Кіріспе
Адам құқықтары монументі - Канаданың Онтарио штатының Оттава қаласында Лизгар және Элгин көшелерінің бұрышында орналасқан монументалды мүсін. Оны Монреаль суретшісі және сәулетшісі Мелвин Шарни жобалаған, ал 1990 жылы 30 қыркүйекте он төртінші Далай-лама Тензин Гьяцо ашты.
The Canadian Tribute to Human Rights, also known as the Human Rights Monument, is a monumental sculpture located at the corner of Lisgar and Elgin streets in Ottawa, Ontario, Canada. It was designed by Montreal artist and architect Melvin Charney and unveiled by Tenzin Gyatso, the fourteenth Dalai Lama, on September 30, 1990.
Сыртқы келбеті
Ескерткіштің қызыл граниттен және бетоннан салынған, биіктігі отыз метрден асатын, оның қызыл граниттен жасалған қасбетіне Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларациясының бірінші бабының бірінші сөйлемінің мәтіні жазылған: "Барлық адамдар бостандықта және қадір-қасиет пен құқықта тең болып туады Tous les êtres humains naissent libres et égaux en dignité et en droits". "Бірлік", "Құрмет" және "Құқықтар" деген сөздер ағылшын және француз тілдерінде гранит тақталарға ойылып, қасбеттің артында антропоморфты фигуралармен жүреді. Олар Канаданың үйі деп аталатын Монумент ішіндегі граниттік тақталарда Канадада кездесетін 73 жергілікті тілде кездеседі.
Дизайн және құрылыс
Польшадағы 1980-ші жылдардағы одақтастық күресінің әсерінен, 1983 жылдың 10 желтоқсанында, Адам құқықтары жөніндегі халықаралық күні, Канадалықтардың бір тобы бірігіп, негізгі адам құқықтары үшін тарихи және жалғасып жатқан күресінің тұрақты көркемдік рәмісін жасады. Жеті айдан кейін құрылыс жұмысына бақылау жасау үшін жергілікті қоғамдастықтың қайырымдылық ұйымы Canadian Tribute to Human Rights Inc. құрылды. Көп ұзамай еріктілер құрамында директорлар кеңесі құрылды, оған шағын қызметкерлер көмек көрсетті. Бұл топқа 36 меценаттар және Канада қоғамының барлық салаларынан, соның ішінде федералды, провинциялық және муниципалды үкіметтер мен көптеген бизнес субъектілерінен 400-ге жуық жергілікті және ұлттық топтар қолдау көрсетті. 1984 жылы Оттава Карлтонның аймақтық муниципалитеті Эльгин көшесіндегі жерді сыйға тартты. 1985 жылы ескерткішті жобалау үшін біреуді табу үшін екі кезеңді ұлттық байқау басталды. Байқауға Канаданың барлық жерінен келген жүз жиырма тоғыз суретші мен сәулетші қатысты. Қазылар алқасына елдің барлық өңірлерінен көптеген танымал канаддықтар, соның ішінде Виннипег университеті, Оттава университеті, Ватерлоо университеті, Канадалық сәулет орталығы, Ванкувердің өнер мектебі және Монреаль көркемсурет мұражайының өкілдері кірді. 1986 жылдың қыркүйегінде конкурсты он финалистке дейін қысқартып, қазылар алқасы бір ауыздан Мелвин Шарниді таңдады. Шарни адам құқықтары үшін күресті гранит пен бетоннан суреттейтін әсерлі мүсін үшін 10 000 доллар сыйлық алды. Қазылар алқасы оның дизайнының қадір-қасиеті мен тұрақтылығын, әсіресе оның сайтқа іргелес орналасқан ғимараттармен бірігуін атап өтті және Чарниді символиканың бай қолданылуы үшін мақтады. Кейіннен жоба Оттава Карлтонның өңірлік муниципалитеті кеңесінің бірауыздан мақұлдауына ие болды. Адам құқықтары жөніндегі Канадалық құрмет орны 1985 жылы 17 сәуірде - Теңдік күні - әйелдер мәртебесі портфолиосына жауапты, кейін Адам құқықтары және мүгедектердің мәртебесі жөніндегі тұрақты комитеттің мүшесі болған прогрессивті консервативті сыншы, құрметті Уолтер Маклиннің қатысуымен ресми түрде ашылды. 1988 жылдың қарашасында Монумент тұрған жерді екі жас: Шерил Тушкениг пен Меган Балчунас салтанатты түрде бұзды. Салтанатты рәсімге сол кездегі Оттава қаласының мэрі Джим Дюррелл және қала әкімі Дэниел Ричер қатысты. Лисгар колледжінің қола оркестрі мен "Red Road Singers" әншілері мерекеге ерекше көңіл бөледі. Бұл шараға Монументтің жүлдегер суретшісі Мелвин Чарни де қатысты.
Символизм
Адам құқықтары үшін Канадалық құрмет қоғамдық өнер әлеуметтік мәлімдеме жасай алады және азаматтарды хабардар ету мен іс-қимылға жұмылдыруда рөл атқарады деген сеніммен құрылды. Монумент Канаданың Құқықтар және бостандықтар хартиясы мен Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жалпыға ортақ декларациясына негізделген қоғамдағы адам құқықтарының маңыздылығын көрсетеді. Жұмыс әлеуметтік өзгерістер үшін өте маңызды, бірақ адамдардың жүрегін өзгерте алатын күшті символдар да маңызды. Олар айналамыздағы әлемде қажетті өзгерістерге назар аударады. Мысалы, 1980 жылы жаңадан құрылған поляк кәсіподақ ұйымы "Солидарность" алғашқы іс-әрекеттерінің бірі ретінде Гданьск қаласында осы қоғамның құрбандықтары мен ұмтылыстарын бейнелейтін ескерткіш орнатты. Адам құқықтары үшін Канадалық құрмет - бұл күшті және күшті символ. Ол билікке жаңа көзқарас ұсынады - билікті құқықтарды тануға және жеке адамды және қоғамдастықты нығайтуға негізделген. Адамзат қоғамының әлеуметтік негізі әрбір азаматтың тең құқықтар мен бостандықтарға ие болуында, сондай-ақ азшылықтардың ерекше айқындалған құқықтарын қорғауда берік жатыр. Адамзат тарихының өзі сияқты бостандық, әділдік және теңдік үшін күрес де ежелден басталған. Бүгінде Канадада біз осы ұрпақтардың күресі нәтижесінде пайда көріп, жарты ғасыр бұрын танылмаған көптеген бостандықтарды пайдаланамыз. Дегенмен, әлі де атқарылуға тиісті маңызды жұмыс бар. 1990 жылы 30 қыркүйекте ескерткіш ашылғанда, ол негізгі құқықтар мен бостандықтар үшін күреске арналған әлемдегі алғашқы осындай құрылым болды. Ол Канаданың әділдікке, адам қадір-қасиетіне және жалпыға бірдей құқықтарына негізделген қоғамда өмір сүруге деген міндеттемесін білдіреді. Бұл рәміз басшыларымызға, балаларымызға, қонақтарына адам құқықтары адамзат қоғамының негізі екендігін еске салып, жігерлендіреді деген үміттеміз. Барлық жеке адамдар мен топтардың құқықтары сақталмайынша, ешкім де қауіпсіз емес.
Оқиғалар
Соңғы жылдары Монументке адам құқықтарымен байланысты көптеген демонстрациялар өткізілді. Мысалы, 1990 жылдың 30 қыркүйегінде ескерткіш ресми түрде ашылды. Бұл рәсім Алгонкиндер ақсақалдары Уильям Команданың салтанатты кіріспе сөздерімен басталды, бұл монумент Алгонкиндер халқының алғашқы жерінде орналасқандықтан, әсерлі оқиға болды. Адам құқықтары үшін Канада құрметін ресми түрде монументтің аркасы арқылы салтанатты түрде өткен Далай-лама ашты. 1998 жылдың 24 қыркүйегінде Нельсон Мандела Монументке барып, Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларацияны дайындап, оны қорғаған, Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі бөлімінің директоры ретінде жиырма жыл қызмет еткен канадалық заңгер Джон Петерс Хамфриге арналған ескерткіш тақташаны ашты. Ашылу салтанатында сөйлеген сөзінде президент Мандела Ескерткіш "оны көргендердің барлығына әлемдегі бейбітшілік, өркендеу және әділдік үшін бірлесіп жұмыс істеуге ықпал етсін" деген тілегін білдірді. 2010 жылдың 21 маусымында жергілікті халықтың тілін білдіретін тақташалардың қалған бөлігі ашылды. Сөз сөйлегендердің қатарында Құрметті Михаэль Жан және аборигендер қауымдастығының мүшелері болды, оның ішінде Шон Атлео, алғашқы халықтар ассамблеясының басшысы; Мэри Симон, инуиттер тайпасының президенті Тапириит Канатами; Клемент Шартье, метистер ұлттық федерациясының президенті; және Бетти Энн Лавалле, аборигендер конгресінің ұлттық басшысы. Осы ресми рәсімдерден басқа, Монумент әр түрлі саяси және әлеуметтік демонстрациялардың орны болып табылады. Бұл Бахрейн мен Палестинаға қолдау көрсетуден бастап, 1930 жылдары Украинада Сталиннің қосқан үлесімен болған ашаршылық құрбандарын еске алу шараларына дейін жетеді. 2010 жылдың қарашасында "Құқықтар үшін жарық" монументінде ВИЧ/СПИД туралы хабардарлықты арттыру құралы ретінде өткізілді.
Ескерткішке қосылған жаңалықтар
1998 жылы Монументке Адам құқықтары жөніндегі БҰҰ-ның жалпыға ортақ декларациясының алғашқы жобасын жазған және БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі бөлімінің бірінші директоры болған канадалық Джон Петерс Хамфриге арналған тақташа қосылды. Тақтаны Нельсон Мандела 1998 жылы 24 қыркүйекте декларацияның 50 жылдығына орай ашты. Ашылу салтанатында сөйлеген сөзінде президент Мандела ескерткіш "оны көргендердің барлығын әлемдік бейбітшілік, өркендеу және әділеттілік үшін бірлесіп жұмыс істеуге талпындыратынын" білдірді. 2011 жылдың маусым айында Директорлар кеңесі Канада үйі мен ондағы абориген тілдері туралы хабарлау үшін тақта орнатты.
Болашақ жобалар
Соңғы уақытта қалған абориген тілдері жазылған тақташалар бағышталғандықтан, ескерткіш салынып бітуге жақын. Қазіргі уақытта Кеңес ескерткіштің дизайнын аяқтау үшін жарықтандыруды орнатуды жоспарлау кезеңінде. Бұл ескерткіштің дизайнын ерекшелендіріп, оны кешке пайдалануға мүмкіндік береді.