Кіріспе
Кейбір үйленген православиелік яһуди әйелдерінің киетін перукасы немесе жарты перукасы Халаха (иудей заңы) бойынша, үйленген яһуди әйелдері күйеуінен немесе жақын отбасы мүшелерінен басқа ер адамдардың алдында шаштарын жауып отырады деп күтіледі. Мұндай жамылғыны бүгінде православиелік яһуди әйелдері жиі қолданады. Бас киімнің әртүрлі түрлері қолданылады, олардың ішінде митпахат немесе тихель (бас киім), шпицель, сноуд, бас киім, берет, құлап, капот, парда, бас киім, бандана және шейтель (перука). Хареди қауымдастығындағы ең көп таралған бас киім - бұл тишел және сноуд түріндегі бас киімдер, бірақ кейбіреулері шапқыштар, береттер немесе шейітлер киеді; тишел және сноуд - яһуди әйелдері үшін тарихи және жалпыға бірдей қабылданған раввиндік стандарт. Шапанды киген адамның киім-кешегіне қарай оны бірнеше жолмен байлауға болады. Шашты жабу - бұл киім киюдің "тзнют" деп аталатын үлгісінің бір бөлігі.
According to halacha (Jewish law), married Jewish women are expected to cover their hair when in the presence of men other than their husband or close family members. Such covering is common practice nowadays among Orthodox Jewish women. Different kinds of head coverings are used, among them the mitpaḥat or tichel (headscarf), shpitzel, snood, hat, beret, fall, bonnet, veil, headscarf, bandana, and sheitel (wig). The most common head coverings in the Haredi community are headscarves in the form of the tichel and snood, though some wear hats, berets or sheitels; the tichel and snood remain the historic and universally accepted rabbinical standard for observant Jewish women. The headscarves can be tied in a number of ways, depending on how casually the wearer is dressed. Covering the hair is part of the modesty related dress standard called tzniut.
Заңдар
Яһуди заңына (халаха) сәйкес, әйел некеден кейін шашын жауып алуы керек. Бұл талап күйеуі, баласы, әкесі, немересі, ата-бабасы немесе ағасынан басқа ер адамдардың қатысуымен қолданылады, бірақ азшылықтың пікірі тіпті туысы жоқ ер адамдардың қатысуымен де шашты ашуға рұқсат береді. Шашты жабу міндеттілігі қоғамдық орындарда қолданылады. Кейбір көздер әрбір шашты жабу керек деп ұйғарады, бірақ басқалары шаштың аз мөлшерін (әрбір көздер мөлшерін әртүрлі айқындайды) бас жамылғысынан шығуға мүмкіндік береді. Некеде тұрған әйелдер ерлеріне берген уәдесіне байланысты ерлі-зайыпты әйелдерге қарағанда жыныстық жағынан ұстамдылық деңгейі жоғары болады деп күтіледі, және олардың ықтимал әуесқой шаштарын жабу - бұл оның бір аспектісі. сота ырым-жырымдарының бір бөлігі ретінде үйленген әйелдің басын паруа (көрсетілген сөз "жасырын" немесе "сары" деген мағынада) жасауға мәжбүр етеді, бұл әдетте оның шашы паруа емес екенін білдіреді. Талмудта бұл Торада жалпы тұрмысқа шыққан әйелдерге жұрт алдында паруа болуға тыйым салынатынын көрсетеді. Алайда, Мишнада шашты жабудың Киелі кітаптан туындаған міндет емес екені айтылған. Онда ажырасуға негіз болатын мінез-құлық туралы айтылады, мысалы, "паруа басын жұрт алдында көрсету, базарда тоқу және кез-келген адаммен сөйлесу" және бұл құқық бұзушылықтарды Дат Йехудит ("иудей заңы") Дат Мошеге ("Мосей заңы") қарсы. Талмуд дереккөздерді татуластырады, егер оның басы жұрт алдында толықтай ашық болса, бұл шынымен де Дат Мошеге қарсы әрекет болар еді, ал жұрт алдында калта киіп шыққан әйел (шаштың бір бөлігін барынша аз жауып, мүмкін бас жағында себет) Дат Мошеге қанағаттанған, бірақ әлі де Дат Йехудитті бұзады. Бұл мақтау шаштың сезімтал табиғатын көрсетеді. Алайда, "бірнеше ерекше жағдайларды қоспағанда, әйелдердің бас жамылғысын жапқан міндеті ерва емес, негізінен сотадан және екінші кезекте, дат Йехудиттен туындайды" деген халахик консенсус бар. Бірқатар жетекші поскимдер бас жамылғысы талап етілетін болса да, бұл заң кеңінен елемейтін қоғамда, жаппай шашты ерва деп санаудан бас тартады. Еврей жазбаларына түсініктеме берген "Зохар" да, кабаланың негізгі көзі де әйелдердің шашын жария етпеуінің құпия маңыздылығын сипаттайды. Насо 125б 126б парашатқа сәйкес, әйелдер басына жамылғы кию салтын қатаң ұстанатын болса, күйеуі мен балалары үшін көптеген баталарды алады.
Үйленбеген әйелдер
Орта ғасырлық кодекстерде үйленбеген әйелдер үшін ешқандай бостандық туралы айтылмаған. Мишнаға сәйкес, егер әйел өзінің үйлену тойына шашы жаппай барса, бұл оның сол кездегі пәктігінің (яғни бұрын ешқашан үйленбегенінің) дәлелі болып табылады. Бұл күйеуге шықпаған әйелдер шаштарын жаппайтын, ал ажырасқан және жесір әйелдер шаштарын жапқан. Бұл пікір Иерусалим Талмудында да кездеседі және ол бүгінде жалпыға бірдей мойындалады. Алайда, Р' Моше Файнштейн ажырасқан және жесір әйелдерге өте қажет болған жағдайларда, мысалы, бастарын жапқан кезде, кездесуге немесе жұмысқа кедергі келтіретін кезде, шаштарын ашуға рұқсат берді. Мұндай жағдайларда нақты шешімдер қоғам мен жеке адамның жағдайына байланысты әртүрлі болады. Алайда Йемендегі яһудилер Израильге және басқа жерлерге көшіп кеткеннен кейін бұл әдет жойылған. Ахарон Рот бұл әдет-ғұрыпты мақтады. Маген Авраам некеде тұрмаған әйелдерге шаштарын жапқысы келмейтінін, бірақ шаштары бұзылмауы үшін оларды тоқтайтынын айтты. Бұл үкім қазіргі уақытта кейбір хасид қауымдастықтарында қолданылады. XXI ғасырда кейбір православие дінін ұстанбаған яһуди әйелдері, негізінен Солтүстік Америкада, шаштарын шапанмен, кипотпен немесе шаштықпен жауып бастады. Мұның себептері рухани бағышталу, этникалық сәйкестікті білдіру, дененің ашылуын қалыпқа келтіретін мәдениетке қарсы тұру немесе қарапайым киім киюді феминисттік қалпына келтіру ретінде, кейде феминисттік емес немесе анти-феминисттік деп саналатын тәжірибе ретінде берілген.
Митпахат
Митпахат (ивритше: מִטְפַּחַת miṭpaḥat), сондай-ақ тихель (тикль) деп аталады, бұл шашты жауып киетін бас жамылғы. Митпахот шашымен жапсырылған кез келген материалдан жасалған қарапайым шарфтан бастап, бірнеше маталар мен байлау әдістерін қолдана отырып, шашты қаптап жасауды қамтиды. Ибн Езраның айтуынша, ежелгі Исраил әйелдері, оның заманында (XII ғасыр) мұсылман әйелдері киген киімге ұқсас матадан жасалған бас жамылғы киген.
Этимология
Митпахат сөзі еврей сөзі, сөзбе-сөз маңдай немесе жамылғы дегенді білдіреді, бірақ сонымен қатар қолжуғыш, алжапқыш, бинт немесе орамал сияқты көптеген басқа нәрселерді білдіреді. Оның қазіргі мағынасы жазба еврей тілінен алынған, және ол, әрине, еврей сөзі טִפַּח (tipaḥ) -дан алынған, яғни жайылған немесе кеңейтілген. Идиш тіліндегі "тихель" сөзі "тух" ("қап") сөзінің кішіргіші. Неміс тіліндегі Tuch ("қап") және бавариялық Tiachal, Tücherl ("қаптың кішкентай бөлігі") деген кішірейтеді.
Шпицель
Шпицель - кейбіреулер үйленген хасид әйелдері киетін бас жамылғы. Бұл тек алдыңғы жағында ғана шашы бар, қалған бөлігі әдетте кішкентай шапкамен немесе бас киіммен жабылған. Шашқақ шын мәнінде жібек немесе байламнан немесе синтетикалық талшықтардан жасалған болуы мүмкін, сондықтан ол шынайы шашты қатты ұқсатпайды. Шпицель 19 ғасырда венгр хасидтері арасында кең тараған, оны сол қауымның әдет-ғұрыптарына сәйкес келетін кейбір қазіргі әйелдер киеді.
Этимология
Идиш тіліндегі "Шпиццель" сөзі "Шпицце" деген жоғары неміс сөзінің грамматикалық кішіргішімен байланысты, ол "нүкте" немесе "жіп" дегенді білдіреді; соңғы аударма осы мақаланың мән-жайы бойынша дұрыс аударма болуы мүмкін. Шпицель термині кейбір диалекттерде нанның ұштарына қатысты қолданылуы мүмкін. Бұл жағдайда жоғарыда аталған "Spitze" = (end) point/peak аудармасы қолданылады, оның жоғары неміс грамматикалық кішіреюі "Spitzchen".
Шетел
Шетелдік (, Шетелдік) с. ; שייטלעך, sheytlekh n. pl. немесе שייטלען, sheytlen n. pl.) парик немесе жарты парик. Еврей тіліндегі ұқсас термин - пеиа (פאה) немесе пеиа нохрит (פאה נוכרית). Қазіргі кезде кейбір православиелік әйелдер шаштарын парикпен жауып алады. "Қиындық" деп аталатын жартылай парик стилі қазіргі және хареди православие қауымдастықтарының кейбір сегменттерінде жиі кездеседі. Оны шапкамен немесе бас белбеумен бірге киеді.
Қабылдауға қабілеттілік
Шашты парикпен жабу ережесі халахик сарапшылар арасында талқылануда. Көптеген билік өкілдері, соның ішінде раввин Моше Файнштейн, оған рұқсат берді, ал Любавицкий ребе оны белсенді түрде көтермеледі, ал көптеген басқа билік өкілдері, әсіресе сефарди раввиндері, оған тыйым салады. Кейбір хасидтік топтар шейтілдерді қолдаса, басқалары олардан аулақ болады. 2004 жылы раввин Ельяшив еврей париктеріне үнді шашын қолдануға тыйым салғанда, Үндістаннан алынған табиғи шашты жапсырмалар туралы дау туындады. Бұл перукаларды жасау үшін қолданылатын шаштың индуистік ғибадатханадан алынғаны анықталды, онда паломниктер тонзура (басты қырқу) рәсімінен өту үшін саяхат жасады. Яһуди заңына сай, жалған тәңірлерге табынушылық деп саналатын іс-әрекеттерге қатысы бар нәрселерден пайда табуға болмайды. Бүгінде яһуди әйелдері киетін көптеген парикке "хехшер" (кошер) деген куәлік қойылады. Кошерлік сертификат сонымен қатар шейітлердің парик ретінде танылатынын, омыртқа миының жоғарғы омыртқасынан ұзын емес екенін және таза және қарапайым көрінетінін білдіреді.