Кіріспе

Яһуди дініндегі Тора мұғалімі – раввин. Раввин – яһуди дініндегі рухани лидер немесе діни ұстаз. Адам еврей тарихын және Талмуд сияқты мәтіндерді оқығаннан кейін, басқа раввиннің – семиха деп аталатын – тағайындауы арқылы раввин болады. Раввин институтының негізгі нысаны парызшылар (б.з.д. 167 – 73 ж.) және талмуд дәуірлерінде (70–640 ж.) қалыптасты, сол кезде білімді ұстаздар яһуди дінінің жазба және ауызша заңдарын жүйелеу үшін жиналды. "Раввин" атауы бірінші ғасырда қолданыла бастады. Соңғы ғасырларда раввиннің міндеттеріне протестанттық христиан пасторларының міндеттерінің әсері артты, соның салдарынан "уағыз айтушы раввин" деген атау пайда болды. 19 ғасырдағы Германия мен АҚШ-та уағыз айту, рухани кеңес беру және қоғамды сыртқа қатысты өкілдік ету сияқты раввиндік қызметтің маңыздылығы арта түсті. Яһуди дінінің әртүрлі бағыттарында раввин болуға қойылатын талаптар мен раввин ретінде кімді мойындауға қатысты түрлі пікірлер бар. Мысалы, православиелік яһуди қауымдастықтарының көпшілігі әйелдерді раввин қызметіне тағайындауға келіспейді. Православ емес бағыттар бұл шешімді халахикалық (консервативті яһудизм) және этикалық (реформалық және реконструкционистік яһудизм) себептермен негіздейді.

Этимологиясы мен айтылуы

Бұл сөз мишналық еврей тіліндегі רְבִּי конструкциясынан шыққан, "ұстаз [аты]"; стандартты еврей есімдік - רב rav "ұстаз". רב rav сонымен қатар раббилер үшін атақ ретінде қолданылады, rabbeinu ("біздің ұстазымыз") және ha rav ("ұстаз"). Рав және Ребе деген беттерді қараңыз. Еврей түбірі семит түбірі ר ב ב (R B B) -дан шыққан, бұл Киелі кітап арамей тілінде "үлкен" дегенді білдіреді, оның ішінде "құрметті", бірақ негізінен конструкциялық формалардағы префикс ретінде пайда болады. rabim "көп" (1 Патшалар 18:25, הָרַבִּים) "көпшілік, көптеу" деген сөз қауымның жиналысы үшін Өлі теңіздің орамдарында кездескенімен, бұл сөздің кейінгі "рабби" атағымен байланысты екенін растайтын дәлел жоқ. Тамыр араб тіліндегі ربّ rabb, яғни "ие" (әдетте Құдай туралы, сонымен қатар уақытша билеушілер туралы сөйлескенде қолданылады) және сирия тіліндегі ܪܒܝ rabi сөздеріне ұқсас. Кейбір қауымдастықтар, әсіресе сефард және йемендік яһудилер, тарихи түрде титулды רִבִּי rībbī деп атайды; бұл айтыс қазіргі заманға дейін ашкеназдықтарда רְבִּי rǝbbī және רַבִּי rabbī-мен бәсекелесті. Кейбір пікірлерге сәйкес, "рабби" немесе "раббан" атағы 70 жылдан кейін алғаш рет Йоханан бен Заккай мен оның шәкірттеріне қатысты қолданылған. Басқа ғалымдар "рабби" термині біздің заманымыздың бірінші ғасырының басында кеңінен танылған бейресми атақ болды деп санайды, сондықтан еврейлер мен христиандардың раввиндерге сілтемелері осы кезеңде қолданылған атақтарды көрсетеді. Израиль мен Яһуда патшалықтарының билігі яһуди патшалары мен пайғамбарларына, Иерусалимдегі жоғары соттың заңдық билігіне, Ұлы Синедрионға және діни қызметкерлердің діни рәсімдерге қатысты билігіне негізделген болатын. Жоғарғы кеңестің мүшелері өздерінің діни қызметкер болуына (семиха) Мұсадан беріліп келген үзіліссіз жолмен ие болды. Алайда оларды раввиндер деп атаудың орнына, Езра сияқты діни қызметкерлер немесе дін мұғалімдері деп атады. "Рабби" деген атақ Еврей Киелі кітаптарында кездеспейді.

Иерусалимдегі екі ғибадатхананың қирауы, яһуди монархиясының аяқталуы және пайғамбарлар мен діни қызметкерлердің қос институтының құлдырауымен, яһуди халқының ішіндегі ғылыми және рухани басшылықтың назары Ұлы Ассамблеяның даналарына ауысты (Анше Кнессет Хагедола). Бұл жиналыста сөздің қазіргі мағынасындағы "раббилердің" алғашқы тобы болды, себебі олар яһуди дінінің "ауызша заңы" (Тора Шебеал Пех) деп аталатын нәрсені құрастыруды және түсіндіруді бастады. Бұл ақырында Мишна мен Талмудқа және кейінгі раввиндік білімге кодталды және кодталды, бұл раввиндік иудаизм деп аталатын нәрсеге әкелді.

Талмуд дәуірі

Дәстүрлі түсіндірме бойынша, бірінші – бесінші ғасырларда "рабби" атағы Израиль жерінің ресми түрде санатталған (семиха) даналарына берілді, ал "Рав" атағы Вавилон академияларында сабақ берген даналарға берілді, себебі Израиль жерінен тыс жерде санаттау жүргізілмеді. Шерира Гаон осы атақтардың арақатынасын былай түйіндеді: "Рабби Равтан үлкен, Раббан Раббиден үлкен, ал адамның аты Раббаннан да үлкен". 425 жылы Феодосий II Патриархатты және Синедрионды жойғаннан кейін, қатаң мағынада ресми санаттау тоқтатылды. Танымал ғалымдар Вавилон даналары сияқты Рав немесе Хахам деп аталуы мүмкін. Білімді ұстаздан шәкіртке беру маңызын сақтап қалды, бірақ раббиндық біліктілік ресми түрде болған жоқ.

Орта ғасырлар

Ерте орта ғасырларда "рабби" ресми атақ емес, үлкен білім мен беделі бар яһудилерге деген құрметті білдіретін термин болған. 14 ғасырда, белгілі бір аймақтағы діни билікке ие болған жеке тұлға (мара де'атра) деген ұғым пайда болды. 15 ғасырға қарай, рабби деп танылу үшін осы ресми түрде берілетін құқық (семиха деп аталады) қажет болды. Дәстүр бойынша, раввиндер ешқашан Құдай мен адамдар арасында делдал болған емес. Бұл идея дәстүрлі түрде яһуди теологиясының шегінен тыс саналды. Көптеген басқа діндердегі рухани көшбасшылардан айырмашылығы, оларға ерекше күштер мен қабілеттер берілген деп есептелмейді.

Функциялар

Раввиндер еврей қауымына қызмет етеді. Сондықтан олардың атқаратын қызметтері уақыт өте келе және әр жерде еврей қауымының қажеттіліктеріне байланысты әртүрлі болады. Оқу және үйрету – раввиндер әрқашан Тора білімін ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп келе жатқан (масора) тізбегінің негізгі буыны болды. Олар өздерінің ұстаздарынан білім алып, жаңа түсініктерін (хидушим) қосып, халыққа оқыту – раввинаттың басты міндеттері саналады. Тораны оқу – раввиннің өмір бойына созылатын міндеті, ол діни қызметке бекітілгеннен кейін аяқталмайды. Раввин күнделікті оқуға уақыт бөлуге тиіс. Тора білімін үнемі толықтырып отырмайтын раввиннің, басқа раввиндік міндеттерін орындау үшін қажетті еврей заңдары мен дәстүрлерін білуге, шабыт алуға және меңгеруге қабілеті болмайды. Тора білімі – Израиль халқының мұрасы болғандықтан, оны одан әрі жеткізу қажет. Раввиндер сабақтарын түрлі орындарда өткізеді: әрине, мектепте, бастауыш (хедер), орта (иешива) және жоғары (коллель) білім беру орындарында, сондай-ақ, әсіресе ежелгі дәуірде жүзімдікте, базарда және шәкірттер тобында. Көптеген синагогаларда раввин таңертеңгі немесе кешкі құлшылыққа келгендерге күнделікті қысқа сабақ береді. Уағыз – бұл халыққа білім берудің тағы бір түрі, көбінесе Киелі кітаптардан алынған үзінділерді қазіргі заманғы этикалық ойлармен үйлестіреді. Ал еврей тағамы немесе тойы раввиннің «д’вар Тора»сыз толық болмайды – бұл оқиғаға қатысты Киелі кітаптардан алынған үзінділердің қысқаша түсіндірмесі. Жазбаша нұсқаулармен қатар, авторлық еңбекке бейім раввиндер еврей дәстүрінің барлық аспектілерін қамтитын кең көлемді раввиндік әдебиет жазды. Соттасу Еврейлер азаттыққа қол жеткізгенге дейін билеушілер еврей қауымындағы тәртіпті және дауларды шешуді (кахал) еврей қауымының өзіне тапсырды. Егер дау, үй шаруасына қатысты немесе коммерциялық, зиян келтіру немесе ұсақ қылмыс тек еврей тұрғындарына қатысты болса, онда ол қаланың еврей сотында еврей заңына сәйкес шешілетін. Қалалық раввин, оның Тора заңын (халаха) кеңінен білуімен, сотқа (ав бейт дин) төрағалық етуі күтілді, бірақ оған сотқа қатысуға лайықты кеңесшілер шақырылуы мүмкін. Үкімдер айыппұлдармен және қажет болған жағдайда түрлі дәрежедегі қауымдық жазалау шараларымен орындалды. Еврейлер өз елдерінің азаматтары ретінде азаттық алғаннан кейін дауларды шешу үшін азаматтық соттарға жүгінді. Бүгінде раввиндік соттар әрбір еврейлік конфессияның қолдауымен діни мәселелер бойынша, мысалы, дін ауыстыру және ажырасу сияқты мәселелерді қарастырады, тіпті тараптар өз еріктерімен раввиндік судьяларды төреші ретінде таңдаған жағдайда азаматтық мәселелерді де қарастырады. Израильде жеке мәселелерді қарастыратын раввиндік соттар бар. Заң шығару Яһудилердің өзін-өзі басқару ғасырларында кейбір мәселелер аймақтық немесе жалпыға ортақ деп есептелді және оларды жалғыз раввин шеше алмады. Мұндай жағдайларда, аймақтың көрнекті раввиндерін шақырып, шешімдерді талқылауға және өз қауымдары үшін міндетті ережелерді (такканот) қабылдауға раввиндік синодтар шақырылатын. Бұл ережелерге жалдамалы және некелік заңдар, басқа ұлт өкілдерімен қарым-қатынас, азаматтық соттарды пайдалану, жетім балаларды тәрбиелеу, жалған ақшаға қарсы шаралар және мектеп мұғалімдерін тағайындау сияқты мәселелер кірді. Бұл жарлықтардың ең танымалдары Раббину Гершомға тиесілі, және ол шамамен 1000 ж. б.з. шақырылған раввиндік синодта қабылданды. Бұл жарлық, бүгінгі күнге дейін күшінде, Батыс яһудилері арасында көп әйел алуға тыйым салады. Қазіргі заманда раввиндер Израиль мемлекетінде таканот қабылдады, ал Реформа, Консервативті және Реконструкционистік сияқты ірі еврей қозғалыстары өз мүшелері үшін таканот қабылдады. Бүгінде көптеген қауымдық раввиндер өз қозғалысына байланысты ұлттық раввиндік ұйымның мүшелері болып табылады. Бұларға Реформа раввиндері үшін Америка раввиндерінің орталық кеңесі, Православ раввиндері үшін Америка раввиндік кеңесі және Консервативті раввиндер үшін раввиндік ассамблеясы кіреді, сондай-ақ қалалық раввиндер қауымдастығы да бар. Бұл ұйымдар жергілікті және ұлттық мәселелерді талқылағанда, бұрынғы раввиндік синодтарға ұқсас әрекет етеді. Діни бақылау Яһуди қауымы күнделікті өмір үшін бірқатар діни мекемелерге мұқтаж, және раввиндер, еврей заңын білу арқасында, олардың еврей заңдарына сәйкес жұмыс істеуін бақылауға тиіс. Мысал ретінде еврей сойылуы (шехита), дүкендер мен мекемелердегі еврей диеталық заңдары (кашрут), ритуалды ванна (миква), бастауыш мектеп (хедер), сенбі күнгі шекаралар (эрувин) және жерлеу қоғамы (хевра кадиша) сияқтыларды атауға болады. Дәстүрлі түрде бұл функция қалалық раввиннің міндеті болды. Қазіргі заманда, осы типтегі бақылауға маманданған раввиндер толық уақыт жұмыс істейтін Машгиах (ритуалдық заңды бақылаушы) болып табылады, ал осы функциялардың кейбіреулері енді ұлттық ұйымдар, мысалы, Православтық Одақ, кошерлік сертификацияны ұсынады. Рухани кеңес беру Раввин, еврей заңдары мен рәсімдері туралы сұрақтарға жауап беруден басқа, жеке мәселелер бойынша кеңес беру үшін де жиі хабарласады. Қазіргі заманғы раввиннің көп уақыты рухани жұмысқа, ауруларды көруге және өмірлік оқиғаларда қатысуға арналады. Көне заманда раввиндердің кеңес беруге арнайы дайындығы болған жоқ, олар өздерінің ізгілік және қамқорлық сипаттарына сүйенді. Бұл факторлар қазіргі заманда да раввиндік кеңеске әсер етеді. Алайда, қазіргі заманғы раввиндік семинариялар психология және рухани кеңес беру курстарын міндетті оқу жоспарының бір бөлігі ретінде енгізді және олардың раввиндік студенттері үшін кеңес беру және әлеуметтік қызметтер бойынша тәжірибелік оқу орындарын ұсынады. Хасидтік яһудилер арасында жеке мәселелер бойынша кеңес алу үшін ребеге жүгіну кең таралған. Құдайға дұға ету Дәстүрлі мағынада раввиндер дұға етуге басшылық етпеді. Халыққа дұға ету үшін раввиннің болуы талап етілмейді. Еврейлік құлшылығы белгілі және дұға кітаптарында (сидурим) жазылған, дауыстық бөлімдері хор (хазан) арқылы оқылады, ал Тора бөлігі оқылуға дайын оқырман (ба’ал корех) арқылы оқылады. Егер раввин қатысса, ол Аркаға жақын жерде отырады, және құрмет көрсету мақсатында раввин дұғаларын оқитын жылдамдық құлшылықтың қарқынын анықтай алады. Егер дұға етуге қатысты халахик сұрақтар туындаса, раввин оларға жауап береді. Қазіргі заманғы синагогтарда раввин дұға етуге белсендірек қатысады. Кейбір синагогтарда раввинге дұға кітабынан үзінділерді оқуға, қысқарту үшін кейбір үзінділерді жіберуге және құлшылыққа арнайы дұғаларды қосуға рұхсат етіледі. Раввин қауымды жауапты оқуға шақырып, дұға кітабының беттерін жариялай алады және уақыт-уақытпен құлшылыққа түсіндірме бере алады. Сенбі және мерекелік құлшылықтарда қауымдық раввин Тора оқылғаннан кейін немесе алдында уағыз айтуы мүмкін. Өмірлік оқиғаларды тойлау Еврей заңы неке, бар не бат мицва, сүндет, жерлеу, аза тұруы немесе зиратта ескерткішті ашу кезінде раввиннің болуын талап етпейді. Сонымен қатар, еврей заңы осы оқиғалардың әрқайсысы үшін талаптарды белгілеген. Сондықтан раввиндердің осы оқиғаларда болуы және қауымды тойлау мен аза тұруда басшылық етуі әдетке айналды. Қазіргі заманда осы оқиғаларда раввиннің қатысуы дерлік міндетті болып саналады, және қауымға осы жағдайларда қызмет көрсету қазіргі раввинаттың маңызды аспектісіне айналды. Еврей ажырасуы, раввиндік сотты (бейт дин) талап етеді, онда әрқашан раввиндер болады. Қайырымдылық жұмыстары Синагог – құлшылықтан кейін әр күні қайырымдылық жиналатын және одан кейін мұқтаждарға таратылатын орын.

Өтемақы

Көне заманда раввиндік функцияларды атқаратын адамдар, мысалы, сот ісін қарап немесе студенттерге Тораны үйрету, өз қызметтері үшін ешқандай төлем алмайтын. Раввин болу толық жұмыс емес еді, қызмет ететіндер өздері мен отбасыларын асырау үшін басқа да жұмыстармен айналысатын, мысалы, ағаш кесуші, сандал жасаушы, ағаш ұстасы, су тасушы, шаруа және тері илеуші. Құрметті ғалым, раввин Задок (б.з. 1 ғ.), «Тораны қазу үшін құрал ретінде пайдаланбау керек» деген еді, бұл Тора білімін лайықсыз мақсаттар үшін, мысалы, ақы алу үшін пайдаланбау керек екенін білдіреді. Дегенмен, қауымның құрметті мүшелері болғандықтан, Тора ғалымдарына бірқатар жеңілдіктер мен бостандықтар берілді. Оларға қауымдық салықтардан босату, базарда басымдық (келгенге бірінші кезек), бай саудагерлермен жасырын серіктестік және раввиндік міндеттерді орындау үшін жұмыстан уақытша босатылғанда жоғалған табысты өтеу (секхар баттала) кіретін. Геонимдер дәуірінде (шамамен 650-1050 ж.б.), сыйақы туралы пікірлер өзгерді. Яһуди қауымының басшыларының еңбек етуші немесе тауар сатушы ретінде базарда көрінуі жөнсіз деп есептелді, ал яһуди қауымын басқару толық жұмысқа айналды. Осы жағдайларға байланысты геонимдер өздерінің мектептерін (йешива) қаржыландыру үшін ел ішінде және за рубежом салықтар мен қайырымдалықтар жинады және олар тағайындаған мұғалімдерге, лауазымды тұлғаларға және яһуди қауымының судьяларына жалақы төледі. Өзін дәрігер ретінде асыраған Маймонид (1135-1204) яһуди қауымына раввиндік қызмет көрсетуді сыйақысыз ұсынудың дәстүрлі көзқарасын қайта бекітті. Бұл идеал болып қала береді. Бірақ жағдай өзгерді. Яһуди қауымдарына толық жұмыспен айналысатын раввиндер қажет болды, ал раввиндер өздерінің уақытын зайырлы жұмыспен айналысудың орнына Тораны зерттеуге және үйретуге арнауды қалаған. Он бесінші ғасырға қарай яһуди қауымдары раввиндеріне сыйақы төлеуге дағдыланды, бірақ раввиннің шартында жалақы емес, «уақытша босату ақысы» (секхар баттала) көрсетілуі мүмкін, егер ол зайырлы жұмыстан жалақысын тоқтатқан болса. Жалақы мөлшері қызмет көрсететін қауымның мөлшеріне байланысты әртүрлі болды, үлкен қалалардағы раввиндер жақсы сыйақы алды, ал кішкентай қалалардағы раввиндер аз төлем алды. Раввиндер өздерінің раввиндік табыстарын қосымша функцияларды орындау арқылы және олар үшін сыйақы алу арқылы толықтыра алатын, мысалы, қауымның хатшысы, нотариусы және мұрағатшысы болып жұмыс істеу, бастауыш мектепте немесе йешивада оқыту, кітаптар жариялау, азаматтық дауларды төрелік ету немесе тіпті үйлендіруші болу. XIX ғасырда раввиндік семинариялардың құрылуымен раввиндік мамандық дамыды, бұл процесс әлі де жалғасуда. Қазіргі уақытта, реформалық, консервативтік, реконструкционистік немесе қазіргі православиелік яһудиліктің біріне қатысты раввиндік семинарияның бітірушісі жұмыс табу үшін өз семинариясының орналасу бюросы арқылы қауым раввині, мұғалім, капеллан, Хиллель директоры, лагерь директоры, әлеуметтік жұмыскер немесе әкімші болып жұмыс істей алады. Кез келген қазіргі заманғы маман сияқты, ол жұмыс берушімен жұмыс шарттарын келісіп, міндеттерін, қызмет мерзімін, жалақысын, жәрдемақысын, зейнетақысын және басқаларын көрсететін келісімшартқа қол қояды. Раввиннің жалақысы мен жәрдемақысы қазіргі заманғы басқа да мамандықтардың, мысалы, заңгерлер мен бухгалтерлердің жалақыларымен шамалас, олардың білімі деңгейі де сондай. Раббилікпен жартылай жұмыс істеуге де болады, мысалы, аз мүшелері бар синагогада; раввиннің жалақысы көрсетілген қызметтерге пропорционалды болады және ол синагогадан тыс қосымша жұмыс істей алады.

Билік

Раввиндік биліктің практикалық негізі раббилердің жеке тұлғаларын және олардың ғылыми дәрежелерін қабылдауды қамтиды. Яһуди қауымдары мен жеке адамдар көбінесе өздері таңдаған раввиннің билігіне адалдығын білдіреді. Мұндай раввиндік басшы кейде "жергілікті басшы" (мара д'атра) деп аталады. Яһудилер басқалардың билігін мойындаса да, заңдық шешімдерді мара д'атраға жүктейді. Раввиннің билігі – бұл еңбек пен жетістіктерге негізделген жүйеде қол жеткізілген нәтижелерден туындайды. Раввиннің билігі номиналды да, рухани да емес – ол құзыреттеріне негізделген. Әдетте раввин институционалдық бекіту алады. Осы билік оларға халахикалық процеске қатысуға және заңдық нұсқаулар беруге мүмкіндік береді. Осы үрдіс хасидтік қауымдардан бастап раввиндік немесе қауымдық ұйымдарға дейінгі кең ауқымды қауымдарда да орын алады: қауым мүшелеріне жауапты ресми немесе фактілік раввиндік билік құрылымы болады. Дегенмен, хасидтік қауымдарда қарапайым раввин ғана емес, сонымен қатар Раби де болады, ол ұқсас рөл атқарады, бірақ Құдаймен ерекше байланысы бар деп саналады. Осылайша, Рабилердің билігі Құдаймен рухани байланысқа негізделген, сондықтан олар раввиндерден өзгеше құрметке ие.

Құрмет

Талмудта бұл – қарттармен қатар, раввин мен Тора ғалымын құрметтеу туралы міндет (мицва) деп жазылған, Левит 19:32-де айтылғандай: «Қарлылардың алдында тұрып, ақсақалдарды құрметте». Олардың қасында тұрып, оларға құрметпен қарау керек. Коханимдер (қазылар) раввиндер мен Тора ғалымдарын жалпы халық сияқты құрметтеуге міндетті. Бірақ, егер біреу раввин немесе ғалымнан білімді болса, тұрудың қажеті жоқ. Тора ғалымының әйеліне де құрмет көрсету керек. Ұстаздар мен раввиндердің өз шәкірттерін құрметтеуі де міндеттілік болып саналады. Раввиндер мен Тора ғалымдары еврей қауымында тәртіпті сақтау үшін оларды қорлаған адамдарды қауымнан шеттетуге құқылы.

Классикалық діни қызметке тағайындау

Мұсаның Ешуа мен 70 қартқа өкілеттігін беруі – тағайындалудың алғашқы жазбадағы мысалы. Сондай-ақ, Ілияс пайғамбар Елішаға өкілеттігін тапсырған. Пиркей Авотқа сәйкес, тағайындау Мұсадан Ешуаға, қарттарға, пайғамбарларға, Ұлы Жиналыстың адамдарына, Зуготтарға, Танаимдерге үздіксіз беріліп келген. Семиха тізбегі, шамамен 4-ші немесе 5-ші ғасырда жоғалған, бірақ мүмкін 12-ші ғасырға дейін сақталған. Маймонидтің (12-ші ғасыр) пікірінше, егер заманның ең білгір ғалымдарын жинау мүмкін болса, жаңадан құрылған сот классикалық семиханы немесе тағайындауды бере алады. Одан бері Санхедринды қайта жандандыруға бірнеше қазіргі заманғы әрекеттер жасалған. Бірақ, осы уақытқа дейін ешқандай әрекет раввиндердің жалпы пікірімен жарамды деп мойындалмаған және шамамен бір ғасырдан астам сақталған жоқ.

Қазіргі уақыттағы діни қызметке тағайындау

Классикалық діни қызметке тағайындау тоқтағаннан бері, одан басқа да діни қызметке тағайындау нысандары пайда болды, олар көбінесе сол терминологияны қолданады, бірақ яһуди заңдарында олардың маңыздылығы төмен. Бүгінде раввиндік студентке семиха (раббилік ординация) иешивада, қазіргі раввиндік семинарияда немесе жеке раввиннің жетекшілігімен оқу бағдарламасын аяқтағаннан кейін беріледі. Оқу бағдарламасының ұзақтығы діни ағымға қарай өзгереді, бірақ көбінесе 3–6 жылды құрайды. Барлық бағдарламаларға Талмудты, яһуди заңдарының кодекстерін және жауаптарды (респонсаны) – яһуди дінінің тармағына байланысты түрлі деңгейде зерттеу кіреді. Раввиндік әдебиеттен өзге, қазіргі семинариялар кеңес беру, білім беру, салыстырмалы дінтану және уағыз айту сияқты пасторлық пәндер бойынша курстар ұсынады. Раввиндердің көпшілігі 20 жас шамасында оқуын аяқтайды. Яһуди дінінде раввиндік білімді бақылайтын немесе ординацияларды тіркеуге жауапты иерархия немесе орталық билік жоқ; яһуди дінінің әрбір ағымы өзіне қатысты раввиндердің ординациясын реттейді. Семиха куәлігінде ең көп қолданылатын формула – «Yore yore» («Оқытуға рұқсат, оқытуға рұқсат» немесе сұрақ-жауап түрінде «Оқытуға рұқсат па? – Рұқсат»). Көптеген раввиндер осы біліктілікке ие, оларды кейде «морех хора’а» («шешімдердің мұғалімі») деп атайды. Семиханың жоғары деңгейі – «yadin yadin» («Үкім шығаруға рұқсат, үкім шығаруға рұқсат» немесе «Үкім шығаруға рұқсат па? – Рұқсат»). Бұл сыйлық иесіне раввиндік сотта судья болып қызмет етуге және басқа міндеттермен қатар, ақша мәселелеріне қатысты дауларды шешуге мүмкіндік береді. Бұл ординацияны алған адамды ресми түрде «даян» («судья») деп атауға болады, сонымен қатар раввин атағын сақтай алады. Раввиндердің аз ғана бөлігі «yadin yadin» ординациясын алады. Қатаң қажет болмаса да, көптеген ортодоксал раввиндер бет-дин (яһуди заңдарының соты) осы ординацияға ие даянимдерден құрылуы керек деп санайды.