Jerzy Ficowski

Кіріспе

Поляк ақыны, жазушысы және аудармашысы Ежи Тадеуш Фиковски (; 4 қазан 1924 жылы Варшавада 9 мамыр 2006 жылы Варшавада) - поляк ақыны, жазушысы, этнографы және аудармашысы (идиш, орыс, рома және венгр тілдерінен).

Өмірбаяны және шығармалары

Екінші дүниежүзілік соғыста Польшаны неміс басқарған кезде Варшава маңындағы Влочиде тұратын Фиковски поляк қарсылық күштерінің мүшесі болды. Ол Отан армиясының (Армия Крайова, АК) мүшесі болды, атақты Павиакта тұтқындалып, 1944 жылғы Варшава көтерілісіне қатысты. Оның құпия аты Врак болды және Мокотов аймағында соғысты. Варшава көтерілісінен кейін Фиковски шайқастан аман қалған басқа адамдармен бірге лагерьге кірді. Соғыстан кейін Фиковски Варшаваға оралып, философия мен социологияны зерттеу үшін университетке оқуға түсті. Сол жерде ол өзінің алғашқы өлеңдер жинағын жариялады, Ołowiani żołnierze (Қыштақ солдаттар, 1948). Бұл том соғыстан кейінгі Польшаның сталиндік атмосферасын, оның ішінде Армия Крайова Варшава көтерілісінің батырларын күдікпен қараған, ең нашар жағдайда тұтқындалған және өлім жазасына кесілген, сонымен бірге ескі қаланың күлінен жаңа қаланың пайда болғанын сезді. Оның алғашқы еңбектерінде Джулиан Тувимнің ықпалы байқалады. Кейіннен ол фантастика мен гротеск элементтері бар соғыстар аралығындағы өлеңдерге қызығушылық танытты. Кейінгі кезеңде оның өлеңдері Польша Халық Республикасындағы өмірдің түрлі моральдық және әлеуметтік аспектілерін көрсетті. 1948 жылдан 1950 жылға дейін Фиковски поляк сиғандармен саяхаттауды таңдады және бірнеше томдық кітаптарды жазды, оның ішінде Amulety i defilacje (Амулеттер мен анықтамалар, 1960) және Cyganie na polskich drogach (Польша жолдарында сиғандар, 1965). Ол Циган Лора қоғамының мүшесі болды және Бронислава Вайс (Папуца) өлеңдерін аударды. Ол халықаралық поэзияның көптеген аспектілеріне қызығушылық танытты. Ол испан ақыны Федерико Гарсия Лорканың өлеңдерін аударды, сондай-ақ ол еврей фольклоры мен қазіргі еврей поэзиясының белгілі маманы болды, ол еврей поэмалары антологиясының редакторы болды. Фиковски өмірінің көптеген жылдарын Бруно Шульцтің өмірі мен шығармаларын зерттеуге арнады және 1967 жылы оның түпкілікті өмірбаянын "Ұлы ерестің аймақтары" деп аталатын алғашқы басылымын жариялады. 1977 жылы Польшаның Pen Club сыйлығын алды. 1979 жылы жинаған "А Reading of Ashes" атты өлеңдер жинағы еврей емес адам жазған Холокост туралы ең әсерлі жазба деп аталады. 1975 жылы 59-шы хатқа қол қоюы нәтижесінде онжылдықтың қалған бөлігінде Польшада Фиковскидің барлық жазбаларына тыйым салынды, ал 1980-ші жылдардың басында "Солидарлық" ұйымының пайда болуымен ғана оның шығармалары Польшаның кітап сөрелеріне қайта оралды. Оның өлеңдері мен поэмалары Батыс елдерінде кеңінен аударылды. Ол оппозициялық қозғалыста белсенді болды және Жұмысшыларды қорғау комитетінің (Komitet Obrony Robotników, KOR) және кейіннен KOR әлеуметтік өзін-өзі қорғау комитетінің мүшесі болды. Коммунистік режим кезінде ол өз әріптестерін цензура мен жұмысшыларды басқыншылыққа ұшырату туралы өздерінің алаңдаушылығын білдіруге шақырды. Оның ең көп жариялаған мәлімдемесінде жазушылар одағына жазған хатында: "Мен үкіметке хаттар жазудың тікелей тиімділігіне қатты сенбеймін, бірақ үндемеудің тиімділігіне одан да аз сенемін" деген болатын. Коммунизм құлағаннан кейін, Польшаны либерализациялау және оның Кеңес блогынан бөлінуінен кейін Фиковски әрқашан таңғалған идиш және рома тілдерін айтпағанда, испан және румын тілдерінен шығармалар жазуды және аударуды жалғастырды.

During the German occupation of Poland in World War II, Ficowski who lived in Włochy near Warsaw was a member of the Polish resistance. He was a member of the Home Army (Armia Krajowa, AK), was imprisoned in the infamous Pawiak and took part in the Warsaw Uprising of 1944. His codename was Wrak and he fought in Mokotów region. Following the Warsaw Uprising, Ficowski entered a camp with other survivors of the battle. After the war, Ficowski returned to Warsaw and enrolled at the university in order to study philosophy and sociology. There he published his first volume of poetry, Ołowiani żołnierze (The Tin Soldiers, 1948). This volume reflected the Stalinist atmosphere of the early postwar Poland, in which heroes of the Armia Krajowa Warsaw Uprising were treated with suspicion at best, arrested and executed at worst, together with the sense of a new city arising from the ashes of the old. His early works show the influence of Julian Tuwim. Later he became interested in the poems of the interwar period, with elements of fantasy and grotesque. In the later period his poems reflected various moral and social aspects of life in the People's Republic of Poland. From 1948 to 1950 Ficowski chose to travel with Polish Gypsies and came to write several volumes on or inspired by the Roma way of life, including Amulety i defilacje (Amulets and Definitions, 1960) and Cyganie na polskich drogach (Gypsies on the Polish Roads, 1965). He was the member of the Gypsy Lore Society and translated the poems of Bronisława Wajs (Papusza). He was interested in many aspects of international poetry. He translated the poems of the Spanish poet, Federico García Lorca, and he was also a known specialist of Jewish folklore and Modern Hebrew poetry, becoming an editor of the Jewish poem anthology Rodzynki z migdałami (Raisins with Almonds, 1964). Ficowski devoted many years of his life to the study of the life and works of Bruno Schulz, and in 1967 published the first edition of what is considered the definitive biography of him, entitled Regions of the Great Heresy. He received the award of the Polish Pen Club in 1977. His 1979 collection of poems, A Reading of Ashes, has been called the most moving account of the Holocaust written by a non Jew. As a consequence of his signing, in 1975, of the letter of 59, practically all of Ficowski's writings had become banned in Poland for the remainder of the decade, and only the emergence of Solidarity in the early 1980s has brought his works back to Poland's bookshelves. Both his prose and poems continued to be widely translated in the West. He was active in the opposition movement, and was a member of the Workers' Defence Committee (Komitet Obrony Robotników, KOR) and subsequently of the Committee for Social Self defence KOR. Under the communist regime he had urged his fellow writers to voice their concerns over censorship and the suppression of workers. His most public statement was a letter to the Writers Union in which he said, "I do not believe deeply in the immediate effectiveness of letters to the government, but even less do I believe in the effectiveness of silence." Following the fall of communism, liberalisation of Poland and its breaking with the Soviet bloc, Ficowski continued to write and translate works from languages as diverse as Spanish and Romanian, not to mention the Yiddish and Roma languages that had always fascinated him.