Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаш қызылшасы тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер түрі жеміс ағашы Oxalis pes caprae (Африка ағаш қызылшасы, Бермудский қызылшасы, Бермудский қызылшасы, Buttercup oxalis, Cape қызылшасы, English weed, goat's foot, sourgrass, soursob or soursop; ; hommayda(حميضة)) - ағаш қызылшасы тұқымдасына жататын сары түсті гүлді өсімдіктер. Oxalis cernua - бұл түрдің синонимі. Өсімдіктің кейбір кең таралған атаулары оның тіндеріндегі оксаль қышқылының әсерінен оның қышқыл дәмін білдіреді. Оңтүстік Африканың жергiлiктi мекенi болған бұл өсiмдiк жер астындағы шамдар арқылы таралатыны үшiн әлемнiң әртүрлi жерлерiнде зиянкес өсiмдiкке айналды.
Species of flowering plant in the wood sorrel family
the fruit tree
Oxalis pes caprae (African wood sorrel, Bermuda buttercup, Bermuda sorrel, buttercup oxalis, Cape sorrel, English weed, goat's foot, sourgrass, soursob or soursop; ; hommayda(حميضة)) is a species of tristylous yellow flowering plant in the wood sorrel family Oxalidaceae. Oxalis cernua is a less common synonym for this species. Some of the most common names for the plant reference its sour taste owing to oxalic acid present in its tissues. Indigenous to South Africa, the plant has become a pest plant in different parts of the world that is difficult to eradicate because of how it propagates through underground bulbs.
Атауы
Oxalis pes caprae жиі оның орташа қышқыл дәмінен байланысты жалпы атауы sourgrass деп аталады. Бұл қышқылдық оксаль қышқылының ерекше жоғары мөлшерінен пайда болады. Pes caprae деген атау "қаздың аяғы" дегенді білдіреді, мүмкін жапырақтың пішініне сілтеме жасау.
Oxalis pes caprae is often called by the common name sourgrass due to its moderately sour flavor. This sourness is caused by an exceptionally high content of oxalic acid. The specific epithet pes caprae means 'goat's foot', possibly in reference to the shape of the leaf.
Сипаттама
Oxalis pes caprae гүлінің актиноморфты, каликсінде бес еркін немесе сәл біріктірілген сепальдер, бес біріктірілген жапырақшалардан тұратын симпатиялы королла, екі қатарда он еркін тұқымнан тұратын андроэций және аралас пистиль бар. Оңтүстік Африкадағы жергілікті популяциялар гетеростилдік, ұзын пішінді өсімдіктердің гүлдері екі қатардағы тұқымнан жоғары орналасқан, орта пішінді өсімдіктер тұқымның екі қатары арасында және қысқа пішінді өсімдіктер тұқымның екі қатарынан төмен орналасқан. Жергілікті емес аймақта өсімдіктер көбінесе вегетациялық жолмен көбейеді және көптеген популяциялардың ұзындығы бір ғана стильге ие және өсімдіктер ешқашан тұқым шығармайды. Африкалық оксалис түрлерінің көпшілігі сияқты, ол жер астындағы кездейсоқ таралымдарды шығарады. Бұл өсімдіктер арасында ерекшеленетін ботаникалық тұрғыдан алғанда, шынайы балдырлар түрінде болады. Шын мәнінде, Oxalis pes caprae шағын бұршақтарды мол береді, ал басқа африкалық түрлердің көбісі аз, үлкен бұршақтарды шығарады.
The Oxalis pes caprae flower is actinomorphic, with a calyx composed of five free or slightly fused sepals, a sympetalous corolla composed of five fused petals, an androecium composed of ten free stamens in two ranks, and a compound pistil. Native populations in South Africa are heterostylous, flowers of long styled plants have a stigma held above the two ranks of stamens, mid styled plants have the stigma in between the two ranks of stamens and short styled plants have a stigma below both ranks of stamen. In the non native range the plants largely reproduce vegetatively and many populations have only one style length and the plants never produce seed. Like most African Oxalis species, it produces adventitious subterranean propagules. These take the form of true bulbs in botanical terms, which is unusual among dicotyledons. In fact, Oxalis pes caprae produces small bulbs copiously, whereas most other African species produce fewer, larger bulbs.
Қолданылуы
Бұл өсімдіктің дәмін татып, аз мөлшерде адам мен малға зиян келтірмейді. Оңтүстік Африкада бұл су гүлдері джиебредие ("су гүлдері пісірілген тағам") сияқты тағамдардың дәстүрлі құрамдас бөлігі болып табылады. Өсімдік оксаль қышқылының көзі ретінде, тамақ ретінде және халық медицинасында әртүрлі жолдармен қолданылған. Шикі бұршақтарды лента құрттарымен және басқа құрттармен күресу үшін қолданған. Өсімдікті диуретик ретінде, мүмкін қауіпті түрде, келесі бөлімдегі байқаулар негізінде қолданған. Жер астындағы жапсарлас жүгірушілер, әдетте, ет тәрізді, оларды шикі немесе қайнатылған күйінде жеп, сүтпен бірге жеген. Алтын жапырақшаларынан сары бояу шығарады.
The plant is palatable and in modest quantities is reasonably harmless to humans and livestock. In South Africa it is a traditional ingredient in dishes such as waterblommetjiebredie ('water flower stew'). The plant has been used in various ways as a source of oxalic acid, as food, and in folk medicine. The raw bulbs have been used to deal with tapeworm and possibly other worms. The plant has been used as a diuretic, possibly hazardously, in the light of observations in the following section. The lateral underground runners, which tend to be fleshy, have been eaten raw or boiled and served with milk. The golden petals can be used to produce a yellow dye.
Инвазивті түрлер
Оңтүстік Африканың жергілікті тұрғыны Oxalis pes caprae инвазивті түр және әлемнің көптеген басқа жерлерінде, соның ішінде АҚШ-та (әсіресе Калифорния жағалауында), Еуропада, Таяу Шығыста және Австралияда зиянды арамшөп.
Indigenous to South Africa, Oxalis pes caprae is an invasive species and noxious weed in many other parts of the world, including the United States (particularly coastal California), Europe, The Middle East and Australia.
Бақылау
Бұл өсімдік жер аумағына таралғаннан кейін оны механикалық әдістермен жою өте қиын деп танылады. Арамшөп негізінен жер астындағы балауыздар арқылы таралады, сондықтан оны жою өте қиын, өйткені өсімдікті түбірлерімен бірге алып тастау, кейбір балауыздарды қалдыруы мүмкін. Өсімдік өскен топырақ әдетте көптеген кішкентай бұршақтармен ластанған. Kluge & Claassens (1990) O. pes caprae өскіндерімен қоректенетін Klugeana philoxalis пайдалану арқылы әлеуетті биобақылау агенті туралы хабарлады. O. pes caprae сонымен қатар шүберектің де қожайын болып табылады, бірақ бұл бақылау агенті ретінде маңызды екені анық емес. Екі зерттеуде екі түрлі іріктелмеген, тұтынушылық деңгейдегі гербицидтерді қолдану арқылы сәтті бақылау туралы хабарланған. 2016 жылдың наурыз айының соңында аз концентрациядағы Имазапир Сан-Франциско аймағында O. pes caprae гүлдерінің қайта өсіп шығуын толығымен болдырмаған сияқты. Ол былай деп хабарлайды: "Бермудалық майлы гүлді бақылаудың қиындығы кейбір адамдарды оны бақылаудың мүмкін еместігіне әкелді. Гербицидтерді қолдану далада және орманды жерлерде мекендеуді қалпына келтіруде де тиімді болуы мүмкін". Глифосат Жерорта теңізі аралында сәтті қолданылды. Олар былай деп хабарлайды: "Глифосат қолдануы - бұл жалғыз тиімді бақылау әдісі, бұл O. pes caprae жабынының айтарлықтай төмендеуіне, сондай-ақ жергілікті түрлердің жабыны мен байлығының қалпына келуіне әкеледі. Басқа бақылау әдістерінің әсері елеусіз болды".
The plant has a reputation for being very difficult to eliminate by mechanical methods once it has spread over an area of land. The weed propagates largely through its underground bulbs and this is one reason why it is so difficult to eradicate, as pulling up the plant, even with the roots, can leave some of the bulbs behind. Soil in which the plant has grown is generally contaminated with many small bulbs. Kluge & Claassens (1990) reported a potential biocontrol agent using Klugeana philoxalis, a larval feeder on shoots of O. pes caprae. O. pes caprae is also a host to broomrape, though it is not clear that that is of significance as a control agent. Two studies have reported successful control using two different non selective, consumer grade herbicides. Imazapyr applied in late March 2016 at low concentration appeared to completely prevent re sprouting of O. pes caprae bulbs in the San Francisco area. He reports "The difficulty of control of Bermuda buttercup has led some to consider control impractical The use of herbicides may also have high efficacy for habitat restoration of infested fields and woodlands." Glyphosate was used successfully on a Mediterranean island. They report, "The use of glyphosate was found to be the only efficient control method, leading to a significant decrease in O. pes caprae cover as well as to a recovery in native species cover and richness. The effect of the other control methods was negligible."
Қауіптер
Oxalis pes caprae өсімдігінің жапырақтары немесе тамырлары әлемнің кейбір бөліктерінде азық-түлік ретінде қолданылады, бірақ өсімдіктегі кальций оксалатының жоғары деңгейі кейбір қауіптерді тудыруы мүмкін. Мұндай қауіптерді алдымен өсімдік бөліктерін қайнату арқылы азайтуға болады. Оксаль қышқылының көп мөлшерде улылығы, мысалы, оңтүстік Австралияда, мысалы, Оксалис пес капрейдің өте көп мөлшерде және жоғары тығыздықта инвазивті түрде өсетін аймақтарда алаңдаушылық тудырады. Түрлі көздер Oxalis ішке сіңіруі кальций оксалаты бүйрек тастарын тудырады деп болжайды, бірақ клиникалық тәжірибе мен физиологиялық факторлар Oxalis- ті қабылдау адамның бүйрек тастарына бейімделуіне әсер етпейтінін көрсетеді. Осыған байланысты, кейбір австралиялықтардың ошақтардың малға төнген қауіптері туралы мәліметтері бұл қауіпті жоққа шығарады. Алайда, салыстырмалы түрде бейқам болғанына қарамастан, ол жайылымдарда басымдыққа ие болды, кейде Оңтүстік Африкадан тыс жерлерде де болады, Oxalis pes caprae, әрине, қордың күрт жоғалуына әкелуі мүмкін. Мысалы, аш мал, мысалы, қырқылып шыққан қойлар, Oxalis pes caprae өсімдіктерінің көктеп өскен жерінде жайылуға жіберілгенде, олар өсімдікті жеп, өлімге ұшырауы мүмкін, кем дегенде Оңтүстік Австралияда. Мұндай мал өлімі оксалат тастары бар немесе жоқ болуымен логикалық байланысы аз. Біріншіден, қойлардың өлімі үлкен мөлшерде бүйрек тастары өскеннен емес, өте тез болады. Өсімдіктің қоректік екендігі анықталды, бірақ жақсы жем болу үшін өте қышқыл, көбінесе жайылым малға тиіспей қалды. Егер малдың саны көп болса, онда бірнеше апта ішінде өлімге әкеледі, оның белгілері созылмалы оксалаттан улануды, соның ішінде тетанияны немесе бүйрекке үлкен зақым келген кенеттен өлімді білдіреді. Рафидтердің бүйрекке әсері қазірдің өзінде зерттелді. Оксалистің малға улануы Оңтүстік Африка жайылымдарында етене қауіпті емес, егер бұл жағдай айрықша жағдайда артық жайылыммен қамтамасыз етілмесе.
The leaves or roots of Oxalis pes caprae are used in some parts of the world as a food, although the high levels of calcium oxalate in the plant may bear some risks. Such risks can be reduced if the plant parts are boiled first. Oxalic acid is toxic in large quantities, a concern in regions such as southern Australia where Oxalis pes caprae grows invasively in enormous quantities and in high densities. Various sources suggest that oxalis ingestion causes calcium oxalate kidney stones, but clinical experience and physiological considerations make it unlikely that any realistic intake of Oxalis would affect human liability to kidney stones. Accordingly, some Australian references to the hazards of oxalis to livestock tend to be dismissive of this risk. However, in spite of its comparatively benign nature, where it has become dominant in pastures, as sometimes happens outside South Africa, Oxalis pes caprae certainly can cause dramatic stock losses. For example, when hungry stock, such as sheep released just after being shorn, are let out to graze in a lush growth of Oxalis pes caprae, they may gorge on the plant, with fatal results, as has been found in South Australia at least. Such stock fatalities patently have little logical connection with the presence or absence of oxalate kidney stones. For one thing, the fatal effects on sheep are far too rapid to result from the growth of bulk kidney stones. The plant has been found to be nutritious, but too acidic to be good fodder, largely being left untouched by grazing stock. When stock do consume large quantities, the effects typically involve death in several weeks with symptoms suggesting chronic oxalate poisoning, including tetany, or sudden death with extensive renal damage. The histotoxic effects of the raphides in kidney have by now been investigated. Oxalis poisoning of stock is not a serious forage concern in South African pastures, unless exceptionally favoured by overgrazing.