Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франциск Ксавери Дмоховский (1762-1818) - поляк романтик, ақын, аудармашы, баспагер, сыншы және сатирик. Франциск Салези Дмоховскийдің әкесі.
Franciszek Ksawery Dmochowski (1762–1818) was a Polish Romantic novelist, poet, translator, publisher, critic, and satirist. Father of Franciszek Salezy Dmochowski.
Өмірбаян
Дмоховский 1762 жылы 2 желтоқсанда Подляш воеводиясындағы Оprawczyki қаласында поляк ақсүйектер отбасында дүниеге келген. Ол Дрохичиндегі иезуит және пиар мектептеріне, содан кейін 1778 жылы Спиштегі Подолинецте оқыды. Новициаттан кейін 1778 жылы пиарлық орденге қабылданды. 1778 жылдан 1789 жылға дейін пиарлық орденнің мүшесі. Ол Радомдағы пиарлық мектептерде сабақ берді, содан кейін 1785 жылы Варшаваға ауыстырылды. 1786 жылдан 1788 жылға дейін ол Ломжадағы колледжде, содан кейін Радомда латын тілінен сабақ берді. 1789 жылы Дмоховский Варшавадағы бөлім мектебінде мұғалім болды. Сонымен қатар ол Хьюго Колутаждың жақын серігі болды, ол оны орденнің міндеттерінен босатты, содан кейін Колодағы пресвитериаттан босатты. 1791 жылы ол жеке хатшысы және жақын көмекшісі болды Колятай, онымен бірге ол Тарговицкий конфедерациясы кезінде Саксонияға көшіп барды. 1794 жылы наурыз айында ол Краковта Тадеуш Костюшконың үндеуін ұйымдастырды. Көтеріліс кезінде ол "Газета Вольна Варшавская" ("Сәулет Варшавская Газета") және "Газета Рządowa" ("Үкімет Газетасы") редакторларының бірі болды. Ол сонымен қатар Жоғарғы Ұлттық Кеңестің (Rada Najwyższa Narodowa) мүшесі, Ұлттық нұсқау бөлімінің іс жүзіндегі басшысы болды (Ян Яшкевичтің орынбасары ретінде). Көтеріліс жеңілгеннен кейін ол Венецияға кетіп, содан кейін Парижге көшіп барды, онда ол Депутацияға қарады. Игнатий Красицкийдің пруссиялық билікпен араласуы нәтижесінде ол 1799 жылы Варшаваға оралды. Протестантизмге келгеннен кейін ол Изабелла Микоровскаға үйленді. Ол ғылымның достары қоғамының негізін қалаушылардың бірі болды. 1801 жылдан 1805 жылға дейін ол "Nowy Pamiętnik Warszawski" ("Варшавадан жаңа естеліктер") газетінің редакторы болды. 1806 жылы Кужавиде сатып алынған жерге қоныс аударды. Дмоховский 1808 жылы 20 маусымда Варшавадан қайтып келе жатқанда қайтыс болды.
Dmochowski was born in Oprawczyki in Podlaskie Voivodeship on 2 December 1762, to a family of the minor Polish nobility (szlachta). He attended the Jesuit and Piarist schools in Drohiczyn, then in 1778 in Podoliniec in Spisz. After his novitiate he was admitted to the Piarist order in 1778. Member of the Piarist order from 1778 to 1789. He taught in Piarist schools in Radom, then was transferred to Warsaw in 1785. From 1786 to 1788, he taught Latin in the college in Łomża, then in Radom. In 1789, Dmochowski was a teacher in a department school in Warsaw. At the same time he became a close companion of Hugo Kołłątaj, who obtained for him a release from the order’s duties and then from the presbytery in Koło. In 1791, he became the personal secretary and the close assistant of Kołłątaj, together with whom he emigrated to Saxony at the time of the Targowica Confederation to participate in the preparation of Kościuszko Uprising (1794). In March 1794, he organised Tadeusz Kościuszko’s pronouncement in Kraków. During the Insurrection he co edited the "Gazeta Wolna Warszawska" ("The Free Warsaw Gazette") and "Gazeta Rządowa” ("The Government Gazette"). He was also the member of Supreme National Council (Rada Najwyższa Narodowa) de facto leader of the National Instruction Department (as a deputy to Jan Jaśkiewicz). After the defeat of the Insurrection he left for Venice, then moved to Paris where he belonged to the Deputation. As a result of Ignacy Krasicki’s intervention with the Prussian authorities he returned to Warsaw in 1799. After his conversion to Protestantism he married Izabela Mikorowska. He was one of the founders of the Society of the Friends of Science. From 1801 to 1805, he co edited another newspaper, "Nowy Pamiętnik Warszawski" ("New Memoirs from Warsaw"). In 1806, he moved to a purchased estate in Kujawy. Dmochowski died on June 20, 1808, during his return journey from Warsaw.
Шығармалары
Дмоховский мерекелік өлеңдердің, кітапшалардың, саяси листовкалардың авторы болды; оның басты жетістіктерінің бірі - "Илиаданың" алғашқы толық поляк тіліне аударылуы. Ол сондай-ақ "Одиссея", "Энеида", Хораций мен Луканның еңбектері мен Милтонның "Жоғалған жұмақ" шығармаларының үзінділерін аударды. Оның ең танымал шығармасы - Sztuka rymotwórcza (Рималау өнері) (1788 жылы жарық көрді), Бойлоның Lart poétique шығармасының адаптациясы, Хораций, Дидро және Поптан шабыт алды; Голанскийдің O wymowie i poezji (Реторика мен поэзия туралы) атты диссертациясына сілтеме жасай отырып, Дмоховский бұл жерде поляк әдеби классицизмі канонын жасады. Кейіннен бұл еңбек Мицкевичтің "Варшава сыншылары мен сыншылары туралы" диссертациясында айтыс тақырыбы болды.
Dmochowski was the author of celebratory poems, pamphlets, political leaflets; one of his major achievements was the first full translation of The Iliad into Polish. He also translated fragments of The Odyssey, The Aeneid, the works of Horace and Lucan and Milton’s Paradise Lost. His most famous work was Sztuka rymotwórcza (The Art of Rhyming) (published in 1788), an adaptation of L’art poétique by Boileau, inspired by Horace, Diderot and Pope; referring to the dissertation by Golański entitled O wymowie i poezji (On Rhetoric and Poetry) Dmochowski formulated here the canon of Polish literary classicism. The work was later the subject of a polemic presented by Mickiewicz in the dissertation O krytykach i recenzentach warszawskich (On Warsaw Critics and Reviewers).