Кіріспе

Ду Ю (735 812 жылы 23 желтоқсан), сыйлық есімі Цзюньцин (君卿), ресми атауы Циның Анцзянь герцогы (岐安簡公), қытайлық тарихшы, әскери генерал және саясаткер. Ол Тан әулетінің канцлері болды. Ду қазіргі Шансидің Сиань қаласында, Ан Лушанның кенеттен көтерілісіне дейін он сегіз жыл бұрын, атақты аристократ отбасында дүниеге келді және Чинань командирлігінің (қазіргі Личенг ауданы) әкімшісі ретінде мәртебе үшін қызмет алды. Роберт Г. Хойланд оны Ибн Халдунмен салыстыратын "ұлы масштабтағы саяси ойшыл" деп санайды, бірақ ол көбінесе 200 бөлімнен тұратын тарихи энциклопедиясы Тонгдианның отыз алты жылдық жинағы үшін есте қалады. Конфуцийдің әке мен бала арасындағы қарым-қатынас туралы ілімдерін маңызды деп санаған кезде, Ду олардың үкіметтік саясат үшін маңызды ақпарат бергеніне сенбейтінін айтты. Заңгер маман және мемлекеттік қаржыға билік жүргізетін ол Мемлекеттік кіріс және тұз және темір жөніндегі комиссар болды. Саяси жоспаршыларды бағалағандығы, көнелікті және тағдыр сияқты ұғымдарды жоққа шығарғаны және Кунзиге деген зор қызығушылығы үшін "Легалист" деп аталды. Джон Кий оны Шан Янға "оқыған" деп атайды. Алайда, императорлық мінез-құлықты түзету үшін аз күш жұмсауына қарамастан, Сун Куан сияқты ол әлі де моральдық өзгеру мүмкіндігіне сенді және рәсімдерді үкімет үшін маңызды деп санайды (Сун Куанның пікірінше, барлық мемлекеттік ережелер мен институттарды қамтиды). Дю конфуцийшілдердің жеңіл салық салу жүйесін және Хан әулетінің ұсыныстар жүйесін емтихан жүйесін ауыстыру ретінде жақтырады. Ол көбінесе конфуцийшіл Лу Цзиге қарама-қайшы болып саналады, бірақ шын мәнінде олар бірқатар мәселелерде келіскен сияқты, ал Лу Дуның қабілеттерін ұсынуда ешқандай қиындық көрмеді.

Тонгдианның жазуы

Ду Ю император Сюаньцзюнгтің тұсында жазылған 35 томдық "Женгдиан" атты еңбегіне таңғалды. Бұл философия, діни рәсімдер мен басқару қағидаларының жинағы еді. Алайда, Ду Цзэндианды толық емес деп санады, сондықтан ол Цзэндианды кеңейтті және император Сюаньцзунның дәстүрлері, музыкасы және жазылған еңбектері туралы жазбаларды 200 томдық еңбекке қосты. 801 жылы ол әлі де Хуайнанда болған кезде, өзінің қол астындағыларына жұмысты Чанъанға алып барып, император Дезонға ұсынды. Император Дезонг бұл жұмысты мақтап жарлық шығарды. Бұл еңбек танымал болды және сол кездегі адамдар үшін ырым-жырымдар, музыка, қылмыстық құқық және басқару туралы негізгі ақпарат көзі болды. Ду Юның арғы атасы Ду Синьмин (杜行敏), бабасы Ду Кью (杜), әкесі Ду Сиван (杜希望) - барлығы Тан үкіметінде лауазымды адамдар болды. Ду Юның мемлекеттік қызметтегі мансабы мұрасына байланысты берілген лауазымнан басталды - Джинань қолбасшылығының (濟南, қазіргі Дзинань, Шандун) губернаторының әскери кеңесшісі. Кейіннен ол Ян округінің (縣, қазіргі Шаосинг, Чжэцзян) бас хатшысы болды. Рун префектурасы (潤州, қазіргі Чжэньцзян, Цзянсу) арқылы жүріп, ол префект Вей Юаньфуны (元) көруге барды, ол бұрын Ду Сиванның пайда алушысы болған, бірақ бастапқыда Вей оны есіне алмай, оған тек ескі досының ұлы ретінде қарады. Бір жолы Ду Юның сапары кезінде Вей қиын жағдайды шешіп жатқанда, Вей Дуны сынап көргісі келді, сондықтан одан пікірін сұрады, және оның пікірлері дұрыс болды, Вейге әсер етті. Вей оны заңгер ретінде ұстады. Кейіннен Вэй Чжэси округінің (西, штаб-пәтері қазіргі Чжэньцзян) губернаторы және Хуанань округінің (南, штаб-пәтері қазіргі Янчжоу, Цзянсу) әскери губернаторы (Джиедуши) болып қызмет еткен кезде, ол Дуны штабқа шақыруды жалғастырды және Дуға көптеген міндеттерді сеніп тапсырды. Кейін Ду Чанъанға қайта шақырылып, қоғамдық жұмыстар министрлігінде (工部, Gongbu) бақылаушы қызметкер Гонбу Лангжонг (工部郎中) болып қызмет етті. Кейіннен ол Цзянси округінің Цзинмиао (青苗) салық (яғни жас азық-түлік өнімдеріне салық салу) директоры (江西, штаб-пәтері қазіргі Наньчан, Цзянси); Фу префектурасының префекті (撫州, қазіргі Фучжоу, Цзянси); және Ронг округінің директоры (容管, штаб-пәтері қазіргі Юлин, Гуанси). Кейін ол халық санағы министрлігінде басқа қадағалаушы лауазымда қызмет етті. Ол мемлекеттің қаржылық мәселелеріне жауапты халық санағы вице-министрі (戶部侍郎, Hubu Shilang) болып тағайындалғанға дейін. Ду Янгтың бірінші канцлерлік орнын алмастырған Лу Цының жек көретіндігіне ұшырайды, Лу оны Су префектурасының (蘇州, қазіргі Сучжоу, Цзянсу) префекті болуға жіберді. Ду бұл тапсырмадан анасы әлі тірі болғандықтан және Су префектурасының бұрынғы префекті анасы қайтыс болғаннан кейін қызметінен кетуі керек болғандықтан бас тартты. Содан кейін ол Рао префектурасының (饒州, қазіргі Шанграо, Цзянси) префекторы, одан кейін көп ұзамай Линнань округінің (南, штаб-пәтері қазіргі Гуанчжоу, Гуандун) әскери губернаторы болды. Осы уақытқа дейін Линьнаньның әскери губернаторы әдетте Линьнань бөлінген бес арнайы округтің директоры атағын да алып жүрді. Солардың бірі - Ронг ауданы, оны Ду бұған дейін басқарған болатын. Дезонг императоры 783 жылы Чжу Цзидің көтерілісіне байланысты Чанъаньнан қашуға мәжбүр болғандықтан, оның уақытша сотындағы шенеуніктер прецеденттер туралы толық білмеді, сондықтан Ду Лингнанның бірінші әскери губернаторы болды. сонымен қатар бес ауданның директоры болды. 802 жылы Ду Ю қайта-қайта өзінің орнын ауыстыруды сұраған кезде император Дзэзонг Ван Е (王) Дуның орнын ауыстырды және оны Чанъанға шақырды. 803 жылы Ду Чанъанға келгеннен кейін, ол Тонг Чжуншу Менсия Пингжанши атағымен және Сиконг (司空, Үш мәртебелілердің бірі) қызметін атқарып, канцлер болды.

Император Шунцзонг пен Император Сянцзонгтың тұсында

805 жылы император Дезонг қайтыс болып, оның орнына оның ұлы император Шунцзонг келген кезде, император Шунцзонг ресми түрде мемлекет билігін қолға алғанға дейін Ду Ю бірнеше күн регент қызметін атқарды. Көп ұзамай Ду мемлекет қаржысына қайтадан жауапты болды, император Шунцзонның жақын серіктесі Ван Шувен оның орынбасары болды. Уан сол кездегі күшті болғандықтан, аға Дуның орынбасары ретінде қызмет ету орынды деп есептеген. Алайда бірнеше айдан кейін Ван Шувеннің анасы қайтыс болғаннан кейін, ол ресми қызметті тастап, оның аза тұту кезеңіне қатысуға мәжбүр болды, Ванның партизандары билікті жоғалтты. Ванның одақтасы Ван Пи Дуға Ван Шувенді аза тұту кезеңінен шақырып алу үшін аралассын деп бірнеше рет өтініш жасады, бірақ Ду бұған дайын емес немесе қолынан келмеді. Көп ұзамай ауыр науқастанып қалған император Шунцзонг тағын ұлы император Сянцзонгқа тапсырды, ал Ван Шувен және оның серіктестері бірден тазаланды. 806 жылы ол канцлерден басқа, Ситу (司徒, сонымен қатар Үш мәртебелілердің бірі) болды және Цы герцогы болды. Ол кезде Ду қарт болғандықтан, император Сианцзун оны үлкен құрметпен қарастырды, оны тек Ситу деп атады, атын атамады. 807 жылы Ду қартаюына байланысты зейнеткерлікке шығуын өтінген кезде император Сианцзун оған барлық лауазымдарын қалдырды, бірақ Фанчуаньдағы (川, Чанъань маңындағы) сарайда жартылай зейнеткерлікке шығуға рұқсат етілді, тек ай сайын екі-үш рет канцлерлер кеңсесіне барып, маңызды мемлекеттік мәселелерді талқылауға рұқсат етілді. Фанчуань көрікті жер еді, Ду басқа шенеуніктерді жиі қонаққа шақыратын. Сол кезде Даңшиян тайпасының адамдары Тюфан әскеріне Тан аймағына шабуыл жасау үшін жиі нұсқаулық ретінде қызмет етті. Ду Дангсянға шабуыл жасамауға кеңес беретін өтінішхат тапсырды, себебі Дангсян тайпаларына мейірімділікпен қарау оларды бағындыру үшін жақсы стратегия болып табылады. Император Сянцзонг ұсыныстарды жоғары бағалады. 812 жылы Ду ауырып қалған кезде ол тағы да зейнетке шығуын сұрады, бұл жолы император Сианцзун мақұлдады. Ду сол жылы қайтыс болды және оған үлкен құрмет көрсетілді. Оның немересі Ду Конг кейіннен император Вузонг пен император Идзонгтың тұсында канцлер болып қызмет етті; тағы бір немересі Ду Му Тан дәуірінің соңында әйгілі ақын болды. Дуның еңбекқор, оқушы екені айтылған. Ол мемлекеттік қызметте ең жоғарғы орында тұрса да, оқуын адал жалғастырған. Ол өз қызметкерлерімен саясатты талқылаған сайын, олар оның логикалық ойлау қабілеті мен білімдеріне таңғалды. Оның әрекеттері қателеспейді де, бірақ оның беделі Хуайнаның әскери губернаторы болған кезінде әйелі Лианг ханшайымы қайтыс болған кезде, оның әйелі Ли ханшайымы болды.

Ескертпелер мен сілтемелер

"Танның көне кітабы" том. 147 Танның жаңа кітабы, т. 166 саны. Зичжи Тонгцзян, томдар. 226, 227, 235, 236, 237, 238 - ші сандар.