Кіріспе

Талқылаушылар мен сыншылар "Жалпының Иесі" романында Толкиннің идеяларын талдаған. Талқылаушылар мен сыншылар "Жалпының Иесі" романының көптеген тақырыптарын анықтады. Сондай-ақ, тілдің бүкіл жұмысында, оның дыбысы мен халықтар мен жерлерге қарым-қатынасында, ландшафтты сипаттаудан моральдық тұрғыда күшті желі бар. Толкиннің айтуынша, негізгі тақырып - өлім мен өлместік. Сонымен қатар, кейбір қазіргі комментаторлар Толкинді сынға алды. "Жетістіктердің иесі" кітабындағы кемшіліктер, мысалы, маңызды әйелдерді қамтымау, қала тұрғындарына қатысы жоқ, ешқандай дінді ашық көрсетпеу және расизм, басқалары Толкинді осы айыптауларға қарсы қорғады.

Кері бағыттағы тапсырма

[[Файл:Галахад құдайлық сыныбы. Артур аңызына сәйкес, Фродоның мақсаты - бір нәрсені, Яғни, "Бір сақинаны" жою. Сыншы Дэвид М. Миллер ізденіс кітаптағы "ең маңызды баяндау құралы" екендігімен келіседі, бірақ ол әдеттегі құрылымнан кері бұрылады: батыр қазына іздемейді, бірақ оны жоюға үміттеніп отыр. Ол Сауронның көзқарасы бойынша, ертегі шын мәнінде ізденіс болып табылады, ал оның зұлым Қара Атқыштары дәстүрлі "көктің қасиеттісін іздейтін адасқан салт аттылардың" орнын алады, ал Бауырын одан ұстап тұрған Қауымдастық оны пайдалана алмайды: сондықтан бірнеше кері айналулар бар. Толкин сыншысы Том Шиппи бұл "анти-квест" деп мақұлдады, бұл бас тарту туралы әңгіме. Ол Толкиннің екі дүниежүзілік соғыста, азаматтарды "режимдік бомбалауда", саяси пайда үшін ашаршылықты пайдалануда, концентрациялық лагерьлер мен геноцидте, химиялық және ядролық қаруды әзірлеу мен қолдануда өмір сүргенін жазады. Шиппидің айтуынша, кітапта егер адамдардың осындай жамандықты жасау қабілеті қандай да бір жолмен жойылса, тіпті бір нәрсені құрбан ету құнына болса да, бұл істеуге тұрарлық па деген сұрақ туындайды.

Жақсылық пен жамандық

"Бау сақиналарының иесі" жақсылық пен жамандықтың арасында айқын қарама-қайшылықты көрсетеді. Орк - ең жамандалған нәсіл, ол - эльфтердің мистикалық жағынан жоғары нәсілінің бүлінуі. Минас Моргул - Назгул иелерінің, ең бүлінген адамзаттың патшасының мекені. Минас Тирит - Гондордың астанасы, күзет мұнарасы. Мордор, қараңғылық әміршісі Сауронның жері Гондорға және барлық еркін халықтарға қарсы. Бұл қарама-қайшылықтар, айқын және мол болғанымен, кейде тым поляризациялық деп саналады, бірақ олар бүкіл оқиғаның құрылымының өзегі деп де айтылды. Толкиннің әдісі "бірінші әлемде метафора деп аталатын нәрсені сөзбе-сөз жеткізуге, содан кейін [оның екінші әлемінде] сөзбе-сөз метафораға айналатын процесті көрсетуге" арналған.

Мақтаныш пен батылдық

Толкин "асылсыздарды абыройландыру" тақырыбын зерттейді. Ағылшын әдебиетінің ғалымы Девин Браун мұны Магнификаттың "Құдіреттілерді тақтан түсіріп, төменгілерді жоғарылатқан" дегенімен байланыстырады. Ол мысал ретінде өркөкірек әрі күшті Сауронды жеңген кішіпейіл хоббиттерді келтіреді. Толкиннің өмірбаянын жазған Ричард Кокс пен Лесли Джонс "Балқаны жойып, Аймақты аралап жүрген батырлар - сөзбе-сөз "кіші жігіттер. Бұл хабарға сәйкес, кез келген адам өзгеріске ұшырауы мүмкін"; олар мұны Толкиннің басты тақырыптарының бірі деп атайды. Толкин адал қызмет арқылы батыл болуды даңққа деген менмендікке қарсы көрсетті. Сэм Фродоға адалдықпен еріп, ол үшін өмірін қисаса, Боромир болса, Баулуанға деген құмарлықпен, басқалардың өмірін тәуекелге тігеді. Сол сияқты, Сами, Фарамир және Галадриелдің сақинадан бас тартуы - билік пен даңқтан, жеке даңқтан бас тартуы. Батылдықтың ең үлкен қиындықтарға төзуі - қайта-қайта айтылатын тақырып. Толкин "Жаратылыстар мен сыншылар" кітабында өзі апокалиптикалық норвегиялық аңыз Рагнарёктан шабыт алғанын айтады. Бұл аңызда құдайлар әлем үшін соңғы шайқаста жеңіске жететінін біледі, бірақ соған қарамастан шайқасқа шығады. Фродо мен Сэмнің де "солтүстік батылдыққа" ие екендіктері, олардың Үкім тауындағы миссиясынан үйлеріне оралу үміті аз екенін білгендіктен.

Билікке деген құмарлық

"Қуат бүлдіреді, ал абсолютті күш мүлдем бүлдіреді" деп Лорд Актон айтқан. Бұл идеяны "Бір сақинаның" тәуелділік күші білдіреді. Басты тақырып - бір сақинаның бүлдіруші ықпалы, оның күші арқылы, әсіресе, күштілерге. Том Шиппи Гандальфтің Сақинаның оны ұстағандарға ықпал еткендігі туралы айтқандарын еске алады. Құдіретті Гендальф, Эльронд, Галадриел, Арагорн және Фарамир оны қабылдамайды, өйткені олар оны өздерін жеңеді деп санайды. Хоббиттер Фродо мен Сэм билікке деген құмарлықтары аз, бірақ оның әсеріне мүлдем қарсы емес, өйткені оның Фродо, Билбо және Голлумдағы өзгерістерінен көрінеді. Екінші жағынан, Боромир Сақинаға деген құмарлықпен толғанды, бірақ оны ешқашан иеленбейді, ал Смеагол оны алу үшін өзінің досы Деаголды, Исильдурдан кейінгі алғашқы Сақинашыны өлтіреді. Шиппидің айтуынша, биліктің бүлдіруші әсері қазіргі заманғы тақырып, өйткені бұрынғы уақытта билік оны өзгертпей, "халық сипатын ашады" деп саналған. Шиппи Лорд Актонның 1887 жылғы мәлімдемесін келтіреді: Сыншылар бұл тақырыпты Платонның "Республика" романында кездестіруге болады деп дәлелдеді, онда Глаукон кейіпкері басқаларға әділдік жасау ешқашан адамның пайдасына емес деп дәлелдеді; ол мифтік Жигестің сақинасын келтірді, ол оны киген кез-келген адамды көрінбейтін етіп, ұрлық немесе басқа қылмыс жасаудан құтылуға мүмкіндік береді. Глаукон мұндай билік кез келген адамды бүлдіреді, сондықтан ешкім басқаларға әділ әрекет етудің өзі үшін жақсы екеніне шынымен сенбейді деп мәлімдеді. Колин Манлав Толкиннің билікке деген көзқарасын сынға алады, бұл тұрақсыз, бірақ Бауылдың әсері басым деп есептеледі. Сақина салыстырмалы түрде оңай берілуі мүмкін (Сэм мен Билбо), ал Сақинаны күшпен алып тастау (Голлум Фродоға), Гандальфтың әңгіменің басында айтқандарына қарамастан, Фродоның ақыл-ойын бұзбайды. Сондай-ақ, Бауыл Арагорн, Леголас және Гимли сияқты кейіпкерлерге аз әсер етеді. Шиппи Манловтың күмәнына "бір сөзбен" жауап береді: тәуелділік. Ол бұл Гендальфтің бүкіл пікіріне түйіндеме береді деп жазады, өйткені алғашқы кезеңдерде, Билбо мен Сэм сияқты, тәуелділікті оңай жеңуге болады, ал Арагорн сияқты әлі тәуелді еместер үшін, және, шын мәнінде, Галадриел мен Фарамир сияқты, оның тартуы кез-келген басқа азғыру сияқты. Шеппидің айтуынша, Гендальф Фродоға Бауырды бергісі келмеген. Ал Баудың иесі үшін, оның бұзғыш қыры - оны пайдаланудың қалауы, иесінің ниеті қаншалықты жақсы болмасын.

Құтқарушы азап

Католиктер үшін қиындықтың құтқарушы және өкініш сипаты, бұл Сэм мен Фродоның Мордордағы қорқынышты сынағынан көрінеді. Тағы бір мысал ретінде, Боромир Фродоға жасаған шабуыл үшін, жалғыз өзі, бірақ бекер, Мерри мен Пиппинді орктардан қорғап,

Нағыз тіл, нағыз есімдер

Шиппи "Жетістіктердің иесі" Толкиннің "сөз нәрсені растайды" деген сенімін немесе басқаша қарастыра отырып, "фантазия толығымен ойлап табылмайды" деп жазады. Толкин - тілдің түпнұсқасын, сөздердің шығу тегін терең түсінген кәсіби филолог. Ол "нағыз тіл" туралы ежелгі аңыздың "нақтылықпен изоморфты" дегенді тапты: сол тілде әр сөз бір нәрсені атайды және әр нәрсенің нағыз аты бар, және сол есімді қолдану сөйлеушіге сол нәрсеге билік береді. Бұл тікелей Том Бомбадил кейіпкерінде көрінеді, ол кез-келген нәрсені атай алады, содан кейін бұл атау сол нәрсенің аты болады; Шиппи бұл хоббиттердің понилеріне берген есімдерімен болатынын атап өтті. Бұл сенім, Шеппидің айтуынша, Толкиннің сөздердің ежелгі, дәстүрлі және шынайы формалары деп санаған нәрсеге деген ықыласына әсер етті. Қазіргі ағылшын сөзі сияқты нан, тікелей көне ағылшын тілінен hlāf, оның көпше түрінде 'v', " нан ", ал жаңа келген " дәлел ", көне ағылшын тілінен емес, оның көпше түрінде жаңа жолмен, " дәлелдер ". Сол себепті Толкин "карлик" пен "эльф" сөздерінің дұрыс көпше саны "карлик" пен "эльф" болуы керек деп ойлады, ал сөздік пен "Жалғалардың Иесі" кітабын басып шығарушылар "карлик" пен "эльф" деп жазған жоқ. "Керемет" және "Елфи" сияқты формалар да солай, мықты және ескі, және нәзік сәл "элфи" гүл перилерінің кез келген белгісінен аулақ. Толкин мұндай типографиялық "түзетулерді" галереялық дәлелдеу сатысында қайтаруды талап етті.

Тілден әңгімеге

Том Шиппидің айтуынша, Толкин өзінің легендарлық кітаптарында халықтардың тілдерін қолдану арқылы тілдік жұмбақты шешу үшін Орта жердің кейбір бөліктерін ойлап тапты. Толкин жер атауларын орнатуға үлкен күш салды, мысалы, Ноботтл, Баклбери және Такборо сияқты Шаирдегілерді дыбыс пен этимология бойынша ағылшынша етіп жасады. Шиппи бұл есімдердің көбісі кітаптың сюжетіне кірмегенмен, олар шындық пен тереңдік сезімін туғызады, "Орталық жердің кеңістікте және уақытта оның орынбасарлары [фантастикалық әдебиетте] жоқ болып табылатын берік және кең ауқымды ауа-райы" деп түсіндіреді. Толкин өзінің бір хатында өз еңбегінің "негізінен лингвистикалық эстетикадағы очерк" екенін жазды. Ол бірнеше еуропалық тілдерді, ежелгі және заманауи, соның ішінде Рохан тілі үшін көне ағылшын және кәріздердің есімдері үшін көне скандинав тілдерін (бастапқы уақытта Хоббит) және қазіргі ағылшын тілінде жалпы сөйлеуді пайдаланып, әңгіменің дамуы кезінде күрделі лингвистикалық жұмбақ жасады. Басқа да себептерге қарағанда, Орта жүз қазіргі Еуропа емес, ол - ғасырлар бұрын өмір сүрген аймақ, ал жалпыға ортақ тіл қазіргі ағылшын тілі емес, ол - Вестерн. Сондықтан қазіргі ағылшын тілінде жазылған диалогтар мен есімдер, көркем әдебиетте, Вестроннан аударылған, ал Роханның тілі мен жер атаулары да Рохирр тілінен көне ағылшын тіліне аударылған; сондықтан, көне норвег тілінде жазылған карлик есімдер Хуздулдан көне норвег тіліне аударылған болуы керек. Осылайша Орта жердің лингвистикалық географиясы Толкиннің тек филологиялық немесе лингвистикалық зерттеулерінен пайда болды.

Тіл, халықтар және жерлер

Сонымен қатар, Толкин тілдерді, әсіресе Квенья мен Синдариннің эльфий тілдерін құруға көп уақыт пен күш жұмсады, екеуі де кейде аудармасыз "Жалғалардың иесі" кітабында кездеседі. Толкиннің тілдің дыбыстары әдемілік сезімін білдіретін жеке теориясы болды; ол готика тілінің, тіпті уэльс тілінің сөздік қорында таза ләззат сезінді. Шиппи былай деп түсіндіреді: "Ол адамдар сөздердің тарихын сезіне алады, тілдің "стильдерін" тани алады, тек дыбыстан мағынаны (түрлерін) шығара алады, сонымен қатар фонологияға негізделген эстетикалық үкім шығара алады деп ойлады". Сол себепті Толкин Леголастың Арагорнның Рохирримнің жоқтауын Рохиррик тілінде (Рохан тілі) әндегенін естігенде, оны Леголас түсінбейді: Шиппи Толкиннің заттар, адамдар және тіл арасында шын мәнінде осындай тығыз байланыс бар деп ойлағанды ұнататынын айтады, "әсіресе егер тілді сөйлейтін адам сол нәрседе өмір сүрсе". Ол тілдің әсері "Жалпықтардың иелігінде" қайта-қайта көрінеді, мысалы, хоббиттер Эльф Гилдордың әнін естігенде және аралас дыбыс пен әуеннің "олардың ойларында өзін қалыптастырғанын" байқағанда; Эльронд Кеңесінің барлық мүшелері Гандальфтің Ривенделдегі Қара сөйлеуін естігенде; немесе Сэм Гэмджи "Маған ұнайды!" деп жауап бергенде. Гимли жұлдызды патшаның жырын жырлаған кезде.

Бейнелеуден моральдық тұрғыда

Толкин Орта жердің пейзаждарын нақты сипаттайды, бірақ сонымен бірге жер мен ауа райының сипаттамаларын сезімдерді және осында және қазірден тыс нәрсенің сезімін жеткізу үшін қолданады. Шиппи "персонаждар да, оқырмандар да Толкиннің пейзаждан моральдық сипатын біледі" деп мәлімдейді. Ол пейзаж туралы екіжақты жазған көптеген үзінділерде, мысалы, Фродоның Өлі батпақтар туралы ойлары: Шиппи Толкиннің сыншы Джон Раскин "жағымсыз жаңылыс" деп атаған нәрсеге жиі жақындағанын жазады. Алайда, әдебиет теоретигі Нортроп Фрай мұндай үзінділердің қызметін жоғары әдеби режимдерге нұсқау деп толығырақ атады. Фрай өзінің "Сын-пікірдің анатомиясы" еңбегінде әдебиетті "Ирониялық" деңгейден төмен, "Жиын-жырлы миметика" (мысалы, күлкілі сипаттамалар), "Жоғары миметика" (нақты сипаттамалар) және "Романтика" (идеалданған есептер) арқылы "Мифтік" деңгейге дейін жіктеді. Шиппидің пікірінше, "Жетістіктердің иесі" романының көпшілігі романтикалық режимде, кейде мифтің әсерімен, көңіл-күйді жеңілдету үшін жоғары және төмен мимез сәттерімен; және Толкиннің бірнеше режимдерді бір уақытта ұсыну қабілеті оның табысының басты себебі болып табылады.

Талқыланған тақырыптар

"Жеңгерлердің иесі" бірнеше рет шабуылға ұшырады, Ральф Вуд сияқты ғалымдар жазғандай, бұл ерлер туралы ерлер туралы әңгіме, маңызды әйелдер жоқ, ол өз қоғамынан дінді алып тастайды және ол нәсілшіл болып көрінеді. Бұған қарсы, Вуд Галадриел, Эовин және Арвен "пластмасса фигуралардан" алыс екенін жазады: Галадриел күшті, дана және "өзінің сұлулығында қорқынышты"; Эовин "әдемі батылдық пен ерлікке" ие; және Арвен Арагорнға үйлену үшін өзінің Эльфилік өлместігінен бас тартады. Сонымен қатар, Вуд, Толкин әркімнің, еркек пен әйелдің бірдей азғыру, үміт және құмарлықтарға тап болатынын айтады. Кейіннен ол "Ж. Р. Р. Толкин энциклопедиясында" әйелдер мен ерлердің рөлдері бір-бірінен айтарлықтай бөлінбейді деп жазды.

Діннің жоқтығы

Вуд бұл еңбекте ешқандай діннің жоқ екеніне назар аударды. Хоббиттердің ғибадатханалары немесе құрбандықтары жоқ, бірақ Фродо Эльберетке, Валардың біріне, экстремисте шақыра алады; кімде-кім дінге жақындай алады, Гондор ер адамдары "тамақ алдында тынығады". Вудтың жауабы мынада: Толкин дінді Орта әлемнен әдейі алып тастады, сондықтан "біз христиандықты ондағы көріністі, тіпті жанама түрде де, анық көре аламыз".