Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1808 жылғы Пиреней түбегі соғысының шайқасы
1808 battle of the Peninsular War
Тудела шайқасы (1808 жылғы 23 қарашада) маршал Жан Ланн басқарған француз императорлық әскерінің генерал Кастаньос басқарған испан әскеріне шабуылымен өтті. Шайқас императорлық күштердің қарсыластарын толық жеңуімен аяқталды. Бұл шайқас Испанияның Наварра аймағындағы Тудела қаласының жанында, Пиреней түбегі соғысы аясында, Наполеон соғыстары деп белгілі кең ауқымды қақтығыстың бір бөлігі ретінде болды.
The Battle of Tudela (23 November 1808) saw an Imperial French army led by Marshal Jean Lannes attack a Spanish army under General Castaños. The battle resulted in the complete victory of the Imperial forces over their adversaries. The combat occurred near Tudela in Navarre, Spain during the Peninsular War, part of a wider conflict known as the Napoleonic Wars.
Өмірбаян
Наполеонның Испанияға басып кіруі Зорноза шайқасымен басталды. Наполеонның стратегиясы Бургосқа күшті шабуыл жасап, Блейк армиясын басқалардан бөліп, кейін солтүстік және оңтүстікке қарай оларды қоршау болды.
Napoleon's invasion of Spain had started with the Battle of Zornoza. Napoleon's strategy was to make a strong attack towards Burgos splitting off the army of Blake from the others and to outflank them by then swinging both north and south.
Алдын ала мәліметтер
1808 жылғы 21 қарашада Кастаньос Логроньо мен Тудела арасындағы Эбро өзеніндегі Калахорра маңында болды. Сол күні француздық III корпус Логроньода Эбро өзенін кесіп өтіп, Калахорраға қарай шығысқа бет алды, ал маршал Мишель Ней VI корпусымен бірге Жоғарғы Дуро аңғарына жетіп, Туделаға қарай жол тартты. Бұл қимылдар Кастаньосты осы екі армияның арасында қоршауға алу қаупін тудырды. Осы қауіптен сақтану үшін Кастаньос Туделаға шегінді. Ол Туделадан батысқа қарай Эбро бойымен, содан кейін Квейлес өзені арқылы Каскантеге, ал соңында Монкайо тауларының етегіндегі Таразонаға дейін созылатын ұзын қорғаныс шебін ұстауға шешім қабылдады. Кастаньостың мұндай ұзын шепті ұстауға жеткілікті әскері болмағандықтан, ол Эброның шығыс жағалауындағы Капарозода екі дивизиясы бар генерал Хуан О’Нейльден көмек сұрады. О’Нейль Палафоксқа бағынышты болғандықтан, Палафокс бұйрығы келмейінше қимылдаудан бас тартты. Бұл бұйрық 1808 жылғы 22 қараша күні түске дейін келмеді. О’Нейль дереу Эброның шығыс жағалауына, Туделаның қарсы бетіне келді, бірақ өзенді келесі күні кесуді шешті. 1808 жылғы 22 қарашада түнгі уақытта Кастаньостың Тудела маңында шамамен 45 000 сарбазы болды, бірақ олардың өте азы белгіленген позицияларда орналасқан еді. Кастаньос генерал Мануэль ла Пеньяның 8 000 сарбаздан тұратын 4-дивизиясын, негізінен Байлен шайқасына қатысқан андалусиялықтарды Каскантеге, ал генерал Гримаресті 13 000-14 000 сарбаздан тұратын үш дивизиямен Таразонаға орналастырды. Генерал Роканың дивизиясы Эброның шығыс жағалауында, сондай-ақ О’Нейльдің Арагоннан және Фелипе Августо де Сент-Маркктің екі дивизиясы да болды. Тудела шайқасының көп бөлігі Рока, О’Нейль және Сент-Марк дивизияларының күштерімен, барлығы шамамен 23 000 жаяу әскермен жүрді. Француздар тарапынан Тудела шайқасына тек III корпус қатысты. 1808 жылғы 22 қарашаға дейін бұл корпусты маршал Монси басқарған. Алайда, Наполеон шабуыл басталғанда басшылықты маршал Жан Ланнеске тапсырды. Бұл корпуста төрт жаяу әскер дивизиясы мен үш атты полк бар, жалпы саны 34 000-нан аспайтын адамдардан құралды. Бұған Ней корпусынан дивизия генералы Жозеф Лагранждың жаяу әскер дивизиясы және бригада генералы Огюст Франсуа Мари де Колбер Шабанастың атты бригадасы қосылды. 22 қараша түнінде француз армиясы Альфаро қаласының жанында лагерь құрды, ол Туделадан Эбро өзені бойымен 17 километр қашықтықта орналасқан.
On 21 November 1808 Castaños was around Calahorra on the Ebro between Logroño and Tudela. On this day the French III Corps crossed the Ebro at Logroño and headed east towards Calahorra while at the same time Marshal Michel Ney with the VI Corps reached the Upper Douro Valley and headed towards Tudela. These movements threatened Castaños with entrapment between these two armies. To avoid this Castaños withdrew to Tudela. He decided to defend a line long stretching west from Tudela along the Ebro, then along the Queiles River to Cascante and finally to Tarazona at the foot of the Moncayo Massif. Castaños had insufficient men to hold a line of this length so he asked General Juan O'Neylle, who had two divisions at Caparroso on the east bank of the Ebro, for help. As O'Neylle was under the command of Palafox he refused to move without an order from Palafox. This did not arrive until noon on 22 November 1808. O'Neylle moved promptly to the east bank of the Ebro opposite Tudela but decided not to cross the river until the next day. By nightfall on 22 November 1808 Castaños had almost 45,000 soldiers in the vicinity of Tudela but very few of them actually in position. Castaños placed General Manuel la Peña's 4th Division of 8,000 men, mostly Andalusians who had participated in the Battle of Bailén, at Cascante and General Grimarest at the head of three divisions totaling 13,000 to 14,000 soldiers at Tarazona. General Roca's division was on the east bank of the Ebro plus the two divisions from Aragon of O’Neylle and Felipe Augusto de Saint Marcq. Most of the fighting in the battle of Tudela would involve only the three divisions of Roca, O'Neylle, and Saint Marcq – totaling about 23,000 infantry. For the French only the III Corps was involved in the Battle of Tudela. Prior to 22 November 1808 this force had been commanded by Marshal Moncey. However, Napoleon transferred command to Marshal Jean Lannes when the advance began. This corps was just under 34,000 men consisting of four infantry divisions and three cavalry regiments. To this was added General of Division Joseph Lagrange's infantry division and General of Brigade Auguste François Marie de Colbert Chabanais's cavalry brigade from Ney's corps. On the night of 22 November the French Army camped at Alfaro – 17 kilometres up the Ebro from Tudela.
Шайқас
1808 жылғы 23 қарашаның таңында Лагранждың жаяу әскері мен екі кавалерия бригадасы Каскантеге қарай жіберілді. Қалған күштер Эбро өзені бойымен Туделаға қарай жол тартты. Осы кезде О’Нейл өзінің үш дивизиясын Эбродан өткізуге тырысып жатты. Рока дивизиясы бірінші болып өтіп, француз әскері шабуыл жасаған сәтте испандықтардың оң жақ флангына жетті. Сент-Марк дивизиясы екінші болып өтіп, шабуылға дейін орналасты. О’Нейлдің өзінің дивизиясы өткелді кезінде Кабезо-Малла төбесіндегі француздық жедел әскерлерімен шайқасуға мәжбүр болды. Француздардың алғашқы шабуылы испандықтардың орналасқан жері жоқ екенін анықтағаннан кейін, авангардтың бөлік-бөлікпен шабуылдауы арқылы жүзеге асырылды. Бұл шабуыл кері қайтарылса да, испандықтардың позицияларының осалдығын көрсетті, әсіресе Кастаньос пен Ла Пенья күштері арасындағы Каскантедегі алшақтық. Шабуылдың барысын Ла Пенья мен Гримарест шешетін еді. 1808 жылғы 23 қарашаның түскісіне дейін оларға қозғалуға бұйрық берілді: Ла Пенья Туделадағы алшақтықты жабу үшін, ал Гримарест Каскантеге. Екеуі де бұл бұйрықты толық орындамады, бірақ Ла Пенья екі батальон мен провинциялық гранадиерлер жасағын Урзантеге көшірді. Ла Пеньяның белсенділік танытпауы Колбер мен Бригада генералы Александр де Дижонның екі француз кавалерия бригадасына оны тұрақтап беруге мүмкіндік берді. Екінші француз шабуылы әлдеқайда күшті күшпен жасалды. Француздардың сол жағында дивизия генералы Антуан Морлоның дивизиясы Туделаның үстіндегі биіктіктегі Рока дивизиясына шабуыл жасады. Француздардың оң жағында дивизия генералы Морис Матье дивизиясы О’Нейлдің кіші дивизиясына тікелей шабуыл жасады, сонымен қатар қанаттан айналып өту әрекеттерін жасады. Сол және оң жақтан жасалған шабуылдар сәтті аяқталды, екі испан дивизиясы да басып алған төбелерден ығыстырылды. Содан кейін дивизия генералы Шарль Лефевр Деснуэт басқаратын француз кавалериясы Рока мен Сент-Марк арасындағы алшақтыққа шабуыл жасады, бұл испандықтардың оң флангының күйреуіне әкелді. Ла Пенья мен Гримарест күнінің соңында Каскантеде бірікті, олардың жалпы саны 21 000 адамды құрады, ал Лагранж дивизиясы 6 000 адамнан тұрды, сонымен қатар Колбер мен Дижон да болды. Алайда, испан армиясының қалған бөлігі жеңілгеннен кейін Ла Пенья мен Гримарест қараңғыда шегінді. Олардың нашар өнемі испандық сол жақтағы 200 адамның шығынымен, оң жақтағы 3 000 адам мен 1 000 тұтқынға қарағанда көрінді.
On the morning of 23 November 1808 Lagrange's infantry and two cavalry brigades were sent towards Cascante. The rest of the force was sent along the Ebro towards Tudela. At this time O'Neylle was trying to get his three divisions across the Ebro. Roca's was across first and reached its position on the right of the Spanish line just as the French attacked. Saint Marcq's division was second across and also took up position before the attack. By the time O'Neylle's own division was crossing it had to fight French skirmishers who were at the top of the Cabezo Malla ridge. The initial French attack was carried out in a piecemeal fashion by the vanguard when it was realised that the Spanish were not in position. Although this attack was repelled it showed the weakness of the Spanish positions, especially the gap between Castaños and La Peña's force at Cascante. The battle would ultimately be decided by La Peña and Grimarest. By noon on 23 November 1808 they had received orders to move: La Peña to close the gap at Tudela and Grimarest to Cascante. Both men failed to carry out these orders other than La Peña moving two battalions and a detachment of provincial Grenadiers to Urzante. La Peña's lack of initiative allowed the two French cavalry brigades of Colbert and General of Brigade Alexandre, vicomte Digeon to pin him in place. The second French attack was made with much greater force. On the French left General of Division Antoine Morlot's division attacked Roca's division on the heights above Tudela. On the French right General of Division Maurice Mathieu's division made a frontal assault on the smaller O'Neylle division while also making outflanking moves. The attacks on both left and right were successful with both Spanish divisions being pushed off the ridges they occupied. Then the French cavalry under General of Division Charles Lefebvre Desnouettes charged the gap between Roca and Saint Marcq causing the collapse of the Spanish right. La Peña and Grimarest finally united at Cascante late in the day giving them a total of 21,000 men against Lagrange's division which was 6,000 strong plus Colbert and Digeon. After the defeat of the rest of the Spanish army however La Peña and Grimarest withdrew after dark. Their poor performance was also reflected in the casualties of only 200 on the Spanish left compared to 3,000 on the right plus 1,000 prisoners.
Шығындар
Испан әскерінің жоғалғандары 45 мыңдық жалпы әскер құрамынан шамамен 6 мың адамды құрады. Француздардың барлығы 35 мыңдық әскерден 700-ден аспаған өлі және жараланғандары болды.
Spanish casualties were estimated to be about 6,000 out of a total force of 45,000. The French, in all, lost no more than 700 dead and wounded out of a total of 35,000.
Салдары
Испан әскерлері сол және оң жақтан екі бағытта Туделадан шығып кетті. Оң жақтағы арагондық күштер 1808 жылғы 20 желтоқсанда басталган Сарагосаның екінші қоршауына көмектесу үшін Сарагосаға бет алды. Іс жүзінде толықтай сақталған испан әскерінің сол жағы Мадридті қорғау үшін сол қалаға қарай жылжыды. Бірақ Наполеон одан да жылдам әрекет етіп, 1808 жылғы 30 қарашада Сомосьерра шайқасындағы шағын испан әскерін жеңгеннен кейін, 1 желтоқсанда Мадридке жетті. Наполеонның стратегиясы Мадридті басып алумен сәтті аяқталды.
The Spanish armies of the left and right escaped from Tudela in two directions. The Aragonese forces on the right made for Zaragoza where they would assist in the Second Siege of Zaragoza starting on 20 December 1808. The virtually intact Spanish left moved towards Madrid to defend that city. Napoleon however moved more quickly, and after defeating a small Spanish army at the Battle of Somosierra on 30 November 1808, arrived in Madrid on 1 December 1808. Napoleon's strategy ultimately ended successfully with the occupation of Madrid.
Танымал мәдениетте
Бұл шайқас Париждегі Жеңіс қабатына қашалған.
The battle was engraved on the Arc de Triomphe in Paris.