Кіріспе

Жаңа Зеландиялық журналист, редактор және полиглот (1876-1928) Гарольд Уитмор Уильямс (1876 жылы 6 сәуір - 1928 жылы 18 қараша) - Жаңа Зеландиялық журналист, The Times газетінің шетелдік редакторы және полиглот. Оның 58-ден астам тілді білгені айтылады, оның ішінде ағылшын тілі де бар. Ол "Австрия империясының барлық тілдерін", яғни мажар, чех, албан, серб, румын, швед, баск, түрік, қытай, жапон, тагалог, копт, мысыр, хетт, көне ирланд және басқа да диалекттерді білетін.

Өмір

Гарольд Уильямс 1876 жылы 6 сәуірде Оклендте жеті ұлының ең үлкені болып дүниеге келді. Оның ата-анасы Англияның Корнуолл қаласынан көшіп келген, ал әкесі, преподобный В. Дж. Уильямс Жаңа Зеландиядағы методист шіркеуінің алғашқы басшыларының бірі болды, көп жылдар бойы методисттік Times редакторы болды. Уильямс аға жақсы оқыған және Харольдты классикалық сабақтарда ертерек оқытты. Өз жасындағы көптеген жасөспірімдер сияқты Харольдта білімге деген құмарлық жоқ еді, бірақ ол жеті жасында "миында жарылыс болды" деп еске алды және сол кезден бастап оның білім алу қабілеті, әсіресе тілдерді, ерекше дәрежеде өсті. Ол түпнұсқа тілдердің бірі - латын тілін үйреніп, басқа да тілдерді жеңіл-желпі меңгерген. Мектеп оқушысы кезінде ол Жаңа Гвинея тілінің грамматикасы мен сөздік қорын Добу тілінде жазылған Марқаның Ізгі хабарының көшірмесі негізінде құрастырған. Бұдан кейін ол Ниуэ аралының диалектісінің сөздік қорын жинақтады, бұл да осы тілде жазылған Ізгі хабардан алынған, және ол Полинезия журналында жарияланды. Харольд өзінің қалта ақшасына Крайстчерчтегі кітап сатушыдан мүмкіндігінше көп тілде Жаңа келісімді сатып алды. Өмірінің соңына таман ол Киелі кітапты жиырма алты тілде, соның ішінде зулу, суахили және хауса тілдерінде оқыды. Крайстчерч ұлдар және Тимару ұлдар орта мектептеріне барар алдында ол латын, көне грек, еврей, француз, неміс, испан, итальян, маори, самоан, тонга, фиджи және басқа да полинезия тілдерін үйретті. 1893 жылы Уильямс отбасы Оклендке көшіп келді. Сол жерде Харольд деген жасөспірім Окленд кемежайларында кемелерде болып, полинезиялық және меланезиялық кемешілермен өз тілдерінде сөйлесе алатын. Ол Окленд университетінде бакалавриатқа түсті, бірақ математиканы жеткілікті меңгермегендіктен, 20 жасында әкесінің нұсқауы бойынша методистік қызметке түсті. Ол Сент-Олбанс, Крайстчерч және Инглвуд қалаларында қызмет атқарғаннан кейін Даргавильдің маңындағы Солтүстік Вайроа ауданына барды. Ол олардың тілдерін тез сіңіріп алды, содан кейін орыс және поляк тілдерін зерттей бастады, бұл оның орыс романымен қызығушылығынан туындады Лев Толстой. Харольд Крайстчерчтегі досы Мейси Беван Ловелл Смитке жазған хатында "Толстойды ана тілінде оқумен күресіп жүргенін" айтады. Гарольд Толстойға тек әдеби емес, философиялық жағынан да құлшылық етті. Ол кекекшіл болғанына қарамастан уағыздау ісіне қуанышпен атсалысты. Оның қауымының кейбір мүшелері оның социалистік көзқарастары мен бейбітшілігін күдікпен қарады. Консервативті дін қызметкерлері де күдікті болды, өйткені Юджин Грейленд "Танымал жаңа зеландиялықтар" кітабында былай деп жазады: "Оның дін қызметкерлері оның көзқарасына сенбей, оның кітапханасындағы эволюция және осы сияқты мәселелерге қатысты кейбір гетеродокс кітаптарды мақұлдамады".

"Славяндық маниялар"

1899 жылдың маусым айында Харольд: "Менің соңғы уақытта құлдыққа деген құмарлығым бар" деп жазды. Осы мазалардың бірі оның Жаңа Зеландиядан кетуіне себеп болды. 1900 жылы 23 жасында Харольд "паломниттік сапарға шығуға" шешім қабылдады. Саяхатқа арналған 50 фунт стерлинг грантымен (оның таланты туралы хабардар болған Жаңа Зеландияның Herald директорынан) және стипендиялар немесе басқа көмексіз ол Еуропаға жолға шықты. Ол алдымен Берлинге барды, ал Берлин университетіне келген кезде ол жиырма тілді білетін. Мұнда және Мюнхен университетінде филология, этнология, философия, тарих және әдебиетті оқыды. Студент кезіндегі жылдары кедейлікпен ерекшеленді. - Гарольдтың Жаңа Зеландиядан алған ақшасы тез бітіп қалды. - Ол кітаптарын және мектепте жеңіп алған жүлделерін сатуға мәжбүр болды. Ол ағылшын тілін жартылай оқытып, ақша табатын, ал оқу үшін күніне бірнеше сағат қана уақыт табатын. Кейде тамақ жемейтін күндері де болды, бірақ ол табандылық танытып, 1903 жылы Мюнхендегі Людвиг Максимилиан университетінен докторлық дәрежесін (илокано тілінің грамматикасы бойынша) алды. Уильямс кейін славян тілдерін зерттей бастады, нәтижесінде орыс істеріне және Толстойдың христиандық социализміне қызығушылық танытты. Ол академик болуды ойлап, журналистикаға түсті. "Таймс" газетінің Санкт-Петербургтегі тілшісі Д. Д. Брахам елден шығарылып, көрші елдерден жаңалықтар таратуды ұйымдастырып отырды. Ол Уильямсты Штутгартта сүргінді ресейлік либерал Петр Струвемен жұмыс істеуге арнайы тілші етіп тағайындады. Қала реформы үшін жұмыс істейтін ресейлік саяси босқындардың ұйымдасқан саяси оппозициясының орталығы болды. Бұл жерде Уильямс Ресейдің "Мадам Роланды" таныстырды. 1904 жылдың қазан айында ол Парижден, желтоқсан айында Санкт-Петербургке көшіп келді және Уильямс Рейтерге пошта арқылы хабарлар жібере бастады. Уильямс оның шығармаларының аудармалары туралы голландиялық Фредерик ван Иденмен хат алмасты. 1905 жылдың қаңтарында Уильямс Ресейдегі "Манчестер Гардиан" газетінде қызмет атқарып, Бернард Пэреспен бірге ағылшын-орыс қарым-қатынасын нығайту жолында жұмыс істеді. 1908 жылы Morning Post арнаулы тілшісі және 1911 жылы Осман империясында. Уильямс әйелімен бірге Стамбулға қоныс аударды. 1914 жылдың тамызында ол Daily Chronicle газетінде Ресей империясының түкпір-түкпірінен телеграммалар мен мақалалар жазып жүрді. Ол "бостандықтың ұлы ісіне қызмет ету" деген мақсатын үнемі алға жылжытып жүрді. 1905 жылы Ресейде жұмыс істегендіктен Лев Толстоймен кездесіп, саясат, әдебиет және адамгершілік туралы әңгімелеседі. Толстойдың оған неліктен орыс тілін үйренгенін сұрағанда, "Анна Каренинаны түпнұсқада оқығым келгендіктен" деген жауап алған. Толстой Уильямстың сөйлеген тілдерін санап шығуды талап етті. Сұхбат 1905 жылы 9 ақпанда Манчестер Гардианда жарияланды, бірақ Уильямс үшін кездесу сәтті болмады. Ол Толстойдың саяси шындық пен қазіргі заманның салдарынан бас тартуына көңілі қалды. Уильямс солшыл реформаторларға, кадеттер мен либералдарға жанашырлық танытты. Оның "зайыбы" (олар ешқашан үйленгені белгісіз, мүмкін 1918 жылы ақпанда) Ресей Думасына сайланды және феминист болды. Осы кезде ол кездескен оқиғалар мен жағдайлар Уильямстың алғашқы көзқарастарын сынады. Ол вегетариандықтан бас тартты, көп ұзамай пацифистік идеалдарынан бас тартты, бірақ догматикалық емес, жалпы рухани сезімге негізделген сеніммен өмір бойы мәсіхші болып қалды. Ол өзінің соңғы уағызында былай деген: "Егер не істесеңдер де, оны жан-тәндеріңмен істеңдер, өйткені оны тек адамдарға емес, Иемізге бағыштағандай істеңдер".

Ресей ісі жөніндегі орган

Оның Ресей туралы білімі көп ұзамай оны Ресей мәселесі бойынша беделді адам ретінде танытты. Ол елдің әр жеріне еркін барып, Ресей туралы көптеген білім жинады - оның халқы, тарихы, өнері мен саясаты туралы - бұл оның фин, латыш, эстон, грузин және татар тілдерін меңгергенімен күмәнсіз. Сонымен қатар, орыс тілінің грамматикасын өз достарынан жақсы білген. Осылайша оның хабарлары тек журналистика емес, қоғамның жан-жақты бақылаушысының жеке әңгімелері болды. Оның "Русия және ресейліктер" атты кітабы Уильямстың білімін ғана емес, оның ақыл-ойының да айқын екенін көрсетеді. Х. Г. Уэллс Нью-Йорк Daily News газетінде 1914 жылы жазған: "Дәрігер Уильямс керемет тараулар сериясында қазіргі Ресей туралы толық және теңдестірілген баяндама берді. Уильямс әрқашан өзінің білімін бөлісуде еркін болды (Тиркованың оның өмірбаянының атауы - Шаттық беруші), және оның көптеген қызығушылықтары, кең және эзотерикалық, бастапқыда сол кездегі әйгілі жазушылармен, оның досы Уэллс, Фрэнк Суиннертон және Хью Уолполлмен, достық қарым-қатынас орнатуға әкелді. 1914 жылдың қыркүйегінде Уолпол Ресейге келіп, Петроградта Уильямспен кездеседі. Соғыс басталғаннан кейін екеуі де Карпатқа Ресей армиясымен бірге барды. Уильямс Венгрия шекарасынан өтіп жатқан казак шабуылдарына қатысқан жалғыз шетелдік тілші болды. Сол жерден ол британдықтарға әскери, саяси және әлеуметтік жағдай туралы ресми есептер жіберді. Уильямс соғысқа деген көзқарасын өзгертті; Толстойдың қарсылық білдірмеу туралы сенімінің іздері қалмады. Бұл есептер Уильямстың беделін арттырып, оның пайғамбарлық көзқарасын ашып берді, бұл оны Британдық елшілікке ақпараттың басты көзіне айналдырды. Ол сондай-ақ британдық елші сэр Джордж Бьюкененнің бас сенімді адамы болды. Харольд пен Ариадна жас Артур Рэнсомға Ресейге келген кезде көмектесті, өйткені Харольд оны жақсы журналистке айналдырды және оған әкелік тұлға болды (Броган қараңыз). Уильямс оған Daily News тілшісі болып жұмыс тапты. Бірақ 1918 жылы Ресейге одақтастардың араласуы туралы Рэнсоммен келіспей қалды, оған Рэнсом жеделхаттарда және үш кітапта қарсы болды.

Мемлекет басшыларының кеңесшісі

1916 жылы Уолпол мен Уильямс Сыртқы істер министрлігінің нұсқауы бойынша Петроградта британдық пропаганда кеңсесін құрды. 1916 жылдың тамызында ол Кембридж университетінде "Орыс ұлттары" атты арнайы дәріс беру үшін қысқа уақытқа Ұлыбританияға оралды. Соғыс жүріп жатқанда Уильямс 1917 жылғы Революцияны болжап, британдық елші Бьюкененге наразылықтың өсіп жатқанын айтып берді. Уильямс халықаралық бейбітшілікті жүзеге асыруды көруді аңсап, романтикалық сапасын жиі мойындады, сонымен қатар соғыс Ресейдің ішкі ортасының торысындағы үлкен жыртылыстарды жасырып тастағанын көре бастады. 1917 жылы болшевиктер төңкерісі кезінде ол 1918 жылдың 18 наурызына дейін "Дейли Хроника" газетіне тұрақты түрде хабарлар жіберіп отырды. 1931 жылы ғалым сэр Бернард Пэрес Уильямстың дәл әрі жан-жақты жазған мақалалары "орыс тарихының қайнар көздері" болып табылады деп атап өтті. 1918 жылы өсіп келе жатқан зорлық-зомбылық оқиғалары Уильямс пен оның әйеліне сүйікті Ресейден қашуға мәжбүр болды, ал ол дереу Буканен, Уолпол, Бернард Пэрес және басқалармен бірге Ресей істері жөніндегі комитеттің құрамына қабылданды. Либералды реформалардың жақтаушысы Уильямс одақтастардың революцияға араласуын қолдады, және ол Кеңес басшыларын жақын таныған аздың бірі ретінде іздестірілді, ол британдық премьер-министр Ллойд Джорджқа Троцкийдің Ресейден кетер алдындағы соңғы сөздерін айтты: "Менің өмірімдегі ең бақытты күн Англияда революция болған кезде болады". Ллойд Джордж Уильямстың пайғамбарлықтары орындалып жатқан кезде де Ресейге араласу туралы кеңесін елемеді. Уильямс Daily Chronicle үшін жазуын жалғастырды және Жаңа Еуропаға қосқан үлесімен оқырман қауымға ықпалды болды. Ол Фрэнк Суиннертонмен Лицей клубында танысты. Свиннертон Уолпол сияқты, "Ритм" және "The Blue Review" журналдарында Катерина Мэнсфилд және Джон Миддлтон Мюрри басқарған екі авангард журналдарында сынға алынды. Кейінірек өзінің өмірбаянында Свиннертон Уильямсқа "өз істерін жасырын айтпай, менің үйдегі жаңалықтарымды өзіне әсер еткендей қабылдап алатын досым" деп сүйіспеншілікпен қарады. Оның журналистік қасиеттері туралы былай деп жазды: "Біріншіден, ол жаңалықтардың шикізаты қай жерде пайда болғанын аңдайтын, егер онымен кез-келген көшеде немесе қалада бірге жүрсе, басқа газет сатып алу үшін жолдан асып түсетін адам еді; бірақ ол көптеген тілдерде барлық мүмкін емес кітаптарды тыңдап, оқып, оқып, оқып жатқандарының күтпеген жерден күлкілі түйіндерін беретін, бұл оның қарапайым сенімінің іркілігіне көз жүгірткен. Ол Ресейдің тағдырына деген қайғы-қасіретсіз қайғы-қасіретпен бірге бақытты, бақытты ауа-райымен бірге болды". 1918 жылы Германия бас тартқанда, Уильямс Daily Chronicle газетінің Швейцарияға жібергенін, ал келесі жылы британдық әскери миссияның өтініші бойынша Ресейге қайта оралды. Большевиктерге қарсылық күшейген кезде, ол Ариаднамен бірге босқындар кемесінде Түркияға, содан кейін Сербияға қашып кетті.

Флит көшесінде

Ресейден оралғаннан кейін ол жапон, көне ирланд, тагалог, венгр, чех, копт, египет, хетт, албан, баск және қытай тілдерін үйренді. Ол сына жазуларын және 12000 қытай мандарин таңбаларын меңгерген. Лондонға оралғанда Уильямс жұмыссыз, күйзеліске ұшырады. Екі соғысты, үш азаматтық соғысты, төңкерісті өз көзімен көргеніне қарамастан, өз дәуірінің ең ұлы журналистері қатарына қосылып, алғыс айтылса да, ол енді жұмыссыз қалды.

"The Times" газетінің шетелдік редакторы

1921 жылы оның тағдыры өзгерді. "Таймс" газетінің редакторы Уикхэм Стид (өзі бірнеше тілде сөйлеген) Уильямсқа бас жазушы ретінде қызмет ұсынды. 1922 жылы мамыр айында ол шетелдік редактор болып тағайындалды (немесе The Times оны "Сыртқы департамент директоры" деп атады). Ресейге деген қызығушылығы ешқашан төмендемегенімен, осы ықпалды лауазымында ол қазіргі кездегі көрнекті газет үшін бүкіл әлемдегі саяси оқиғаларды түсіндіру және бағалау үшін жауапты болды. Ол әрқашанда Еуропа, Азия, Қытай, АҚШ, Жапония, Үндістан және Одақ мемлекеттері мәселелеріне қатысты пікір білдіріп, моральдық тұрғыдан дұрыс деп санайтын мәселелерде ашық сөйледі. Оның жетекші мақалаларының қозғаушы күші әрқашан Еуропа қауіпсіздігін құру арқылы бейбітшілікті сақтау құштарлығына бағытталған. "Әдепті қарусыздануға" ұмтылып, ол 1925 жылдың желтоқсанындағы Локарно шартын қолға алу үшін көп нәрсе істеді. Ол өзінің білімін дипломатиялық құрал ретінде пайдаланып, Ұлттар Лигасының әрбір делегатымен өз тілінде сөйлесе алды. Уильямс 1928 жылы өлімге таман алты жыл бойы шетелдік редактор қызметін атқарды. Ол денсаулығы нашарлап, "Таймс" газетіне тапсырмамен Мысырға бара жатқанда, құлап қалды. Ол қан құюдан кейін қалпына келді, бірақ 1928 жылы 18 қарашада, өткен түнде орыс православие шіркеуінің құрметті рәсіміне қатысқаннан кейін қайтыс болды.