавадан қайтып келе жатқанда қайтыс болды.

Шығармалары

Дмоховский мерекелік өлеңдердің, кітапшалардың, саяси листовкалардың авторы болды; оның басты жетістіктерінің бірі - "Илиаданың" алғашқы толық поляк тіліне аударылуы. Ол сондай-ақ "Одиссея", "Энеида", Хораций мен Луканның еңбектері мен Милтонның "Жоғалған жұмақ" шығармаларының үзінділерін аударды. Оның ең танымал шығармасы - Sztuka rymotwórcza (Рималау өнері) (1788 жылы жарық көрді), Бойлоның Lart poétique шығармасының адаптациясы, Хораций, Дидро және Поптан шабыт алды; Голанскийдің O wymowie i poezji (Реторика мен поэзия туралы) атты диссертациясына сілтеме жасай отырып, Дмоховский бұл жерде поляк әдеби классицизмі канонын жасады. Кейіннен бұл еңбек Мицкевичтің "Варшава сыншылары мен сыншылары туралы" диссертациясында айтыс тақырыбы болды.