1674 жылғы Сенаф шайқасы: Француз-Голланд соғысының қанды күні

Кіріспе

1674 жылғы франко-голланд соғысындағы шайқас

Сенеф шайқасы 1674 жылғы 11 тамызда франко-голланд соғысы кезінде, Сенефке жақын, сол кездегі испандық Нидерландтарда, қазіргі Бельгияда болды. Бұл шайқас принц де Конде басқарған француз әскері мен Оранж Вильгельмнің басшылығымен біріккен голланд, императорлық және испандық әскерлер арасында өтті. Соғыстың ең қанды шайқастарының бірі болғандықтан, екі тараптан да 20%-дан астам адам қаза тапты немесе жарақат алды, ал шайқастың нәтижесі даулы. 1674 жылға қарай, испандық Нидерландтардағы одақтас әскерлер Конде басқарған француз армиясынан сандар жағынан басым болды, ол Шарлеруа маңындағы Пиэтон өзені бойында орналасқан еді. Вильгельм шабуылға шығып, француз позицияларын айналып өту арқылы шайқасқа түсуге тырысты, бірақ қиын жер бедері оны әскерін үш жеке колоннаға бөлуге мәжбүр етті. Конде осы мүмкіндікті пайдаланып, одақтастардың алғы шебіне қарсы кавалерия шабуылын ұйымдастырды және 11 тамыздың ортасына қарай олардың ілгерілеуін тоқтатты. Басқарушыларының кеңесіне қарамастан, ол екі тарапқа да ауыр шығын келтірген, бірақ нақты нәтиже бермеген бірнеше майдандық шабуылдарға бұйрық берді. Түнге дейін шайқас жалғасты, содан кейін Конде Пиэтонға шегінді, ал түн бойы орнын ұстағаннан кейін Вильгельм ертесіне жақсы тәртіппен қайырылды. Екі тарап та айқын артықшылыққа ие бола алмады. Ауыр шығынға қарамастан, Вильгельм әскерін жылдам қайта құрды және тамыз айының соңына қарай Сенефке дейін қарағанда күштірек болды, ал оның өзінің жоғалтулары XIV Людовик Кондені одан әрі қоршау операцияларына назар аударуға бұйырды. 1678 жылы соғыс аяқталғанға дейін Фландриядағы тағы екі шайқас болды: Кассель – одақтастардың Сен-Омерді азат ету әрекетінен туындады, ал Сен-Дени – француздардың Монсты басып алуына жол бермеу үшін болды.

Өмірбаян

Франция да, Нидерланд Республикасы да испандық Нидерландыны өздерінің қауіпсіздігі мен саудасы үшін маңызды деп санайтындықтан, 17-ғасыр бойы бұл аймақ талас-тартыс ошағына айналды. Франция 1667–1668 жылдардағы Деволюция соғысында аймақтың көп бөлігін басып алды, бірақ Голландия басшылығындағы Үштік одақ 1668 жылғы Экс-ла-Шапель шарты арқылы оларды басып алған жерлерінің көп бөлігін қайтаруға мәжбүр етті. Осыдан кейін Людовик XIV голландиялықтардан жеңіліс арқылы игілік табудың ең дұрысы екеніне шешім келді. 1672 жылдың мамыр айында франко-голландия соғысы басталғанда француз әскерлері Нидерландтың үлкен бөлігін жылдам басып алды, бірақ шілде айына қарай голландиялықтардың жағдайы тұрақталды. Оның шабуылының күтпеген табысы Людовикке артық талаптар қоюға мүмкіндік берді, ал француздық табыстарға қатысты алаңдаушылық голландиялықтарға Бранденбург-Пруссиядан, император Леопольдтан және Испанияның Карл II-нен қолдау әкелді. 1673 жылдың тамызында императорлық әскер Рейнландқа кірді; бірнеше майданда соғысқа қатысқан Людовик Нидерландтан көптеген әскерлерін шығарып, тек Граве мен Маастрихтті қалдырды. 1674 жылдың қаңтарында Дания-Норвегия французға қарсы коалицияға қосылды. Ақпан айында Үшінші ағылшын-голландия соғысын аяқтаған және Францияны голландиялықтарға қарсы маңызды одақтасынан айырған Вестминстер шарты жасалды. Мамыр айында француздар Испанияның Франш-Конте аумағында шабуылға шықты, ал Конде испандық Нидерландта қорғанысқа көшті. Орандық Вильгельм мен Испан Нидерландысының губернаторы Монтеррей графы басқаратын голланд-испандық күштер маусым және шілде айларында Кондені шайқасқа шығаруға тырысты. Бұл сәтсіз аяқталғаннан кейін Вильгельм француз Фландриясына шабуыл жасауды ұсынды, бұл Конденің артқы жағына қауіп төндіріп, оны соғысуға мәжбүрлейді; Монтеррей келісті, өйткені бұл испандық шекарадағы маңызды Шарлеруа қаласын қайтаруға да мүмкіндік береді. 23 шілдеде Вильгельм Нивельдің жанында француз гугеноттары жер аударылған де Суш басқаратын императорлық күштерге қосылды; 5 000 испандық жаяу және атты әскерімен бірге бұл оның әскерін шамамен 65 000-ға жеткізді. Сонымен қатар, француздар Франш-Контені басып алуды аяқтады, бұл Людовикке Кондеге, оның ұлы герцог д’Энгиенді қоса алғанда, қосымша күштер жіберуге мүмкіндік берді. Тамыз айының басында Конде 45 000 әскерін Шарлеруада Самбраға қосылған Пиэтон өзенінің бойында орналастырды. Бұл позициялар фронталдық шабуылға тым күшті екенін түсінген одақтас әскері 9 тамызда Нивельден шығып, француздың сол жағында Аркен ауылынан Руға дейін созылған желі құрды. Осылайша олар Кондені шабуылға итермелеуді үміттенеді, бірақ ол жай ғана әскерін қауіпке қарсы бағыттады; нәтижесінде Вильгельм Сенеффтен айналып өтіп, француздың артқы жағына өтуді ұсынды. Бұл испандықтардың қолдауына ие болды, өйткені бұл Конденің жабдықтау жолдарын кесіп, Шарлеруадағы француз гарнизонын оқшаулатайын деп жоспарланған (картаны қараңыз).

Both France and the Dutch Republic viewed the Spanish Netherlands as essential for their security and trade, making it a contested area throughout the 17th century. France had occupied much of the region in the 1667 68 War of Devolution, before being forced by the Dutch led Triple Alliance to return most of their gains in the 1668 Treaty of Aix la Chapelle. After this, Louis XIV decided the best way to force concessions from the Dutch was by defeating them first. When the Franco Dutch War began in May 1672, French troops quickly overran large parts of the Netherlands, but by July the Dutch position had stabilised. The unexpected success of his offensive had encouraged Louis to make excessive demands, while concern at French gains brought the Dutch support from Brandenburg Prussia, Emperor Leopold, and Charles II of Spain. In August 1673, an Imperial army entered the Rhineland; facing war on multiple fronts, Louis withdrew most of his forces from the Netherlands, retaining only Grave and Maastricht. In January 1674, Denmark–Norway joined the anti French coalition. This was followed by the February Treaty of Westminster, which ended the Third Anglo Dutch War and deprived France of a key ally against the Dutch. In May, the French took the offensive in the Spanish territory of the Franche Comté, while Condé remained on the defensive in the Spanish Netherlands. A combined Dutch Spanish force under William of Orange and Count Monterrey, Governor of the Spanish Netherlands, spent June and July attempting to bring Condé to battle. When this proved unsuccessful, William proposed invading French Flanders, which would threaten Condé's rear and force him to fight; Monterrey agreed since it also provided an opportunity to recapture the key Spanish border town of Charleroi. On 23 July, William was joined near Nivelles by an Imperial force under de Souches, a French Huguenot exile; along with 5,000 Spanish infantry and cavalry, this brought his numbers up to about 65,000. At the same time, the French completed their occupation of the Franche Comté which allowed Louis to send Condé substantial reinforcements, including his son the duc d'Enghien. By early August, Condé had 45,000 men entrenched along the line of the Piéton river which joined the Sambre at Charleroi. Concluding these positions were too strong for a frontal assault, the Allied army left Nivelles on 9 August, and established a line running from the villages of Arquennes to Roux, on the French left. By doing so, they hoped to tempt Condé into an attack, but he simply shifted his troops to face the threat; as a result, William proposed moving around Seneffe, and into the French rear. This was supported by the Spanish, since it would cut Condé's supply lines and isolate the French garrison in Charleroi (see Map).

Шайқас

11 тамызда таңғы сағат 4:00-де одақтастар үш колоннада аттанды, әрқайсысы француз позицияларымен қатарласып жүрді, бұл нашар жолдармен шартталған. Сол колоннаны де Суш, оң колоннаны Фландрия армиясының испан қолбасшысы маркиз де Асентар, ал орталықта Уильям басқаратын жаяу әскер мен артиллерияның көп бөлігі орналасты. 2000 атты әскер колонналар арасындағы кеңістікті жауып, ал 5200 сарбаз Водемон бастаған арттық күштермен жүріп келді. Одақтастардың қозғалыста екенін естіп, Конде таңғы сағат 5:30-да олардың орналасуын бақылауға шықты және олардың ниеттерін тез түсінді. Олар кешіп өткен жер батпақты, көптеген тікенектерге, қабырғалар мен ормандарға бөлінген, өтуге қолайлы жолдары шектеулі болды. Конде осы факторлар олардың басым күштерін жояды деп есептеп, шабуылға шешім қабылдады. Ол Сент-Клардың 400 жеңіл атты әскерін одақтастардың арттық күштерімен ұсақ шайқасқа түсіруге және олардың жылдамдығын баяулатуға жіберді, сонымен қатар маркиз де Ранн басқаратын атты әскер бригадасын Сенеффеден солтүстікке қарайғы биікке басып алуға жіберді. Сағат 10:00-де де Ранн Водемонмен байланысқа келді, ол жаяу әскердің қолдауын сұрады, сонан соң Уильям Морис басқаратын үш батальон жіберілді. Олар Сенеффе арқылы ағатын Зенна өзенінің үстіндегі көпірге орналастырылды, ал олардың атты әскері артынан келді. Конде, қатты подаградан аяқ киім кие алмай, Сенеффе үстіндегі Зенна арқылы корольдік элиталық атты әскерді жетектеп, Водемонның атты әскерін шашыратты, олардың шапшаң қашуы испан әскерлеріне уақытша шатақ тудырды. Де Ранн мен Люксембург герцогының бір уақытта жасаған шабуылдары Сенеффедегі одақтас жаяу әскерін жеңіп алды, олар өлтірілді немесе тұтқынға алынды. Түске дейін Конде айтарлықтай шығын келтіріп, маңызды жеңіске жетті. Алайда, ол кеңесшілерінің қарсылығына қарамастан, бірнеше мақсатсыз шабуылдар жасады, нәтижесінде шайқас шатасқан және қымбатқа түсетін атыс-шабысқа айналды. Вильгельм жорығын тоқтатты және негізінен голланд жаяу әскерінен тұратын қорғаныс шебін құрды, оның орталық бөлігі жақын маңдағы Сент-Николас монастырі болды. Солтүстікте Ассентар Сенеффеден қашқан атты әскерді қайта жинап, шайқасқа қайтарды. Олар екі рет кері шегінді, бірақ француздың монастырға жасаған бірнеше шабуылдары ауыр шығынмен тойтарылды. Ассентар үшінші шабуылда қаза тапқанда, атты әскер шатасып, өз жаяу әскерлерінің үстінен өтіп, француздарға монастырды басып алуға мүмкіндік берді. Бұл соңғы әрекетті Конде жетектеді, ол аттан құлап, ұлының көмегімен құтқарылды. Сент-Николасты басып алғаннан кейін Люксембург әскерлері одақтастардың көп бөлігін басып алды. Монастырь маңындағы күрес Вильгельм, Джон Морис және Айльваға Файтта жаңа қорғаныс шебін аяқтауға уақыт берді. Бұл 23 голланд батальонынан тұратын, ал сағат 12:00 шамасында де Суш императорлық әскерлерін сол жаққа орналастырды. Конде одақтастардың Монсқа қарай шегініп бара жатқанын болжады және оларды арт жағынан қоршауды жоспарлады. Алайда Вильгельм Файтты күшті қорғаныс позициясына айналдырып, жолдар мен тікенектер бойына артиллерияны орналастырды. Француздардың қиындықтарын арттырды, өйткені алдыңғы жер атты әскерге жарамсыз болды, ал ауыр артиллериясы алға жылжу кезінде қалдырылды. Конде Люксембург пен Навайеге одақтастардың қанаттарына шабуыл жасауға бұйрық берді, ал өзі француз және швейцариялық гвардиялармен бірге ауылға шабуыл жасады. Шабуылдар түстен кейін де жалғасты, бірақ әрқайсысы ауыр шығынмен тойтарылды. Француздың оң жағында Люксембургтің шабуылы кешіктірілді, өйткені оның әскерлері жүкті пойызды тонап жатты, сондықтан тәртіпті қалпына келтіруге біраз уақыт кетті. Орталықтан келген күштермен нығайтылған ол жартылай жеңіске жетті, бірақ ақырында кері шегінді. Сағат 17:00 шамасында Конде Люксембург әскерінің шаршағанын түсініп, оларға қорғаныс позициясын қабылдауға бұйрық берді. Француздың сол жағында Навайе жасаған голланд позицияларына қайта-қайта шабуылдар да сәтсіз аяқталды. Кейбір әскерлер 19:00 шамасында олардың қатарына енуге қол жеткізсе де, Вильгельм мен Нассау Сиген атты әскерді жылдам жеткізіп, қатты шайқастан кейін жағдайды қалпына келтірді. Екі сағаттан кейін Конде барлық операцияларды тоқтатты, бірақ оқшауланған атыс-шабыс жалғасты. Көптеген сарбаздар майданда ұйықтады, екі әскер де өздерінің позицияларын сақтап, ертеңгі күні шайқасты қайта бастауды күтті, бірақ түн ортасында екі жақта да оқтар атылып, адамдар қаза тапты. Тыныштық орнағаннан кейін Конде әскерлеріне Шарлеруаға шегінуге бұйрық берді. Вильгельм оларды қуғынға түсіргісі келді, бірақ әріптестері келіспеді, әсіресе императорлық қолбасшы де Суш. Оның орнына ол әскерлеріне үш рет залп жасап, жеңіске жеткенін жариялады, содан соң Монсқа шегінді.

At 4:00 am on 11 August, the Allies set out in three columns, each marching parallel to the French positions, a formation dictated by the poor roads. The left column was commanded by de Souches, the right by the Marqués de Assentar, commander of the Spanish Army of Flanders, with the bulk of the infantry and artillery in the centre under William. A vanguard of 2,000 cavalry covered the gaps between the columns, with another 5,200 bringing up the rear led by Vaudémont. Hearing the Allies were on the move, at 5:30 am Condé rode out to observe their dispositions, and quickly perceived their intentions. The terrain they were crossing was marshy and broken up by numerous hedges, walls and woods, with limited exit points; gambling these factors would negate their superior numbers, Condé decided to attack. He sent 400 light cavalry under Saint Clar to skirmish with the Allied rearguard and slow down their march, while also despatching a cavalry brigade under the Marquis de Rannes to seize the high ground north of Seneffe. Around 10:00 am, de Rannes came into contact with Vaudémont, who asked for infantry support and was sent three battalions under William Maurice. These were placed near the bridge over the Zenne river that flowed through Seneffe, with his cavalry just behind. Despite gout so severe he was unable to wear riding boots, Condé himself led the elite Maison du Roi cavalry across the Zenne above Seneffe, and scattered Vaudémont's cavalry, whose headlong flight temporarily disrupted the Spanish troops immediately behind them. Simultaneous assaults by de Rannes and the duc de Luxembourg eventually overwhelmed the Allied infantry in Seneffe, who were either killed or taken prisoner. By midday, Condé had inflicted significant losses and gained a clear, if minor, victory. However, he then persisted with a series of frontal assaults against the advice of his subordinates, and the battle degenerated into a number of confused and costly firefights. William halted his march and established a defensive line, mainly composed of Dutch infantry, centred on the nearby Priory of St Nicolas. Just to the north, Assentar rallied the cavalry who had fled from Seneffe, and brought them back into the battle. They were driven back twice, but several French assaults on the priory were repulsed with heavy losses. When Assentar was mortally wounded in a third charge, the cavalry retreated in confusion, riding over their own infantry, and allowing the French to capture the priory. This last attempt was led by Condé, who was unhorsed and had to be rescued by his son. After taking St Nicolas, Luxembourg's troops then captured much of the Allied baggage train. The struggle around the priory provided time for William, John Maurice and Aylva to complete a new defensive line at Fayt. This consisted of 23 Dutch battalions, and around 12:00 pm de Souches deployed his Imperial troops on their left. Condé assumed the Allies were retreating towards Mons, and planned to roll up them up from behind. William however turned Fayt into a strong defensive position, placing cannons along the access roads and hedges. The French were further hampered by the fact that the ground in front was unsuitable for cavalry, while their heavy guns had been left behind during the advance. Condé ordered Luxembourg and Navailles to attack the Allied flanks, while he himself stormed the village with the French and Swiss Guards. The assaults continued throughout the afternoon, and each time were repulsed with heavy loss. On the French right, Luxembourg's attack was delayed as his troops were busy looting the baggage train, and it took him some time to restore order. Reinforced with troops detached from the centre, he almost broke through, but was eventually thrown back. At about 17:00, Condé realised Luxembourg's men were exhausted, and ordered them to assume defensive positions. On the French left, repeated attacks by Navailles on the Dutch positions were also repulsed. Although some troops finally managed to penetrate their lines around 19:00, William and Nassau Siegen quickly moved the cavalry up, and restored the position after some hard fighting. Two hours later, Condé finally suspended all operations, although isolated firefights continued. Many soldiers slept on the battlefield, and both armies held their positions, expecting to renew the battle next morning, but an intense burst of firing broke out around midnight, with men killed on both sides. Once calm was restored, Condé ordered his troops to fall back on Charleroi. William wanted to pursue them, but his colleagues would not agree, notably de Souches, the Imperial commander. Instead, he ordered his troops to fire a triple salvo to claim victory, then withdrew to Mons.

Салдары

Сол кездегі қағидаларға сүйенсек, екі тарап та шайқас аяғында "өз орнын ұстап тұру" арқасында жеңіске жеткенін мәлімдеді. Бұл кезеңдегі көптеген шайқастардағыдай, шын мәнінде ешкім айқын артықшылыққа ие болмады, ал жалпы стратегиялық жағдай көбінесе өзгеріссіз қалды. Конде бастапқы табысын пайдалана алмады, ал оның дұрыс есептелмеген шабуылдары Вильгельмді ауыр жеңілістен құтқарып қалды. Тарихшылар нәтижесі бойынша екіге бөлінген – оны француздың жеңісі, одақтастардың табысы немесе маңызды нәтижесіз деп әртүрлі сипаттады. Екі тарапта да ауыр шығындар болды, одақтастардың жоғалтулары 10 000-нан 15 000-ға дейін жетеді, оның ішінде тұтқындар да бар. Қайтыс болғандардың арасында элиталық шотланд бригадасының орынбасары сэр Уолтер Вэйн, голланд теңіз жаяу әскерінің полковнигі Франсуа Палм және денесі кейіннен Кондеге жерлеу үшін қайтарылған Ассентар болды. Француздардың жоғалтулары 7 000-нан 10 000-ға дейін өлгендер мен жараланғандарды құрады, әсіресе офицерлер корпусы арасында ауыр шығындар тіркелді. Бұл француз сарайын дүрліксітті, бір замандас жазғандай: "Біз осы жеңістен соншалықты көп жоғалттық, егер Нотр-Дамдағы Те-Деум мен түстік жалаулар болмаса, біз шайқаста жеңілгенімізге сенер едік". Француз әскери инженері және стратегия Себастьен Ле Престр де Вобан Сенеф қоршау соғысының қымбат шайқастарға қарағанда жеңіске жетудің жақсы жолы екенін көрсетті, ал Людовик Кондеге осы жағдайды қайталамауды бұйырды. Одақтастар француздарға қарағанда көп шығынға ұшыраса да, жақын жердегі гарнизондардан келген әскерлермен оларды тез алмастырды. Сонымен қатар, 31 тамызда Монсқа үлкен конвой келді, ол азық-түлік, аман қалғандарға бір айлық жалақы және бес жаңа голланд полкін жеткізді. Конде өзінің жоғалтуларын толықтыра алмағандықтан, одақтастардың сандық артықшылығы Сенефке қарағанда арта түсті, сондай-ақ Вильгельм тағы бір шабуыл жасауды ұсынды. Алайда, осы кезеңде француздардың қарсыластарынан бағаланбаған артықшылығы – біртұтас басқару және біріктірілген стратегия болды. Әртүрлі себептермен Монтеррей де, де Суш та тағы бір шайқасқа баруға дайын болмады, сондықтан Вильгельм Оуденардты қоршауға алып, келісімге келуге мәжбүр болды. Операциялар 16 қыркүйекте басталды, ал Конде үш күннен кейін оны құтқару үшін аттанды. Голланд және испандықтар оның келгеніне дейін қабырғаларды бұзуға күшін жұмысалды, бірақ де Суш әріптестеріне ескертпестен Императорлық артиллерияны Гентке жіберді. 20 қыркүйекте Конде Схельда өзенінің сол жағалауында орналасып, 21 қыркүйекте одақтастардың позицияларын бомбалауды бастады. Императорлық әскерлер өз қаруларысыз соғыспайтындықтан, ал голланд және испандықтар француздарға өздері қарсы тұра алмағандықтан, одақтастар қоршаудан бас тартылып, қалған жабдықтарын қалдыруға мәжбүр болды. Голланд штатының наразылығынан кейін де Суш командирліктен алынды, бірақ бұл мақсаттардың өзгешелігін шешуге көмектеспеді. Император Леопольд Императорлық ресурстарды Жоғарғы Рейнге бағыттауды жөн көрді, испандықтар испандық Нидерландыдағы жоғалтуларын өтеуді қалады, ал голландтар Грав және Маастрихтті қайтарып алуға басымдық берді. Сәйкесінше, испандықтар өз гарнизондарына оралды, Императорлық әскерлер Муа өзенін қайтадан кесіп өтті, ал Вильгельм Гравтағы операцияларға басшылық етті. 28 маусымнан бері қоршауда болған бұл қала 29 қазанда берілді. Конде Сенеф үшін Версальде салтанатты қабылдауға ие болды, бірақ денсаулығы нашарлап, жоғалтулар Людовиктің оның қабілеттеріне деген сенімін азайтты. 1675 жылдың шілдесінде Салцбахта Тюреннің қазасына байланысты ол Рейнландтағы француз әскерлеріне уақытша басшылық етті, бірақ жыл соңына дейін зейнетке шықты. Ұзақ мерзімді перспективада Сенеф Людовиктің позициялық соғысқа деген бейімділігін растады, бұл қоршау мен маневрдің әскери тактикаға үстемдік еткен кезеңін ашты. Сенеф және Грав соғыстың қандай сатыға жеткенін көрсетті, Франция Голландия Республикасының үлкен бөлігін басып алғаннан кейін екі жыл өткен соң. Соғыс майданының басқа жаққа жылжуына байланысты соғыс тозу соғысына айналды, екі тараптың күштері шамалас болғанымен, ешқайсысы әлі бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуге дайын емес еді.

Based on the conventions of the day, both sides claimed victory on the basis of "holding their ground" at the end of the fighting. As with many battles of this period, in reality neither gained a clear advantage, and the overall strategic position remained largely unchanged. Condé failed to take advantage of his initial success, and his poorly judged attacks rescued William from a serious defeat. Historians are divided on the result; it has variously been described as a French victory, an Allied success, or essentially inconclusive. Casualties on both sides were enormous, with estimates of Allied losses ranging from 10,000 to 15,000, including prisoners. The dead included Sir Walter Vane, deputy commander of the elite Scots Brigade, François Palm, Colonel of the Dutch Marines, and Assentar, whose body was later returned by Condé for burial. French casualties were between 7,000 to 10,000 dead or wounded, with particularly heavy losses among the officer corps. These shocked the French court, one contemporary writing "We have lost so much by this victory that without the Te Deum and captured flags at Notre Dame, we would believe we had lost the battle". French military engineer and strategist Sébastien Le Prestre de Vauban argued Seneffe showed siege warfare was a better way to achieve victory than costly battles, and Louis ordered Condé to avoid a repeat. Although Allied casualties were higher than those of the French, they were quickly replaced by troops from nearby garrisons. In addition, a large convoy arrived outside Mons on 31 August, bringing supplies, a month's pay in advance for the survivors and five new Dutch regiments. With Condé unable to replace his losses to the same extent, the Allied numerical advantage was greater than before Seneffe, and William proposed another invasion attempt. However, one less appreciated advantage held by the French over their opponents in this period was the benefit of an undivided command and unified strategy. For different reasons, neither Monterrey or de Souches were willing to risk another battle, and William was forced to compromise by besieging Oudenarde. Operations commenced on 16 September, and Condé began marching to its relief three days later. The Dutch and Spanish redoubled efforts to breach the walls before his arrival, but without advising his colleagues, de Souches sent the Imperial artillery off to Ghent. On 20 September, Condé took up position on the left bank of the Scheldt river and began bombarding the Allied positions on 21st. Since the Imperial troops would not fight without their guns, and the Dutch and Spanish could not face the French on their own, the Allies were forced to abandon the siege, along with most of their remaining equipment. After strong protests from the Dutch States General, de Souches was relieved of his command, but this did little to solve the reality of diverging objectives. Emperor Leopold preferred to focus Imperial resources on the Upper Rhine, the Spanish wanted to recoup their losses in the Spanish Netherlands, while the Dutch prioritised the recapture of Grave and Maastricht. Accordingly, the Spanish returned to their garrisons, the Imperial troops recrossed the Meuse, while William assumed command of operations at Grave. This had been besieged since 28 June, and finally surrendered on 29 October. Condé received an elaborate state reception at Versailles for Seneffe, but his health was failing and the casualties diminished Louis' trust in his abilities. He temporarily assumed command of French troops in the Rhineland following Turenne's death at Salzbach in July 1675, but retired before the end of the year. In the longer term, Seneffe confirmed Louis' preference for positional warfare, ushering in a period where siege and manoeuvre dominated military tactics. Seneffe and Grave were illustrative of the stage the war had reached, two years after France over ran a large part of the Dutch Republic. As the battlefield relocated the war had turned into a contest of attrition, and although both sides were of similar strength, neither was yet ready to negotiate peace.