Яһуди дінінде әйелдердің рөлі

Кіріспе

Яһуди дініндегі әйелдердің рөлі

Яһуди дініндегі әйелдер мыңжылдықтар бойы яһуди дінінің бағытына әсер етті. Олардың рөлі Еврей кітаптарында, ауызша заңда (рабилердің әдебиеттерінің жиынтығында), дәстүрде және мәдени факторларда көрінеді. Еврей кітаптары мен рабиндер әдебиеттері әртүрлі әйелдердің үлгілерін ұсынса да, діни заң әйелдерге қатысты ерекше талаптар қояды. 2017 жылы Pew Research Center зерттеу орталығының мәліметінше, әйелдер бүкіл әлемдегі еврей халқының 52% құрайды. Жыныс отбасылық байланыстарға әсер етеді: дәстүрлі рабиндік яһудилігінде еврейлік тегі ана арқылы беріледі, бірақ Торада және дәстүрлі еврей есімдерінде, мысалы, "Дина, Яқыптың қызы" деп атағанда, әкесінің аты қолданылады. Күшейіп келе жатқан қозғалыс әйелдерді рабиндер, канторлар және қауымдық көшбасшылар сияқты лауазымдарға көбірек қабылдауды жақтады. Бұл тарихи тәжірибеге қарсы келеді. Діни мәтіндерді талқылау және қайта түсіндіру нәтижесінде әйелдердің рөлдеріне қатысты көзқарастар уақыт өте келе өзгерді. Леви тегі (Леви тайпасынан әкелік жолмен таралу) тек Левиден әкелік жолмен тараған еврей еркегіне ғана беріледі; сондай-ақ, Кохен Ахароннан, алғашқы Кохеннен тарайды. Бэт Кохендер мен Бэт Левидер бұл мәртебені еврей әкелерінен мұраға алады, сәйкесінше ХаКохен/ХаЛеви атағымен.

Киелі кітап заманында

Киелі кітапта еркектерге қарағанда әйелдердің есімдері мен рөлдері сирек айтылған. Олардың арасында Сара, Ривка, Рахила, Лия, пайғамбар Мириам, соткер Дебора, пайғамбар Хұлда, Давидқа үйленген Абигал, Рахаб және парсылық яһуди патшайымы Естер бар. Әйелдер еркектер басым билік құрылымдарын бұзумен бейнеленген. Көптеген еврей әйелдері феминистер үшін негіз болып саналады, себебі олар сол замандағы өмірге түсінік береді. Олар тарихи құжаттамадағы ерлердің үстемдігін бұзумен ерекшеленеді. Бұл сол кездегі әйелдердің өмірінің нашар жазылуына байланысты ерекше аталады. Яһуди дәстүрі бойынша, Синай тауында Израильдіктер мен Ибраһымның Құдайы арасында келісім жасалды. Торада Израильдік ерлер мен әйелдердің Синайда болғаны айтылады, бірақ келісім еркектерді оның талаптарын орындауға және үй ішіндегілердің (әйелдер, балалар және құлдар) да осы талаптарды орындауын қамтамасыз етуге міндеттеді. Осылайша, келісім әйелдерді де, тікелей болмаса да, міндеттеді. Неке және отбасы заңдары еркектерге әйелдерге берілмеген биліктерді берді. Мысалы, күйеуі әйелімен ажырасуға құқылы болса, әйелі күйеуінің келісімінсіз ажыраса алмады. Левират некесі баласыз күйеулердің жесірлеріне қатысты, бірақ баласыз әйелдердің жесірлеріне қатысты емес. Егер екеуі де некеге келіспесе, шалица атты рәсім орындалды. Жесір қайын інісінің аяқ киімін шешіп, оның алдына түкіріп, «Бауырының үйін салмайтын адамға осылай болады!» деп айқайлады. Әйелдердің бойжеткендігіне қатысты заңдардың ерлерге баламасы жоқ. Осы заңдардың көптегені, мысалы, левират некесі енді қолданылмайды (левират некесі орнына шалица орындалады). Бұл және Торадағы басқа да гендерлік айырмашылықтар Киелі кітаптағы қоғамның жалғастықты, мүлікті және отбасылық бірлікті басты деп қарастырғанын көрсетеді. Алайда, бұл әйелдердің еркектерге бағынуы керектігін де көрсетеді. Әйелдер діни өмірге қатысты. Әйелдер жылына бір рет Иерусалимдегі ғибадатханаға қажылық жасауы керек еді (еркектер үш маңызды мерекеде мүмкіндігі болса), және құрбандық шалу керек еді. Олар сондай-ақ бала туғаннан кейін алғыс айту үшін (тода) құрбандық шалу сияқты өмірлеріндегі ерекше жағдайларда да осы рәсімдерді орындады. Осылайша, олар леуилік емес еркектерге қарағанда сирек, бірақ діни қызметтерге қатысты. Яһуди дәстүрі бойынша, Саулдың қызы және Давидтің бірінші әйелі Михал тефилин мен цицит бұйрықтарын қабылдады. Алайда, бұл талаптар тек еркектерге қатысты. Көптеген мицвоттар ерлер мен әйелдерге де қатысты. Бірақ әйелдер әдетте міндетті орындау үшін белгілі бір уақытты күтуден босатылды, ыңғайлы уақытта орындауға немесе әрекеттен бас тартуға қарағанда. Мұны түсіндіру үшін екі теория бар: прагматизм (әйелдердің міндеттері олардың уақытын алады) және руханият (әйелдерде «жоғары рухани даналық» бар, оны бина деп атайды, бұл оларды діни тәжірибелерге еркектерге қарағанда аз тәуелді етеді). Әйелдер экономикалық жағынан еркектерге тәуелді болды. Әйелдер әдетте жерді әкесінен мұраға алмаса, меншікке ие болған жоқ. Мұндай жағдайларда да, «әйелдер рудың жер көлемін азайту үшін ру ішінде қайтадан үйленуі керек еді». Халаха әйелдерге неке және ажырасуға байланысты материалдық және эмоционалдық қорғаныс шараларын да қамтамасыз етті, бұл бірінші мыңжылдықтағы көптеген яһуди емес әйелдерде болмады. Қылмыстық және азаматтық құқық еркектер мен әйелдерді тең қарастырды. Дәлелдерге сүйенсек, элитаның арасында әйелдер Киелі кітап пен халаха бойынша білім алған. Ғалымның қызы біліміне байланысты үйленуге лайықты деп есептелді. Талмудта күйеулері қайтыс болған немесе жер аударылған әйелдер туралы әңгімелер бар, бірақ олар өз білімдерінің арқасында балаларын оқыта алды. Яһудилердің классикалық раввиндік әдебиеттерінде мақтау және кінәлау сөздері бар. Талмудта былай делінген: «Әділ әйелге Алла Тағаланың сыйлығы әділ еркекке қарағанда артық». Он өлшем сөз әлемге түсті, әйелдер тоғыз өлшемін алды. Әйелдер шикі білімге жеңіл, яғни олар көбірек интуицияға ие. Әйелсіз еркек қуанышсыз, жарылқаусыз және жақсылықсыз өмір сүреді. Ер адам әйелін өзінен де артық сүйіп, құрметтеуі керек. Рав Юсуф бин Хия анасының қадамдарын естігенде: «Иләһи құдіреттің жақындауына дейін тұрайын» дейтін. Израиль әділ әйелдерінің арқасында Мысырдан құтылды. Ер адам әйеліне ешқашан қорлық сөз айтпауы керек, себебі әйелдер көз жасына және жарақатқа бейім. Әйелдердің иманы еркектерден артық. Әйелдердің ақыл-ойы жоғары. Әйелдердің жүрегі нәзік. Аз ғана әйелдер есімдерімен аталады, және ешқайсысы раввиндік еңбек жазбаған, бірақ аталғандар күйеулеріне зор әсер еткен. Кейде олар қоғамдық бейнеге ие. Мысалдар: Рабби Меирдің әйелі Брурия, Рабби Акиваның әйелі Рахель, Рабби Нахманның әйелі Ялта және Элиэзер бен Хурканустың әйелі Има Шалом. Элеазар бен Азарияға Наси (Санхедриннің «князі» немесе президенті) рөлін қабылдау туралы сұрағанда, ол әйелімен кеңесетінін, және осылай істейтінін айтты.

Compared to men, relatively few women are mentioned in the Bible by name and role. Those mentioned include the Matriarchs Sarah, Rebecca, Rachel, and Leah; Miriam the prophetess; Deborah the Judge; Huldah the prophetess; Abigail (who married David); Rahab; and Persian Jewish queen Esther. Women are portrayed subverting male dominated power structures. Many Jewish women are considered foundational by feminists because they provide insights into life during those times. They are notable for breaking the male dominance of historical documentation. This is notable given the poor documentation of most women's lives at the time. According to Jewish tradition, a covenant was formed between the Israelites and the God of Abraham at Mount Sinai. The Torah relates that Israelite men and women were present at Sinai; however, the covenant bound men to act upon its requirements and to ensure that household members (wives, children, and slaves) also met these requirements. In this sense, the covenant bound women, though indirectly. Marriage and family law in biblical times gave men powers that it did not give to women. For example, a husband could choose to divorce a wife, but a wife could not divorce a husband without his consent. The practice of levirate marriage applied to widows of childless husbands, but not to widowers of childless wives; though, if either did not consent to the marriage, a ceremony called chalitza was done instead. The widow removes her brother in law's shoe, spits in front of him, and proclaims, "This is what happens to someone who will not build his brother's house!" Laws concerning the loss of female virginity have no male equivalent. Many of these laws, such as levirate marriage, are no longer practiced (chalitzah is practiced instead of levirate marriage). These and other gender differences found in the Torah suggest that biblical society viewed continuity, property, and family unity as paramount; however, they also suggest that women were to be subordinate to men. Women participated in ritual life. Women were required to make pilgrimage to the Temple in Jerusalem once a year (men should on each of the three main festivals if possible) and offer the Passover sacrifice. They would also do so on special occasions in their lives such as giving a todah ("thanksgiving") offering after childbirth. Hence, they participated in many of the major public religious roles that non Levitical men could, albeit less often and on a somewhat smaller and more discreet scale. According to Jewish tradition, Michal, the daughter of Saul and David's first wife, accepted the commandments of tefillin and tzitzit. However, these requirements applied only to men. Many of the mitzvot applied to both men and women; however, women were usually exempt from requirements to perform a duty at a specific time, as opposed to doing so at a convenient time or requirements to abstain from an act). Two prominent theories attempt to explain this: pragmatism (because women's duties consume their time) and spirituality (because "women have superior inherent spiritual wisdom", known as bina, that makes them less dependent than men on religious practices to retain a strong spiritual connection to God). Women depended on men economically. Women generally did not own property except in the rare case of inheriting land from a father who did not bear sons. Even in such cases, "women would be required to remarry within the tribe so as not to reduce its land holdings". Halacha also provided women with some material and emotional protections related to marriage, and divorce that most non Jewish women did not enjoy during the first millennium of the Common Era. Penal and civil law treated men and women equally. Evidence suggests that, at least among the elite, women were educated in the Bible and in halacha. The daughter of a scholar was considered a good prospect for marriage in part because of her education. Stories in the Talmud present women whose husbands died or were exiled and yet were able to educate their children because of their own education. Classical Jewish rabbinical literature contains laudatory and derogatory quotes. The Talmud states:
Greater is the reward to be given by the All Mighty to the (righteous) women than to (righteous) men. Ten measures of speech descended to the world; women took nine. Women are light on raw knowledge – i. e., they possess more intuition. A man without a wife lives without joy, blessing, and good; a man should love his wife as himself and respect her more than himself. When Rav Yosef b. Hiyya heard his mother's footsteps he would say: Let me arise before the approach of the divine presence. Israel was redeemed from Egypt by virtue of its (Israel's) righteous women. A man must be careful never to speak slightingly to his wife, because women are prone to tears and sensitive to wrong. Women have greater faith than men. Women have greater powers of discernment. Women are especially tenderhearted. While few women are mentioned by name, and none are known to have authored a rabbinic work, those who are mentioned are portrayed as having a strong influence on their husbands. Occasionally they have a public persona. Examples are Bruriah, the wife of the Tanna Rabbi Meir; Rachel, wife of Rabbi Akiva; Yalta, the wife of Rabbi Nachman; and Ima Shalom, the wife of Eliezer ben Hurcanus. When Eleazar ben Azariah was asked to assume the role of Nasi ("Prince" or President of the Sanhedrin), he replied that he must first take counsel with his wife, which he did.

Орта ғасырлар

Еврейлер христиан және мұсылман қоғамдарында екінші дәрежелі азаматтар ретінде қарастырылғандықтан (мұсылман әлемінде заңды түрде димми деп аталған), еврей әйелдеріне өз мәртебесін орнату қиын болды. Гросман еврей әйелдерінің қоғамда қабылдануына үш фактор әсер еткенін айтады: «библиялық және талмудистік мұра; еврейлер өмір сүрген және жұмыс істеген еврей емес қоғамдағы жағдай; еврейлердің экономикалық жағдайы, соның ішінде әйелдің отбасын күтіндегі рөлі». Гросман осы факторларды қолданып, осы кезеңде әйелдердің жалпы мәртебесінің көтерілгенін дәлелдеді. Орта ғасырларда еврей дінінің әйелдерден күткені мен олардың нақты өмірі арасында қайшылық туды; бұл сол дәуірдегі христиан әйелдерінің өміріне ұқсас еді. Осы себепті кәббалалық еңбек «Сефер Хакана» әйелдердің мицвотты ерлермен тең дәрежеде орындауын талап етті. XV ғасырда Ашкеназ қауымдарының кейбірінде раввиннің әйелі күйеуі сияқты цицит киген.

Діндарлық өмірі

Әйелдерге Тораны оқытуға қойылған тыйымдар жеңілдетілді, соның салдарынан әйелдер дұға тобын құра бастады. Әйелдер еврейлердің синагогасындағы діни амалдарға ашық қатысты. Әйелдер еврейше литургияны оқуды үйренген болуы мүмкін. Боукердің сөзіне сүйенсек, дәстүр бойынша «ерлер мен әйелдер бөлек дұға етеді. Бұл ежелгі заманға дейін барып жетеді, сол кезде әйелдер ғибадатхананың екінші ауласына ғана кіре алатын еді». Осы раввиндік түсіндірмеге байланысты ғалымдар әйелдердің синагогадағы рөлін шектеулі, тіпті кейде болмаған деп қарастырды. Кейінгі зерттеулер әйелдердің синагога мен қоғамда маңызды рөл атқарғанын көрсетті. Әйелдер әдетте шәмбі және мереке күндері синагогаға баратын. Аймаққа байланысты, әйелдер еркектермен бірге ғибадат ететін немесе өздері жеке дұға оқитын. Ірі синагогаларда, әншінің үнін ұстап, дұғаны қайталайтын белгілі бір әйел болды. Әйелдер Шаббат пен мерекелердегі қызметке қатысып жүргенімен, он бірінші ғасырдан бастап синагога мен оның рәсімдеріне көбірек араласа бастады. Әйелдерге бөлек орын бөлу практикасы он үшінші ғасырдың басында қалыптасты. Дегенмен, әйелдер дұға етуден гөрі көп нәрсе жасады. Олардың маңызды жұмыстарының бірі ғимаратты әсемдеу болды. Әйелдер Тора сандығының қыстырғыштарын және Тораның жамылғыларын тігіп, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталған. Синагога – ерлер мен әйелдердің бірлесіп ғибадат ететін, білім алатын және қоғамдық шаралар өткізетін ортақ кеңістік болды. Кабаланың пайда болуы, оның шейхинаға, құдайлық болмыстың әйелдік жақтарына және адамның құдаймен байланысына баса назар аударуы, сондай-ақ некені серіктестер арасындағы қасиетті келісім ретінде қарауы үлкен әсер етті. Кабалистер менструацияны менструациялы әйелдің зұлым немесе күнәлі сипатының көрінісі ретінде түсіндірді. Бұл өзгерістермен бірге, сопылық шектеулер күшейді, оның ішінде қарапайым киімге қойылатын талаптар мен етеккір кезіндегі шектеулер де артты. Философиялық және мидрашалық түсіндірмелер әйелдерді теріс жағынан бейнелейді, материя мен рух арасындағы қақтығысты күшейтеді, онда әйелдік жер мен материямен байланыстырылып, оған теріс мағына берілді. Яһудилер басқа діндердің өкілдерін еврей қауымына кері әсер ететін жағымсыз күш ретінде қарастырды. Мысалы, жаңа жерге көшіп бармай тұрып, яһудилер көршілерінің қарапайымдығын бағалап, олардың балаларына осы ортаның әсер ететінін білді. 1492 жылы еврейлер Испаниядан қуылғаннан кейін, әйелдер католик әлемінде еврей діни амалдары мен дәстүрінің жалғыз көзіне айналды, бұл құбылыс крипто-иудаизм деп аталды. Крипто-иудей әйелдері өздеріне тиесілі жануарларды сойып, күдік тудырмастан еврейлік диеталық заңдарды (кашрут немесе кошер) және өмірлік циклдың рәсімдерін сақтауға тырысты. Кейде инквизиция қызметкерлері әйелдерді күдікті мінез-құлқы үшін соттады, мысалы, демалыс күнін құрметтеу үшін шам жағу немесе шошқа етін жеуден бас тарту. Инквизиция крипто-иудей әйелдерін крипто-иудей еркектерімен бірдей мақсат етті, өйткені әйелдер еврей дәстүрін сақтауда айыпталды, ал еркектер тек әйелдері мен қыздарына үй шаруашылығын ұйымдастыруға рұқсат берді.

Prohibitions against teaching women Torah eased, and women started to form prayer groups. Women participated in Jewish practices publicly at the synagogue. Women probably learned how to read the liturgy in Hebrew. Bowker stated that traditionally, "men and women pray separately. This goes back to ancient times when women could go only as far as the second court of the Temple." Due to this rabbinical interpretation, scholars viewed the women's role in the synagogue as limited and sometimes non existent. Later research reported that women had a significant role in the synagogue and the community at large. Women usually attended synagogue, for example, on the Shabbat and the holidays. Depending on the location, women either attended the same service as the men or conducted their own. In larger synagogues, a designated woman who was able to follow the cantor would repeat the prayers for the women. Women had always attended services on Shabbat and holidays, but beginning in the eleventh century, women became more involved in the synagogue and its rituals. Separate seating for women became a norm around the beginning of the thirteenth century. Women, however, did much more than pray. One of their main jobs was to beautify the building. Women sewed Torah ark curtains and Torah covers; some survive. The synagogue was a communal place for both men and women where worship, learning and community activities occurred. The rise of Kabbalah, which emphasized the shechinah and female aspects of the divine presence and human divine relationship, and which saw marriage as a holy covenant between partners rather than just a civil contract, had great influence. Kabbalists explained the phenomenon of menstruation as expressions of the demonic or sinful character of the menstruant. These changes were accompanied by increased pietistic strictures, including greater requirements for modest dress, and greater strictures while menstruating. Philosophical and midrashic interpretations depicted women in a negative light, emphasizing a duality between matter and spirit in which femininity was associated, with negative connotations, with earth and matter. Gentile society was seen as a negative influence on the Jewish community. For example, it seems that Jews would analyze the modesty of their Gentile neighbors before officially moving into a new community, because they knew that their children would be influenced by their surroundings. After the expulsion of Jews from Spain in 1492, women became virtually the only source of Jewish ritual and tradition in the Catholic world in a phenomenon known as crypto Judaism. Crypto Jewish women slaughtered their own animals, and followed as many of the Jewish dietary laws (Kashrut or kosher) and life cycle rituals as possible without raising suspicion. Occasionally, these women were prosecuted by Inquisition officials for suspicious behavior such as lighting candles to honor the Sabbath or refusing to eat pork. The Inquisition targeted crypto Jewish women at least as much as it targeted crypto Jewish men, because women were accused of perpetuating Jewish tradition while men were merely permitting their wives and daughters to organize the household.

Отбасылық өмір

Неке, отбасылық зорлық-зомбылық және ажырасу мәселелері ортағасырлық еврей ғалымдары тарапынан талқыланды. Неке – яһуди дінінде маңызды институт. Әйел/ана еврей тілінде "акерет хабайт" деп аталады, бұл ағылшын тілінде "үйдің тірегі" деген мағынаны білдіреді. Дәстүрлі және ортодоксалдық яһудилікте акерет хабайт отбасы мен шаруашылыққа қарайды. Раввин Гершом ашкеназдық яһудилер арасында көп әйел алуға тыйым салатын раббилік жарлық (таккана) енгізді. Ол кезде сефард және мизрахи яһудилері бұл тыйымды қабылдамады. Раввиндер әйелдерге ажырасуды талап ету үшін рабби сотына жүгінуге мүмкіндік беретін заңдық тәсілдерді құрды. Маймонидтің пікірінше, күйеуін "шайқас тудыратын" деп тапқан әйел соттан күйеуін ажырасуға мәжбүрлеуді сұрауға құқылы еді, себебі "ол тұтқын емес, өзіне ұнамайтын адаммен қарым-қатынас жасауға мәжбүрленбеуі керек". Сонымен қатар, Маймонид күйеуі үш жыл бойы жоғалып кетсе, әйел "өзін ажырасқан деп есептеп, қайтадан үйленуге" құқылы екенін айтты. Бұл саяхаттап жүретін саудагерлерге үйленген әйелдердің күйеуі қайтып оралмаған жағдайда агуна болуына жол бермеу үшін жасалды. Раввиндер отбасылық зорлық-зомбылыққа қатысты тыйымдарды күшейтіп, қатаңдатты. Раввин Перец бен Илия былай деді: "Біздің халқымыздың қыздарының дауысы Израиль ұлдарына қарсы естілді, олар әйелдерін ұру үшін қол көтереді. Бірақ күйеуге әйелін ұруға кім рұқсат берді?" Раввин Мейр Ротенберг: "Мұндай мінез-құлық басқа ұлттарға тән, бірақ еврейлердің мұндай іс жасауына Құдай тыйым салады. Әйелін ұрған адам қауымнан қуылсын, оған тыйым салынып, жазалансын" деді. Ол сондай-ақ, ұрып-соғылған әйелдің күйеуін ажырасуға мәжбүрлеу үшін рабби сотына жүгінуге құқылы екенін, оған кетубадан өзге ақшалай айып төленетінін айтты. Бұл үкімдер әйелдерді ұру заңмен санкцияланған және кең таралған әдет болған қоғамдарда қабылданды.

Білім

Яһуди әйелдерінің білімі шектеулі болған. Оларды оқуға, жазуға және үй шаруасын жүргізуге үйреткен. Күнделікті өмірде қажетті діни заңдарды, мысалы, қошерді сақтауды үйренді. Христиан және яһуди қыздарының екеуі де үйде білім алған. Христиан қыздарына ер немесе әйел ұстаз болуы мүмкін болса, яһуди қыздарының көпшілігі әйел ұстаздан білім алған. Әйелдер үшін жоғары білім алу сирек кездесетін. Мұсылман басқаратын жерлерде яһуди әйелдері үшін білім алуға көбірек мүмкіндік болған. Таяу Шығыс яһудилерінің арасында көптеген сауатты әйелдер болған. Көптеген әйелдер күйелеріне бизнесте көмектесуге, тіпті өздерінің ісін жүргізуге жететіндей білім алған. Яһуди әйелдері Еуропаның барлық жерінде христиан әйелдеріне қаржылай көмек көрсеткен көрінеді. Сондай-ақ әйелдер көшірмеші, емілдік, жіп иіруші және тоқушы болып жұмыс істеген.

Православтық иудаизм

Православтық иудаизм ерлер мен әйелдердің діни өмірдегі рөлдерінің әртүрлі екенін қабылдайды. Әрбір адам әлемдегі ерекше мақсатпен жаратылған. Православ яһудилері арасында осы принциптерге қатысты пікірталас бар. Көпшілігі ерлер мен әйелдердің бір-бірін толықтыратын, бірақ әртүрлі рөлдері бар екенін, сондай-ақ әртүрлі міндеттері бар екенін айтады. Мысалы, әйелдерге уақытқа байланысты мицвоттар (діни парыздар) жүктелмейді. Ал кейбіреулер мұндай айырмашылықтардың мәдени, әлеуметтік және тарихи себептері бар деп санайды. Тарихи тұрғыдан әйелдер Тораның практикалық аспектілерін және сондай-ақ берілгендікпен үй шаруасын жүргізуге қажетті амалдарды түсінуден өзге діни білім алудан босатылған; олардың екеуін де үйренуі міндетті болған. ХХ ғасырға дейін әйелдерге Талмудты және басқа да жоғары деңгейдегі еврей мәтіндерін оқуға көбінесе кедергі келтірілген. Соңғы 100 жылда православтық яһудилердің әйелдерге білім беру саласында үлкен прогресс жасалды. Бұл Байс Яков жүйесінің дамуында ең жақсы көрінеді. Православ әйелдері әйелдердің білім деңгейін және ғылымын арттыру, әйелдердің құлшылыққа қатысуын және әйелдердің қоғамдық және діни басшылығын ілгерілету үшін жұмыс істеп жатыр. Кейбір раввиндер мұндай өзгерістерге қарсы шығып, әйелдердің мотивациясы діни емес, әлеуметтік себептерге байланысты екенін мәлімдейді. Мысалы, православтық, хареди және хасидтік раввиндер әйелдерге кипа, таллит немесе тефилин киюге кеңес бермейді. Православтық синагогтарда әйелдерге апталық Тора бөлімінен кейін немесе қызметтер арасында қысқаша сөз сөйлеуге құқық жоқ; шиур (дәріс) әдетте ерлерге ғана арналған. Көптеген православтық синагогтарда физикалық кедергілер (мехицот) бар, ол синагогтың сол және оң жақтарын бөліп тұрады (бұрынғы негізгі қабат пен балкон арасындағы бөліністен гөрі), әйелдер бір жақта, ал ерлер екінші жақта орналасады. Формальды түрде, егер ерлер әйелдерді көре алса да, он метрден астам (шамамен он есімдік) биіктіктегі мехица жеткілікті, бірақ мұндай шағын бөліну идеалды емес. Типик мехица дөңгелекті ағаш панельдерден тұрады, көбінесе әйелдерге Тора оқылуын көруге мүмкіндік беру үшін бір жақты шынымен жабылған.

Orthodox Judaism holds that men and women have different roles in religious life. Each person is created with a unique role in the world. Opinions vary among Orthodox Jews concerning these principles. Most claim that men and women have complementary yet different roles, and bear different obligations. For example, women are not burdened with time bound mitzvot. Others believe that such differences have cultural, social, and historical causes. Women were historically exempted from religious study beyond understanding the practical aspects of Torah and the practices necessary for running a devout household; both of which they were obligated to learn. Until the twentieth century, women were often discouraged from learning Talmud and other advanced Jewish texts. In the past 100 years, Orthodox Jewish education for women has expanded tremendously. This is most visible in the development of the Bais Yaakov system. Orthodox women have been working to expand women's learning and scholarship, promoting women's ritual inclusion in worship, and promoting women's communal and religious leadership. Some rabbinic leaders are opposed to such changes, claiming that women are motivated by sociological reasons rather than religion. For example, Orthodox, Haredi, and Hasidic rabbis discourage women from wearing a kippah, tallit, or tefillin. In Orthodox synagogues, women are not entitled to deliver divrei Torah brief discourses on the weekly Torah portion after or between services; shiurim are typically limited to men. Many Orthodox synagogues have physical barriers (mechitzot) dividing the left and right sides of the synagogue (rather than the older division between the main floor and balcony), with the women on one side and the men on the other. Formally, a mechitzah of over four feet or so (ten handbreadths) suffices, even if the men can see the women, though such a small separation is not ideal. A typical mechitzah consists of wheeled wooden panels, often topped with one way glass to allow women to view the Torah reading.

Жөнсіздік ережелері

Яһуди діні ерлер мен әйелдерге де ұстамдылықты қажет етеді, бірақ киім мен мінез-құлықтағы ұстамдылық әйелдер мен қыздар үшін ерекше маңызды. Көптеген православ әйелдер юбка киеді және шалбар киюден аулақ болады, ал үйленген православ әйелдерінің көпшілігі шаштарын шарф (тихель), снуд, шляпа, берет немесе перікпен жабады.

Халахи кеңесшісі

Яһуди заңына сәйкес, ортодоксал яһуди әйелдері менструация кезінде және одан кейінгі 7 күн бойы, сондай-ақ бала туғаннан кейін күйеулерімен дене жақындығынан аулақ болады. Израиль раввинаты әйелдерге yoatzot рөлін – отбасылық тазалық сияқты сезімтал жеке мәселелер бойынша халахикалық кеңесшілер – атқаруға рұқсат береді.

Қазіргі православие

Православ жетекшісі раввин Джозеф Б. Соловейчик әйелдерді синагогалардың президенттері немесе басқа да ресми басшылық лауазымдарда қызмет етуден, сондай-ақ, дәстүр бойынша тек ер адамдар ғана орындайтын мицвоттарды – мысалы, таллит немесе тефилин киюден ауыз толғады. Бір себебі, тефилиндер еркектердің адал емес ойларға берілуіне кедері келтіреді. Әйелдердің мұндайда көмекке мұқтаж емес деп есептеледі. Соловейчик жазғандай, әйелдердің мұндай амалдарды орындауға қабілеті жеткілікті болғанымен, оған рұқсат беретін месора (яһуди дәстүрі) жоқ. Шешім қабылдауда ол яһудилердің ауызша заңына, соның ішінде Чулин 2а-дағы мишна мен Тур Йорэ Деадағы Бейт Йосефке сүйенді. Оған сәйкес, әйел өзінің қажеттіліктері үшін белгілі бір ресми қоғамдық қызметті атқара алады, бірақ басқалар үшін емес. Феминизмнің пайда болуымен әйелдерге қатысты мәселелерге қызығушылық арта түсті. Көптеген қазіргі православиелік еврей әйелдері мен раввиндері әйелдерге еврей білімін кеңейтуге тырысты. Қазіргі православие қауымдары әйелдердің білім алуына қолдау көрсетеді. Бірнеше қазіргі православиелік синагогаларда әйелдер діни қызметкерлер ретінде жұмыс істейді, олардың ішінде Кехилат Ешурун қауымындағы Гила Клетеник бар. 2010 жылы Сара Хурвиц «Ашық православие» рухани жетекшісі ретінде қызмет еткен кезде «Рабба» – раввиннің әйел аналогы атағын алған алғашқы әйел болды. 2013 жылы АҚШ-тағы Ешиват Махарат әйел діни қызметкерлерін даярлаған алғашқы православиелік оқу орны болды. Ешиват Махараттың түлектері «махарат» деп аталды, ал емес «раввин». Бірақ 2015 жылы Яффа Эпштейн сол жерде «Рабба» болып тағайындалды. Сондай-ақ 2015 жылы Лила Кагедан оқу орнының бірінші түлегі атанды. 2013 жылы Малка Шапс Израильдегі Бар-Илан университетінің Дәл ғылымдар факультетінің деканы болып тағайындалған кезде Израильдегі алғашқы харедик деканы болды. Сондай-ақ 2013 жылы АҚШ-тағы халахик кеңесшілердің бірінші тобы Нишматтың yoetzet халаха бағдарламасының Солтүстік Америкалық бөлімшесін бітірді. SAR орта мектебі қыздарға Шахарит таңғы намазы кезінде әйелдер тобында тефилинді орауға рұқсат берді – АҚШ-тағы алғашқы қазіргі православиелік орта мектеп. 2014 жылы халахик шешімдер туралы алғашқы кітап жарық көрді, оны діни қызметкерлер ретінде тағайындалған әйелдер (Идит Бартов және Анато Новосельская) жазған. Олар Midreshet Lindenbaum әйелдер колледжінің курсын аяқтағаннан кейін, сондай-ақ раввинаттың ер адамдарға қоятын талаптарына балама емтиханды тапсырғаннан кейін раввин Шломо Рискинмен тағайындалды. Маусым айында Лила Кагедан Ешиват Махараттан тағайындалып, өзіне қалауынша атау таңдауға мүмкіндік алды, ол «раввин» атауын таңдады. 2016 жылдың қаңтар айында ол АҚШ-тағы алғашқы қазіргі православиелік әйел раввині атанды. Күзде Американың Агудат Израильі әйелдерді діни қызметке тағайындауды айыптады және Ешиват Махарат, Ешиват Ховевеи Тора, Ашық Православиені яһуди дінінің негізгі қағидаларын қабылдамаған деп жариялады. Американың Рабиндер кеңесі «Православтық институттарда лауазымдары бар РСА мүшелері әйелдерді православиелік раввиндікке тағайындауға, қолданылған атағына қарамастан; немесе православиелік институтта әйелді раввиндік лауазымға жалдауды немесе бекітуді; немесе православиелік институтта лимудей Кодеш мұғалімі раввиндік тағайындауды білдіретін атақты қолдануға рұқсат етпеу керек» деген қаулы қабылдады. Дженни Розенфельд Израильдегі алғашқы әйел православиелік рухани кеңесші болды.

Orthodox leader Rabbi Joseph B. Soloveitchik discouraged women from serving as presidents of synagogues or other official leadership positions, from performing other mitzvot traditionally performed by males exclusively, such as wearing a tallit or tefillin. A minor reason is that the tefillin help keep men from thinking impure thoughts. Women are thought not to need help with this. Soloveitchik wrote that while women do not lack the capability to perform such acts, there is no mesorah (Jewish tradition) that permits it. In making his decision, he relied upon Jewish oral law, including a mishnah in Chulin 2a and a Beit Yoseph in the Tur Yoreh Deah stating that a woman can perform a specific official communal service for her own needs, but not those of others. Women's issues garnered more interest with the advent of feminism. Many Modern Orthodox Jewish women and Modern Orthodox rabbis sought to provide more Jewish education for women. Modern Orthodox communities promote women's secular education. A few Modern Orthodox Synagogues have women serving as clergy, including Gilah Kletenik at Congregation Kehilath Jeshurun. In 2010, Sara Hurwitz became the first woman to ordained as a "Rabba", or female equivalent of a rabbi, when she started serving as an "Open Orthodox" spiritual leader. In 2013, Yeshivat Maharat, located in the United States, became the first Orthodox institution to consecrate female clergy. The graduates of Yeshivat Maharat were called maharat rather than rabbi. However, in 2015, Yaffa Epstein was ordained as Rabba there. Also in 2015, Lila Kagedan was ordained as Rabbi gthere, their first graduate to take the title. In 2013, Malka Schaps became the first female Haredi dean at an Israeli university when she was appointed dean of Bar Ilan University's Faculty of Exact Sciences. Also in 2013, the first class of female halachic advisers in the US graduated from the North American branch of Nishmat's yoetzet halacha program. SAR High School began allowing girls to wrap tefillin during Shacharit morning prayer in an all female prayer group; the first Modern Orthodox high school in the U. S. to do so. In 2014, the first ever book of halachic decisions was written by women who were ordained to serve as poskot (Idit Bartov and Anat Novoselsky) was published. They were ordained by Rabbi Shlomo Riskin, after completing Midreshet Lindenbaum women's college's course, as well as passing examinations equivalent to the rabbinate's requirement for men. In June Lila Kagedan was ordained by Yeshivat Maharat and given the freedom to choose her own title, she chose "Rabbi". She became the first female Modern Orthodox rabbi in the US in January 2016. In the fall, the Agudath Israel of America denounced moves to ordain women, and declared Yeshivat Maharat, Yeshivat Chovevei Torah, Open Orthodoxy, as having rejected basic tenets of Judaism. The Rabbinical Council of America passed a resolution which stated, "RCA members with positions in Orthodox institutions may not ordain women into the Orthodox rabbinate, regardless of the title used; or hire or ratify the hiring of a woman into a rabbinic position at an Orthodox institution; or allow a title implying rabbinic ordination to be used by a teacher of Limudei Kodesh in an Orthodox institution." Jennie Rosenfeld became the first female Orthodox spiritual advisor in Israel.

2016 - жыл

2016 жылы Ефрем Мирвис «ма’аян» лауазымын құрды, осы арқылы әйелдер отбасылық тазалық саласындағы яһуди заңдары бойынша кеңесшілер және православие синагогтарында ересектерді оқытушылар бола алатын болды. Бұл үшін 18 айлық жартылай штатты оқу курсын бітіру қажет болды, бұл Ұлыбританиядағы алғашқы мұндай курс еді. 2017 жылы Православтық одақ АҚШ-тағы қауымдарында әйелдердің дін қызметкерлері ретінде жұмыс істеуіне, «рабби» сияқты атақтарға ие болуына және тіпті атақсыз дін қызметкерлерінің кәдімгі функцияларын атқаруына тыйым салатын саясатты қабылдады.

Әйелдер дұға ету тобы

Германияда 12 және 13 ғасырларда әйелдердің дұға тобын әйел канторлар басқарды. Рабби Элиезер Вормс әйелі Дулькаға арнаған жоқтау өлеңінде, оның басқа әйелдерге қалай дұға етуді үйреткенін және дұғаны музыкамен көркейтіп, әсемдегенін мақтады. 1275 жылы қайтыс болған Урания Вормстың қабір тасында «әйелдерге музыкалық дауыспен пиютим (ғибадат әндерін) оқыған» деген жазу бар. Нюрнберг естелік кітабында Рихенца «әйелдердің дұға басшысы» деген атақпен тіркелген. Соңғы кезде православ әйелдер 1970 жылдардан бастап ұйымдастырылған әйелдердің тефила (дұға) тобын өткізе бастады. Барлық православ заңгерлер әйелдерге тұрақты құлшылық үшін миньян (дұға жиыны) құруға тыйым салынғанына келіседі, бірақ бұл топтардағы әйелдер дұға оқып, Тораны зерттейді. Православтық иудаизмнің барлық салаларынан бірқатар көшбасшылар бұл мәселе бойынша пікір білдірді, бірақ ол хареди және сефард иудаизміне аз, бірақ артып келе жатқан әсер етті. Дегенмен, бұл құбылыстың пайда болуы қазіргі православ иудаизмін бүгінге дейін жалғасып келе жатқан пікірталасқа тартты. Бұл мәселеде үш түрлі ой-пікір бар:

Ең қатаң көзқарас, бірнеше раввиндер ұстанады, халаха (иудей заңы) бойынша барлық әйелдердің дұға тобына толығымен тыйым салынған деп санайды. Көбірек еркіндік беретін көзқарас әйелдердің дұға тобы халахамен үйлесімді болуы мүмкін дейді, бірақ олар толыққанды дұға қызметін атқармаса (яғни, миньянды қажет ететін деварим шебикедуша деп аталатын қызметтің белгілі бір бөліктерін орындамаса; мысалы, Каддишті оқу немесе Торадан оқу), және қызметтер шынайы ниетпен және рухани ынтамен атқарылса ғана; егер олар халахаға қарсы шығу ниетімен шабыттандырылса, онда оларға рұқсат беруге болмайды. Бұл топқа рабби Авраам Элкана Шапиро, бұрынғы британ бас раввині Иммануэль Якобович және рабби Ави Вайс кіреді. Бұл көзқарас ең көп тараған. Үшінші көзқарас аралас дұғаларда әйелдерді Тораға шақырудың және миньянды қажет етпейтін дұғаның белгілі бір бөліктерін орындаудың қабылдандығын жақтады, белгілі бір шарттар сақталған жағдайда. 2013 жылы Израильдің православ раввиндік ұйымы Бейт Хиллел халахикалық шешім шығарды, ол әйелдерге алғаш рет қайтыс болған ата-аналарының құрметіне Каддиш дұғасын оқуға рұқсат берді.

Куәгер әйелдер

Дәстүр бойынша, православиелік Бейт-Динде (рабини соты) әйелдерге куәгер ретінде қызмет етуге рұқсат берілмейді, бірақ соңғы уақытта оларға осы соттарда тоанот (адвокаттар) ретінде қызмет етуге рұқсат етілді. Әйелдерге де антпен куәлік беруге рұқсат етіледі және олардың мәлімдемелері діни мәселелерде толыққанды сенімді деп есептеледі. Әйелдерді куәгер ретінде алып тастаудың ерекшеліктері бар, олар раввиндік заң бойынша зерттеуді қажет етеді, себебі әйелдердің қоғамдағы рөлі және сыртқы азаматтық заң бойынша діни топтардың міндеттемелері күшейген тексеруге түсті. Америка Раббилік Кеңесінің жыныстық қысым көрсету айыптауларынан кейін алғаш рет қуылған раввин Мордехай Тендлердің соңғы жағдайы, осы салада православие халахасын нақтылаудың маңыздылығын көрсетті. Раввин Тендлер әйелдердің куәлігін алып тастау дәстүрінің РЦА-ны бұл айыптауларды қарастырмауға мәжбүр етуі керек деді. Ол әйелдің куәлігі раввиндік сотта қабылдауға болмайтындықтан, оған қарсы заңды куәгерлер жоқ екенін, демек, дәлел жетіспеуіне байланысты оны қуу ісін тоқтату керектігін айтты. Православ әйелдерінің еврей заңына сәйкес өзін-өзі қорғау мүмкіндігі үшін маңызды шешімде, Нью-Йорк штатының Монси қаласындағы «Шевет Леви» Бейт-Динінен (рабини соты) жазған хареди раввині Бенцион Воснер, жыныстық қысым көрсету жағдайларын дәстүрлі алып тастаудың ерекшеліктеріне жатқызды, онда «тіпті балалар немесе әйелдер» куәлік етуге құқығы ғана емес, міндеттілігі бар және рабини соты оларды жарамды куәгерлер ретінде қарастыра алады: «Хошен Мишпат» (Симан 35, 14) бойынша Рамах, егер әйелдер ғана жиналған жағдайда немесе әйелдер ғана куәлік бере алатын жағдайда (осы жағдайда, қысым көрсету жабық есіктердің артында болған), олар куәлік бере алады және міндетті түрде куәлік беруі керек. («Терумас Хадешен» Симан 353 және «Агуда» Перек 10, Йохасин). Бұл сондай-ақ Махарик, Радваз және Минз Махари"и шешімдері. Тіпті әдетте әйел куәгерлерге сенбейтін поскимдер де, егер бұл раввинның Тора заңдарын бұзғанына жеткілікті дәлелдер болса, тіпті балалар немесе әйелдер де куәгер ретінде жарамды болуы мүмкін екеніне келіседі, деп атап өтті Хасам Софер өзінің «Орах Хаим» (Т'шува 11) еңбегінде. Америка Раббилік Кеңесі бастапқыда өз тергеуіне сүйенгенімен, ахуалда хареди раввиндік органының халахикалық шешімін авторитетті деп таңдады.

Traditionally, women are not generally permitted to serve as witnesses in an Orthodox Beit Din (rabbinical court), although they have recently been permitted to serve as toanot (advocates) in those courts. Women are also permitted to provide evidence under oath, and their statements are considered to be fully credible in ritual matters. The exclusion of women as witnesses has exceptions which have required exploration under rabbinic law, as the role of women in society and the obligations of religious groups under external civil law have been subject to increasing recent scrutiny. The recent case of Rabbi Mordecai Tendler, the first rabbi to be expelled from the Rabbinical Council of America following allegations of sexual harassment, illustrated the importance of clarification of Orthodox halakha in this area. Rabbi Tendler claimed that the tradition of exclusion of women's testimony should compel the RCA to disregard the allegations. He argued that since the testimony of a woman could not be admitted in Rabbinical court, there were no valid witnesses against him, and hence, the case for his expulsion had to be thrown out for lack of evidence. In a ruling of importance for Orthodox women's capacity for legal self protection under Jewish law, Haredi Rabbi Benzion Wosner, writing on behalf of the Shevet Levi Beit Din (Rabbinical court) of Monsey, New York, identified sexual harassment cases as coming under a class of exceptions to the traditional exclusion, under which "even children or women" have not only a right, but an obligation, to testify, and can be relied upon by a rabbinical court as valid witnesses:

The Ramah in Choshen Mishpat (Siman 35, 14) rules that in a case where only women congregate, or in a case where only women could possibly testify (in this case, the alleged harassment occurred behind closed doors), they can, and should, certainly testify. (Terumas Hadeshen Siman 353 and Agudah Perek 10, Yochasin)

This is also the ruling of the Maharik, Radvaz, and the Mahar"i of Minz. Even those Poskim that would normally not rely on women witnesses, they would certainly agree that in our case where there is ample evidence that this Rabbi violated Torah precepts, then even children or women can certainly be kosher as witnesses, as the Chasam Sofer pointed out in his sefer (monograph) (Orach Chaim T'shuvah 11)

The Rabbinical Council of America, while initially relying on its own investigation, chose to rely on the Halakhic ruling of the Haredi Rabbinical body as authoritative in the situation.

Православтықтардың өзгеруге деген көзқарасы

Хареди қауымдастығының басшылары әйелдер рөліндегі кез келген өзгеріске қарсы шықты, діни және әлеуметтік шектеулер әйелдерге қатысты уақыттан тыс және өзгеріске ұшырамайды деп сараптап айтты. Көптегендер әйелдерге дәстүрлі түрде ерлерге тән рөлдерді беру, әйелдердің де, ерлердің де толыққанды өмір сүру мүмкіндігінен қағып, оларды кемсіртеді деп есептеді. Харедилер либерализацияны қолдайтын аргументтерді еврей заңдары мен сенімдеріне деген қарсылық ретінде қарастырды. Көбінесе, қазіргі православие иудаизмінің либералды бағыттары әйелдер рөліндегі ұсынылып отырған өзгерістерді әрбір жағдай бойынша жеке қарастырып, нақты дұғалардың, рәсімдердің және амалдардың діни және құқықтық мәніне қатысты аргументтерге ден қояды. Мұндай пікірлер Талмудта және басқа да дәстүрлі көздерде кездесетін әртүрлі немесе либералды көзқарастарға, әсіресе әйелдердің рөлі бұрынғыдан гөрі кейінгі заманда тартылған жағдайларға баса назар аударады. Православиедегі феминисттер көбінесе дәстүрлі құқықтық пікір алмасу жүйесінде қалып, қадамдық өзгерістерді қолдайды. Бірақ, православиелік феминистік қозғалыс жыныстық теңсіздікті жоюға ұмтылуда.

Агунот

Агунот (ивритше: "тіркелген әйелдер") – күйеулері оларға ажырасу қағазын ("гет") беруден бас тартатын әйелдер. Бұл термин күйеуі жоғалып кеткен әйелді де білдіруі мүмкін. Ортодоксалдық иудаизмде "гет" беруге тек ер адам ғана құқылы. Күйеудің мұндай бас тартуына жол бермеу үшін көптеген жұбайлар некеге тұрмас бұрын шартқа қол қояды, ол күйеуді "гет" беруге немесе еврей сотына шағымдануға міндеттейді.

Өзгерістерге консервативті көзқарас

1973 және 2002 жылдар аралығында Консервативті қозғалысы өз ұйымдары арқылы өзгерістерді қабылдады, бірақ түсіндірме пікірлер жариялаған жоқ. 2002 жылдан бері Консервативті қозғалыс әйелдер рөліне біртұтас көзқарасқа келді. 1973, 1983 және 1993 жылдары жеке раввиндер мен профессорлар Консервативті көзқарасқа әсер еткен алты маңызды пікір жариялады: бірінші және екінші Сигал, Блюменталь, Рабинович және Рот жауаптары, сондай-ақ Хауптманның мақаласы. Бұл пікірлер әйелдердің қоғамдық рөлін толыққанды құқықтық негіздеме арқылы өзгертуге бағытталған. Көптеген пікірлер яһуди әйелдері әрқашан немесе кейіннен ерлермен бірдей мицвоттарды орындауға заңды түрде міндетті болған, ал мицвоттарды орындағанда оларды бірдей тәсілмен орындауға тиіс деп ұсынды. Бірінші Сигал және Блюменталь жауаптары 1973 жылы CJLS-тің дұғалық рөлдерге қатысты шешімінің бір бөлігі ретінде қарастырылды. Олар әйелдердің ерлермен бірдей міндеттері болғанын дәлелдеді. Бірінші Сигал жауабында Талмудтың жалпы дұға міндеттемесі және әйелдердің дәстүрлі түрде нақты дұғаларды оқуға міндетті болған жағдайлардың мысалдары келтірілді. Олар осыдан әйелдердің де ерлерге ұқсас, жұрт алдында дұға ету міндеттемесі бар деген қорытынды жасады. Блюменталь жауабында төтенше жағдайларда тоғыз ер және бір әйелден тұратын миньян құруға болатыны, азшылық пікірінен айтылды. CJLS екі жауапты да қабылдаудан бас тартты. Раввин Сигал Рабиндер Ассамблеясының мүшелеріне CJLS-те көптеген адамдар нәтижемен келіскенмен, дәлелдердің сенімсіз болғанын хабарлады. Рабинович, Рот және екінші Сигал жауаптары 1983 жылы JTSA факультеті әйелдерді раввин ретінде тағайындау туралы шешім қабылдағанда қарастырылды. Рабинович жауабында міндеттеме мәселесіне тоқталмай, қауым өкілінің дұғада қажеті жоқ екенін, демек әйелдің халахикалық амалдар жасауы мүмкін емес деген мәселе маңызсыз екенін айтты. CJLS қауым мен дін қызметкерлерінің құндылығын төмендететін аргументтің сенімсіз екенін мәлімдеді: «Біз дін қызметкерлерінің халқымызды қасиеттімен байланыстыруға көмектесу қызметін мойындаудан қорқуға болмайды». Рот және екінші Сигал жауаптары уақытпен байланысты мицвоттардың әйелдер үшін дәстүрлі түрде міндетті емес екенін қабылдады, бірақ қазіргі заманда әйелдер дәстүрлі рөлдерін өзгерте алатынын айтты. Рот жауабында әйелдер ерлермен бірдей міндеттерді өз еркімен қабылдай алатынын, және мұны істейтін әйелдер (мысалы, күнде үш рет дұға ететіндер) миньянға есептеліп, агенттер ретінде тағайындала алатынын дәлелдеді. JTSA раввин мамандығына түсуге ниеттенген әйел студенттерден жеке өздерін міндетті етуді талап етті. Синагог раввиндері әр адамның діни сенімдерін тексеруге құштар болмағандықтан, бұл тәсілді тиімсіз деп тапты. Екінші Сигал жауабында «халахикалық ЭРА ретінде қызмет ететін» таккана, яки раввиндік жарлық қабылдауға шақырды, ол заңдағы барлық теңсіздік ережелерін жоққа шығарады немесе балама ретінде заңдық прецеденттерден тәуелсіз халахикалық түсіндіруге көзқарас ұсынады. CJLS кіріп-шығушылық тәсілді қабылдауға немесе дәстүрлі құқықтық процестен бас тартуға дайын болмағандықтан, ешқайсысын қабылдамады және JTS факультетінің дауысын түсіндірмей қалдырды. 1993 жылы JTSA профессоры Джудит Хауптман әйелдердің тарихи түрде әрқашан дұға етуге міндетті болғандығын дәлелдейтін маңызды мақала жариялады, Блюменталь мен бірінші Сигал жауаптарынан гөрі толыққанды дәлелдер келтірді. Мақалада дәстүрлі тәжірибелерді ұстанатын әйелдер өз міндеттемелерін орындамай отырғаны айтылды. Раввин Рот Консервативті иудаизм өзінің ең дәстүрлі және көбінесе ең берілген мүшелерін күнәкар деп атаудан бұрын екі рет ойлануы керек екенін мәлімдеді. Мәселе тағы да шешілді. 2002 жылы CJLS мәселеге оралды және Fine жауабын, біртұтас ресми көзқарасты қабылдады. 1983 жылғы резолюция АҚШ-тан тыс Реформалық еврей қауымдастықтарында әртүрлі қабылдады. Ең бастысы, Израильдегі прогрессивті иудаизм қозғалысы әкелік текті қабылдамады және анасы еврей емес кез келген адамнан ресми түрде дінін өзгертуді талап етеді. 1983 жылы осы резолюцияның нәтижесінде таратылған, Денверде, Колорадо штатында құрылған православиелік, дәстүрлі, консервативті және реформалық Bet Din, яһуди дініне айналудың біртұтас стандарттарын насихаттау үшін. Алайда, 2015 жылы Ұлыбританияның реформашы раввиндер ассамблеясының көпшілігі «яһудилік өмір сүретін және әкелік тегі бойынша еврей болған адамдарды еврей қауымына қабылдап, жеке процесс арқылы еврей ретінде растауға болады» деген ұсынысты қолдады. Ұлыбританияның реформашы раввиндер ассамблеясы раввиндердің «жергілікті шешімдер қабылдауға құқылы екенін, олар Бейт Дин бекітетін еврей статусын растай алатынын» мәлімдеді. 2007 жылы жарық көрген америкалық Реформалық еврей дұға кітабы Mishkan T'filah-та Құдайға қатысты «Ол» деген сөздер алынып тасталды, ал яһуди патриархтары (Авраам, Исаак және Яқуб) аталғанда, матриархтар (Сара, Ребекка, Рахиль және Лея) да аталды. 2015 жылы Реформалық еврейдің Қасиетті Күндеріне арналған дұға кітабы Mishkan HaNefesh, Mishkan T'filah-қа серіктес ретінде жарық көрді. Онда Қасиетті Күндерінің дұғасы Avinu Malkeinu-дың Құдайды «Сүйіспеншілік Әкесі» және «Мейірімді Анасы» деп атау нұсқасы бар. Басқа маңызды өзгерістерде Реформалық қозғалыстың бұрынғы дұға кітабынан «Өкініш Есіктерінен» алынған, күйеу жігіт пен күйеудің қуанышын нақты атап көрсеткен жол, «chuppah астындағы жұбайлармен қуаныш» (той шатыры) жолымен ауыстырылды, сондай-ақ дұға оқылатын адамдарды шақыру тәсіліне үшінші, жыныссыз нұсқа қосылды, дәстүрлі «ұлы» немесе «қызы» қосымша «үйден» (mibeit) ұсынылды. 2008 жылы Стейси Оффнер Реформалық иудаизм одағының алғашқы әйел вице-президенті болды. 2015 жылы Дарил Мессингер Реформалық иудаизм одағының алғашқы әйел төрағасы болды.

Between 1973 and 2002, the Conservative movement adopted changes through its official organizations, but without issuing explanatory opinions. Since 2002, the Conservative movement coalesced around a unified approach to the role of women. In 1973, 1983, and 1993, individual rabbis and professors issued six major opinions that influenced the Conservative approach, the first and second Sigal, Blumenthal, Rabinowitz, and Roth responsa, and the Hauptman article. These opinions sought to launch a wholesale shift in women's public roles through a comprehensive legal justification. Most such opinions proposed that Jewish women always were, or had become, legally obligated to perform many of the same mitzvot as men and, when performing mitzvot, to do so in the same manner. The first Sigal and the Blumenthal responsa were considered by CJLS as part of its decision on prayer roles in 1973. They argued that women had always had the same obligations as men. The first Sigal responsum used the Talmud's general prayer obligation and examples of cases in which women were traditionally obligated to say specific prayers. They inferred from them a public prayer obligation identical to that of men. The Blumenthal responsum extrapolated from a minority authority that a minyan could be formed with nine men and one woman in an emergency. CJLS declined to adopt either responsum. Rabbi Sigal reported to the Rabbinical Assembly membership that many on the CJLS, while agreeing with the result, found the arguments unconvincing. The Rabinowitz, Roth, and second Sigal responsa were considered by JTSA faculty as part of its decision to ordain women as rabbis in 1983. The Rabbinowitz responsum sidestepped the issue of obligation, arguing that a community representative was no longer needed in prayer and hence the question of whether a woman can perform halakhic was moot. CJLS stated that an argument potentially undermining the value of community and clergy was unconvincing: "We should not be afraid to recognize that the function of clergy is to help our people connect with the holy." The Roth and second Sigal responsa accepted that time bound mitzvot were traditionally optional for women, but argued that women in modern times could change their traditional roles. The Roth responsum argued that women could voluntarily assume the same obligations as men, and that women who do so (e. g., pray three times a day regularly) could count in a minyan and serve as agents. JTSA accordingly required female rabbinical students wishing to train as rabbis to personally obligate themselves. Synagogue rabbis, unwilling to inquire into individual religiosity, found this impractical. The second Sigal responsum called for a takkanah, or rabbinical edict, "that would serve as a halakhic ERA", overruling all non egalitarian provisions in law or, in the alternative, adopet an approach to halakhic interpretation independent of legal precedents. CJLS, unwilling to take either an intrusive approach or repudiate the traditional legal process, did not adopt either and let the JTS faculty vote stand unexplained. In 1993, Professor Judith Hauptman of JTSA issued an influential paper arguing that women had historically always been obligated in prayer, using more detailed arguments than the Blumenthal and first Sigal responsa. The paper suggested that women who followed traditional practices were failing to meet their obligations. Rabbi Roth argued that Conservative Judaism should think twice before adopting a viewpoint labeling its most traditional and often most committed members as sinners. The issue was again dropped. In 2002, the CJLS returned to the issue and adopted a single authoritative approach, the Fine responsum, The 1983 resolution had a mixed reception in Reform Jewish communities outside of the United States. Most notably, the Israel Movement for Progressive Judaism rejected patrilineal descent and requires formal conversion for anyone whose mother is not Jewish. A joint Orthodox, Traditional, Conservative and Reform Bet Din formed in Denver, Colorado to promote uniform standards for conversion to Judaism dissolved in 1983, due to that resolution. However, in 2015 the majority of Britain's Assembly of Reform Rabbis voted in favor of a position paper proposing "that individuals who live a Jewish life, and who are patrilineally Jewish, can be welcomed into the Jewish community and confirmed as Jewish through an individual process". Britain's Assembly of Reform Rabbis stated that rabbis "would be able to take local decisions – ratified by the Beit Din – confirming Jewish status". In Mishkan T'filah, the American Reform Jewish prayer book released in 2007, references to God as "He" have been removed, and whenever Jewish patriarchs are named (Abraham, Isaac, and Jacob), so also are the matriarchs (Sarah, Rebecca, Rachel, and Leah.) In 2015 the Reform Jewish High Holy Days prayer book Mishkan HaNefesh was released as a companion to Mishkan T'filah. It includes a version of the High Holy Days prayer Avinu Malkeinu that refers to God as both "Loving Father" and "Compassionate Mother". Other notable changes replaced a line from the Reform movement's earlier prayerbook, "Gates of Repentance", that mentioned the joy of a bride and groom specifically, with the line "rejoicing with couples under the chuppah" (wedding canpopy), and adding a third, non gendered option to the way worshippers are called to the Torah, offering mibeit (from the house of), in addition to the traditional "son of" or "daughter of". In 2008, Stacy Offner became the first female vice president of the Union for Reform Judaism. In 2015, Daryl Messinger became the first female Union chair.

Өзгерістерге реформалау тәсілдері

Реформалық иудаизм, әдетте, дәстүрлі еврей заңында ерлер мен әйелдердің атқаратын рөлдері арасындағы барлық айырмашылықтар қазіргі жағдайларға сәйкес келмейді және енді қолданылмайды деген тұжырымдаманы ұстанады. Сәйкесінше, заңдық аргументтерге мұқтаждық тумады.

Қайта құрушы иудаизм

Әйелдер мен ерлердің теңдігі – Реконструкциялық иудаизмнің орталық қағидасы және айрықша белгісі. Бастапқыда Реконструкциялық яһуди діни рәсімдері ерлер мен әйелдерге бірге дұға етуге мүмкіндік берді. Осы негізде рабби Мордехай Каплан әйелдер мен ерлердің толық теңдігін жариялады, бұл ұстанымды дәстүрлі яһуди тәжірибесімен келістірудің қиындықтарын ескере отырып. Реконструкциялық қозғалыс әйелдерге діни қызметкер болуға әрқашан рұқсат берді. 1968 жылы Ира Эйзенштейннің басшылығымен әйелдер Реконструкциялық раввиндер колледжіне қабылданды. Реконструкциялық раввиннің алғашқы тағайындалған әйел раввині Сэнди Айзенберг Сассо 1976 жылы Манхэттендегі Реконструкциялық қауымның раввині болды және 1977 жылы Индианаполистегі Бет-Эль-Зедек қауымында қызмет атқарды. Сэнди Айзенберг Сассо ешқандай пікірталассыз немесе кейіннен дау тудырмастан қабылданды. 2005 жылы АҚШ-тағы қозғалыстың 106 синагогасының 24-інде әйелдер аға немесе көмекші раввин қызметін атқарды. 2013 жылы раввин Дебора Ваксман Реконструкциялық раввиндер колледжінің президенті болып сайланды. Ол яһуди қауымдық ұйымын ресми түрде басқарған алғашқы әйел және лесбиянка, сондай-ақ яһуди семинариясын басқарған алғашқы әйел раввин және лесбиянка болды; Реконструкциялық раввиндер колледжі – қауымдық ұйым және семинария екеуінің де бірі. Реконструкциялық қауым әйелдерді минянға қатыстыруды және оларға алиот үшін Тораға шақыруға мүмкіндік беруді бастады. Олар бат-мицва рәсімін де жалғастырды. Реконструкциялық иудаизм әйелдерге дәстүрлі түрде ерлерге тән міндеттерді орындауға рұқсат берді, мысалы куәгер болу, қызметтерге жетекшілік ету, Тораны жария оқу және кипот пен таллит сияқты рәсімдік дұға киімдерін кию. Реконструкциялық әйел раввиндер яһуди дінінде әйелдерге дауыс беруге мүмкіндік беретін рәсімдер, әңгімелер мен музыканы жасауда маңызды рөл атқарды. Көптеген жағдайларда өмірлік оқиғаларға арналған рәсімдерге басымдық берілді. Туылған балаға, некеге, ажырасуға, дін өзгертуге, баланы емізуді тоқтатуға, ересек болуға және менопаузаға қатысты жаңа рәсімдер жасалды. Реконструкциялық қозғалыс гендерлік теңдікті қолдайтын және әйелдердің өмірін тойлайтын литургия құруға міндеттенді. Тағы бір маңызды қадам: Реконструкциялық қауымдар федерациясы лесбиянкаларды толық қабылдауды үйрететін білім беру бағдарламаларын және лесбиянкалардың қарым-қатынастарын бекітетін рәсімдерді әзірледі. Реконструкциялық раввиндер бір жынысты некелерді тойлайды. Реконструкциялық иудаизм ашық ЛГБТ адамдарына раввин және кантор болуға рұқсат береді. Реконструкциялық қауымның көрнекті мүшелері отбасылық зорлық-зомбылық сияқты мәселелерге назар аударды. Басқалары әйелдерге дәстүрлі яһуди қауымдастарында ажырасу құқығын алуға көмектесу үшін күш-жігерін жұмсады. Көптеген адамдар, әсіресе "Қала қабырғасының әйелдері" тобының мүшелері, Иерусалимдегі Батыс қабырғасында яһуди әйелдерінің дауыстап дұға ету және Торадан оқу құқығын қорғады. Діндердегі әйелдердің рөлі өзгеретін кезде ерлердің рөлі де өзгеруі мүмкін. 1979 жылы Реконструкциялық раввиндер қауымдастығы аналық желі арқылы мұрагерлікке қолдау көрсетіп, ер адамның да әйел сияқты яһуди дінін келесі ұрпаққа беруге құқығы бар екенін қабылдады.

The equality of women and men is a central tenet and hallmark of Reconstructionist Judaism. From the beginning, Reconstructionist Jewish ritual allowed men and women to pray together. It was on this basis that Rabbi Mordecai Kaplan called for the full equality of women and men, despite the obvious difficulties reconciling this stance with traditional Jewish practice. The Reconstructionist Movement always allowed women to be ordained. In 1968, women were accepted into the Reconstructionist Rabbinical College, under Ira Eisenstein's leadership. The first ordained female Reconstructionist rabbi, Sandy Eisenberg Sasso, served as rabbi of the Manhattan Reconstructionist Congregation in 1976, and gained a pulpit in 1977 at Beth El Zedeck congregation in Indianapolis. Sandy Eisenberg Sasso was accepted without debate or subsequent controversy. In 2005, 24 of the movement's 106 synagogues in the US had women as senior or assistant rabbis. In 2013 Rabbi Deborah Waxman was elected as the President of the Reconstructionist Rabbinical College. She was the first woman and first lesbian to officially to lead a Jewish congregational union, and the first female rabbi and first lesbian to lead a Jewish seminary; the Reconstructionist Rabbinical College is both a congregational union and a seminary. The Reconstructionist Community began including women in the minyan and allowing them to come up to the Torah for aliyot. They also continued the practice of bat mitzvah. Reconstructionist Judaism allowed women to perform other traditionally male tasks, such as serving as witnesses, leading services, public Torah reading, and wearing ritual prayer garments like kippot and tallitot. Female Reconstructionist rabbis were instrumental in the creation of rituals, stories, and music that give women a voice in Judaism. Most of the focus has been on rituals for life cycle events. New ceremonies have been created for births, weddings, divorces, conversions, weaning, and the onset of menarche and menopause. The Reconstructionist movement committed to creating liturgy that supports gender equality and the celebration of women's lives. Another major step: The Federation of Reconstructionist Congregations developed educational programs that teach the full acceptance of lesbians, as well as rituals that affirm lesbian relationships. Reconstructionist rabbis officiate at same sex weddings. Reconstructionist Judaism allows openly LGBT people to be ordained as rabbis and cantors. Prominent members of the Reconstructionist community focused on issues such as domestic violence. Others devoted energy to helping women gain the right of divorce in traditional Jewish communities. Many have spoken out for the right of Jewish women to pray aloud and read from the Torah at the Western Wall in Jerusalem, particularly members of the Women of the Wall group. When the roles of women in religion change, men's roles may also change. With their acceptance of patrilineal descent in 1979, the Reconstructionist Rabbinical Association supported the principle that a man can pass Judaism on to the next generation as well as a woman.

Яһудилердің қайта жаңғыруы

Еврейлік жаңарту өзін "иудаизмнің пайғамбарлық және мистикалық дәстүрлеріне негізделген, дүниежүзілік, дінаралық қозғалыс" деп сипаттайды. Еврейлік жаңарту қозғалысы әйелдер мен еркектерді раввиндер мен канторлар ретінде бекітеді. Линн Готтлиб 1981 жылы Еврейлік жаңартудағы алғашқы әйел раввин болды, ал Авиталл Герстеттер 2002 жылы Еврейлік жаңартудағы алғашқы әйел кантор (және Германиядағы алғашқы әйел кантор) атанды. 2009 және 2012 жылдары OHALAH (Еврейлік жаңарту раввиндерінің қауымдастығы) «Қабырға әйелдерін» қолдау туралы басқарма мәлімдемесі мен резолюция қабылдады. OHALAH-тың қағидалар жинағында: «Біздің жергілікті қауымдастықтарымыз теңдік пен қосымша құндылықтарды көрсетеді, олар әртүрлі басшылық және шешім қабылдау құрылымдарында көрініс табады, соның арқасында әйелдер мен еркектер біздің еврей өмірінің барлық салаларында толық және тең серіктестер болады» делінген. 2014 жылы OHALAH кеңесінің қаулысында былай делінді: «Осыған байланысты, OHALAH Әйелдер тарихы айлығын, Халықаралық әйелдер күнін және Әйелдер теңдігі күнін атап өтуді қолдайды; OHALAH сексизмнің барлық түрлерін айыптайды; OHALAH қазіргі және болашақ ұрпақтарда гендерлік теңдікке ұмтылады; және OHALAH жынысына қарамастан тең құқықты қолдайды». Сондай-ақ 2014 жылы ALEPH: Еврейлік жаңарту альянсы мәлімдеме жасады, онда: «ALEPH: Еврейлік жаңарту альянсы Әйелдер тарихы айлығын, Халықаралық әйелдер күнін және Әйелдер теңдігі күнін атап өтуді қолдайды, сексизмнің барлық түрлерін айыптайды, қазіргі және болашақ ұрпақтарда гендерлік теңдікке ұмтылады, және жынысына қарамастан тең құқықты қолдайды, өйткені біздің барлығымыз Құдайдың бейнесінде тең жаратылғанбыз» делінді.

Гуманистік иудаизм

Гуманистік иудаизм қазіргі еврей өмірінде теистік емес балама ұсынады. Ол ерлер мен әйелдерді раввин ретінде тағайындайды; оның алғашқы раввині 1999 жылы тағайындалған Тамара Колтон болды. Оның алғашқы канторы 2001 жылы тағайындалған Дебора Дэвис болды, бірақ Гуманистік иудаизм кейіннен канторларды тағайындауды тоқтатты. Гуманистік иудаизм қоғамы 1996 жылы мәлімдеме жасап, "Біз әйелдің моральдық құқығы бар екенін және өзінің этикалық қағидаларына сәйкес жүктілікті тоқтату немесе тоқтатпау туралы шешім қабылдауға заңдық құқығы бар екенін растаймыз. Жүктілікті тоқтату туралы шешімнің салдары ауыр және қайта келмейтін болғандықтан, оны зор сақтықпен және күрделі психологиялық, эмоционалдық және этикалық мәселелерді ескере отырып қабылдау керек" деді. 2012 жылы олар діни ұйымдарға репродуктивті денсаулық сақтау қызметтерін ұсыну міндеттемесінен босатуға мүмкіндік беретін ар-ождан ережелеріне қарсы шықты. 2013 жылы былай деді: "Сондықтан, Гуманистік иудаизм қоғамы әйелдерге дауыс беруге мүмкіндік берген АҚШ Конституциясына енгізілген Он тоғызыншы түзетудің қабылдану жылдығын атап өту үшін 26 тамыздағы Әйелдер теңдігі күнін толық қолдайды; Қоғам құқықтарды шектеу, білім алуға қол жеткізуді қиындату, зорлық-зомбылық және бағындыру сияқты барлық түрдегі гендерлік дискриминацияны айыптайды; және Қоғам біздің және келер ұрпақтар үшін гендерлік теңдікке қол жеткізу үшін күресте сергектік танытуға және өз пікірін білдіруге міндеттенеді".

Софрот (жазушы)

Софрот – Софердің әйелдерге арналған көпше түрі. Софер, Софер, Софер СТАМ, немесе Софер СТ"М (ивритше: "жазушы", סופר סת״ם) – Тораның орамаларын, тефилин мен мезузотты және басқа да діни жазбаларды көшіруге қабілетті және құқылы яһуди жазушысы. (СТ"М, סת״ם, – Сефер Тора, Тефилин және Мезузот сөздерінің қысқартылған түрі. Софердің көпше түрі – "софрим" סופרים). Әйелдердің софротқа айналуы туралы талқылаудың негізі Талмудтың Гиттин 45б бетінде келтірілген: «Еретик, жұлдызға табынушы, құл, әйел, кәмелетке толмаған, кутеялық немесе дінінен бас тарған яһуди жазған Сифрей Тора, тефилин және мезузоттар діни қағидаларға сәйкес келмейді». Арбаа Турим әйелдерді Сифрей Тора жазуға құқықсыз деп санамайтындықтан, кейбіреулер бұл әйелдерге Тора орамасын жазуға рұқсат етілгендігінің дәлелі деп есептейді. Дегенмен, барлық дәстүрлі (модерн және ультра) дінбасылар әйелге Сефер Тора жазуға рұқсат етіледі деген пікірді жоққа шығарады. Бірақ әйелдерге Кетубот (неке шарты), діни мақсатта қолданылмаған STaM және қарапайым STaM-нан асып түсетін Софруттың басқа жазбаларын жазуға рұқсат беріледі. 2003 жылы канадалық Авиэль Барклей дәстүрлі білім алған әлемдегі алғашқы әйел софер атанды. 2007 жылы британдық Джен Тейлор Фридман Сефер Тора жазған алғашқы әйел софер болды. 2010 жылы әйелдер тобы (Бразилия, Канада, Израиль және АҚШ-тан келген алты әйел софер) жазған алғашқы Сефер Тора аяқталды; бұл «Әйелдер Тора жобасы» деп аталды. 2010 жылдың қазанынан 2011 жылдың көктеміне дейін Жюли Селтцер, «Әйелдер Тора жобасынан» болған әйелдердің бірі, Сан-Францискодағы Заманауи еврей мұражайындағы көрме аясында Сефер Тора жазды. Осылайша ол Сефер Тора жазған алғашқы американдық әйел софер атанды. Селтцер діни ағым бойынша яһуди емес. 2011 жылдың көктемінен 2012 жылдың тамызына дейін ол тағы бір Сефер Тора жазды, бұл жолы Сан-Диегодағы Реформалық Бет-Израил қауымы үшін. 2013 жылдың 22 қыркүйегінде Нью-Йорктегі Бет-Элохим қауымы жаңа Тораны бағыштады, қауым мүшелерінің айтуынша, бұл Нью-Йорк қаласында әйел толық аяқтаған алғашқы Тора болды. Тораны Линда Копплсон жазған. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, шамамен 50 әйел софер бар.

Sofrot is the feminine plural of Sofer. A Sopher, Sopher, Sofer STaM, or Sofer ST"M (Heb: "scribe", סופר סת״ם) is a Jewish scribe who is able and entitled to transcribe Torah scrolls, tefillin and mezuzot, and other religious writings. (ST"M, סת״ם, is an abbreviation for Sefer Torahs, Tefillin, and Mezuzot. The masculine plural of sofer is "sofrim" סופרים). Forming the basis for the discussion of women becoming sofrot, Talmud Gittin 45b states: "Sifrei Torah, tefillin, and mezuzot written by a heretic, a star worshipper, a slave, a woman, a minor, a Cuthean, or an apostate Jew, are unfit for ritual use.". As Arba'ah Turim does not include women in its list of those ineligible to write Sifrei Torah, some see this as proof that women are permitted to write a Torah scroll. However, virtually all Orthodox (both Modern and Ultra) authorities reject the idea that a woman is permitted to write a Sefer Torah. Yet women are permitted to inscribe Ketubot (marriage contracts), STaM not intended for ritual use, and other writings of Sofrut beyond simple STaM. In 2003, Canadian Aviel Barclay became the world's first public, traditionally trained, female sofer. In 2007 Jen Taylor Friedman, a British woman, became the first female sofer to scribe a Sefer Torah. In 2010 the first Sefer Torah scribed by a group of women (six female sofers, from Brazil, Canada, Israel, and the United States) was completed; this was known as the Women's Torah Project. From October 2010 until spring 2011, Julie Seltzer, one of the female sofers from the Women's Torah Project, scribed a Sefer Torah as part of an exhibition at the Contemporary Jewish Museum in San Francisco. This makes her the first American female sofer to scribe a Sefer Torah. Seltzer is non denominationally Jewish. From spring 2011 until August 2012 she scribed another Sefer Torah, this time for the Reform congregation Beth Israel in San Diego. On September 22, 2013, Congregation Beth Elohim of New York dedicated a new Torah, which members of Beth Elohim said was the first Torah in New York City to be completed by a woman. The Torah was scribed by Linda Coppleson. As of 2014, there were an estimated 50 female sofers.