Кіріспе

Бейсбол добы
Бейсбол добы
Крикет добы

Кнукболл немесе кнуклер – бұл доптың ұшу кезінде айналуын барынша азайту арқылы тасталған бейсбол добы, нәтижесінде доптың болжамсыз, ретсіз қозғалысына себеп болады. Доптың тігісінің үстінен өтетін ауа ағыны доптың ламинарлық ағынынан турбулентті ағынға өтуіне әкеледі. Бұл өзгеріс бейсбол добына бұрылатын күш қосады, бұл соққышыларға соққы беруді қиындатады, сонымен қатар тастаушыларға басқаруды және ұстаушыларға ұстауды да қиындатады; төрешілерге де қиындық тудырады, себебі доптың ауадағы ретсіз қозғалысы допты және соққыны дұрыс анықтауды қиындатады. Кнукболл тастайтын ойыншыны кнукболшы деп атайды.

Шығу тегі

Кнуклеболдың шығу тегі белгісіз. Ескі Америкалық ассоциациядағы «Луисвилл Полковниктері» командасының Тод Рамси – оның тастауы, мүмкін, түйе бұрылысына ұқсаған – және 1908 жылы «Түйеқұлақ» деп аталған «Чикаго Уайт Сокс» командасының Эдди Сикотт, бұл тастаудың екі мүмкін авторы. Басқа мәліметтер бойынша, бұл тастауды «Блю Ридж» лигасының ойыншысы Чарльз Х. Дрюри ойлап тапқан. 1917 жылы Дрюри Эдди Роммельге осы тастауды үйретті, ол «Филадельфия Атлетикасы» үшін осы тастаумен сәттілікке жетті.

Ұсталу және қозғалыс

Цикотттың айтуынша, бастапқыда саусақ буындарымен ұстап лақтырылған, сол себепті оның аты осылай аталып кеткен. Эд Саммерс, Цикотттың Индианаполис командасынан бірге ойнаған және осы лақтыруды қабылдап, дамытуға көмектескен ойыншы, оны өзгертіп, саусақтарының ұштарымен ұстап, тепе-теңдік үшін бас бармақты қолданған. Осы ұстау тәсіліне доптың бетіне тырнақтарды кіргізу де кіре береді. Бүгінде саусақ ұшымен ұстауды көбінесе конукбол тастаушылары қолданады, мысалы, «Бостон Ред Сокс» командасының тастаушысы Тим Вейкфилд, оның конукболы өте жылдам қозғалады. Фил Никро сияқты, өте тиімді конукбол мен конук қисығын меңгерген және «Cy Young» жүлдесін жеңіп алған Р.А. Дики де конукболдың танымал шебері. Дегенмен, кішкентай қолы бар жас тастаушылар конукболды саусақ буындарымен лақтыруға бейім. Кейде жас ойыншылар допты саусақтарымен тік бұрып ұстап лақтырады, бұл оның айналуын азайтады, бірақ оны қашықтыққа лақтыруды қиындатады. Допты қалай ұстағандарына қарамастан, конукболдың мақсаты – мүмкіндігінше айналу жылдамдығын төмендету. Лақтыру кезінде доптың траекториясына доптың тегіс беті мен тігістері арасындағы ауа ағынының айырмашылығы едәуір әсер етеді. Асимметриялық қарсылық күші доптың траекториясын тігістер жағына бұрады. Тастаушы алаңынан үйге дейінгі аралықта бұл күштердің әсерінен конукбол желбіреп, билеп, дірілдеп немесе екі бағытта қисылып ұшуы мүмкін. Дегенмен, мүлдем айналмайтын допты лақтыру, өте аз айналған доптан гөрі нашаррақ. Доп тастаушыдан соққышыға дейін арада шамамен төрттен бір бөлігіне дейін жартысына дейін айналады; доптың қозғалысы кезінде тігістердің орны өзгереді, бұл доптың қозғалысын тудыратын қарсылық күшіне әсер етеді, осылайша оның ұшуын болжаусыз етеді. Тіпті айналмайтын доп та ұшу жолындағы өзгерістерге байланысты «елпілдейді». Конукболды соғу бейсболдың басқа аспектілерінен ерекшеленеді, сондықтан ойыншылар оны соғу жаттығулары кезінде осы лақтыруды күтетін ойындарға арнайы дайындалады. Физик Роберт Адейрдің сөзіне сәйкес, адамның реакция уақытының физиологиялық шектеулеріне байланысты, бұрылып келетін конукболды сәтті соғу тек қана сәттілікке байланысты болуы мүмкін. Егер конукбол ұшу барысында бағытын өзгертпесе, оны соғу оңай, себебі оның жылдамдығы төмен. (Конукболды соғу туралы жиі айтылатын сөз: «Төмен болса, жібер, жоғары болса, ұш» – яғни, соққышы тек конукбол соққы аймағының жоғарғы бөлігінен өтсе ғана соғуға тырысуы керек, себебі оның қисылуы аз болады.) Ол әдетте орташа лигалық жылдам доптан әлдеқайда баяу ұшады, сондықтан қозғалыс болмаса, оны қатты соғуға болады. 2007 жылы жасалған бір зерттеу осы тұжырымды растады. Конукболдың үйге ұрылу мүмкіндігін азайту үшін кейбір тастаушылар допқа сәл жоғары айналу береді, егер ешқандай күш оны билемесе, ол ұшу кезінде төмен қарай қозғалады. Тағы бір кемшілігі – базадағы жүгірушілер дәстүрлі тастаушыға қарағанда оңайырақ алға жылжи алады. Бұл конукболдың орташа жылдамдығының төмендігіне және оның болжаусыз қозғалысына байланысты, бұл қақпашыны жүгірушілер келесі базаларын ұрлай бастағаннан кейін де допқа назар аударуға мәжбүр етеді. Дегенмен, негізгі лиганың бастапқы құрамы кез келген қарсыласқа қарсы серияның ұзақтығынан асып түсетіндіктен, менеджер бұл кемшілікті азайту үшін командасының тастаушылар құрамын өзгертіп, конукбол тастаушысы жылдам жүгірушілер көп болатын командаларға қарсы шығатын ойындарды жоюға (немесе азайтуға) тырысады. 2012 жылы Халықаралық спорттық инженерлік қауымдастығының конференциясында ұсынылған мақалада PITCHf/x деректеріне сүйене отырып, конукболдар үйге қарай ұшу кезінде траекториясында үлкен және кенеттен өзгерістер жасай қоймайды – немесе кем дегенде, қалыпты доптан да кенеттен емес екені айтылады. Бағыттың өзгеруінің болжаусыздығынан кенеттен ауысудың пайда болуы мүмкін екені де болжанады.

Атау және басқа алаңдарға қатынасы

Ол слюнканы қолдану заңды және кең таралған кезде пайда болғандықтан, және оның қозғалысы ұқсас болғандықтан, knuckleball кейде "құрғақ слюнка" деп аталды. Цикотттың knuckleball және "шаян доп" деп аталатын слюнканың бір түрін лақтыратыны туралы көп айтылды (өйткені ол лас доптың бір жағын киіміне сүртіп "шаян" ететін). Алайда, Цикотт шаян допты "таза қиял өнімі" деп атады, оның мақсаты соққышыларды шатастыру екенін және доптың түйе доп екенін мәлімдеді. Knuckleball-дың басқа да атаулары көбінесе оның қозғалысына және баяу жылдамдығына сілтеме жасайды. Оларға flutterball, floater, dancer, бабочка (Монреаль Экспос командасының француз тіліндегі комментаторлары қолданған атау), ghostball және bug жатады. Knuckle curve аты оны лақтыруға қолданылатын тұтқаға байланысты (сонымен қатар түйелермен немесе тырнақтармен), бірақ ол көбінесе күштірек және айналмалы лақтырылады. Доптың қозғалысы қисық допқа көбірек ұқсайды, осыдан оның аты шыққан. 1885-1890 жылдар аралығында ойнаған Тод Рамси кейбір дереккөздерде алғашқы knuckleball тастаушысы деп есептеледі, бұл оның допты ұстауына байланысты болған, бірақ оның лақтыруын "құлап жатқан үлкен доп" деп сипаттаған замандастары оның knuckle curve-тің бір түрі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Кейінірек Джесси Хейнс және Фредди Фитцсимонс та өз замандастары knuckleball тастаушылары ретінде сипаттаған, бірақ олардың жағдайында бұл күштірек, қисық лақтыруға қатысты, бұны бүгінде knuckleball деп атамас едік. Тарихи тұрғыдан алғанда, "knuckle curve" термині қазіргі қолданылуынан өзгеше болған. Көптеген қазіргі тастаушылар қисық допты лақтыру үшін көрсету саусағымен немесе саусақтың ұшымен (сонымен қатар тік қисық доп деп те атайды) ұстайды. Бұл қазіргі лақтыру knuckleball-ға ешқандай қатысы жоқ.

Сирек кездесетін

, бар болғаны 70-ке жуық Басты Лига бейсбол ойыншылары өздерінің мансабында knuckleball-ды тұрақты түрде қолданған, және оның қолданылуы уақыт өте келе сиректеп барады. Бұған түрлі факторлар себеп. Біріншісі – скаутингтегі іріктеудің қателігі. Кез келген үміткердің шабуыл жылдамдығы үміткердің шеберлігін бағалаудың ең жылдам және оңай өлшемдерінің бірі болғандықтан, кез келген басқа шабуылдан баяу тасталатын knuckleball-ға назар аударылмайды. Тим Вейкфилд: «Проблема мынада, бейсбол радарлық қаруға бағытталған». Бұрынғы knuckleball ойыншысы және питчинг жаттықтырушысы Чарли Хауг knuckleball-дың сиректеп баратынын скауттардың ең жақсы қолға назар аударуымен байланыстырады. Бұл әсер уақыт өте келе артып келеді, себебі қазіргі заманғы ойын питчингтегі күшке және орташа шабуыл жылдамдығының артуына баса назар аударады. Хойт Вильгельм, Фил Никро және Джесси Хейнс, негізінен knuckleball-ға сүйенген үш питчер, Бейсбол Даңқы залына енгізілген. Сонымен қатар, Даңқ залының тағы бір мүшесі Тед Лайонс 1931 жылы қолына жарақат алғаннан кейін knuckleball-ға көп жүктеме салды. Никро мансабында «Кнукси» деген лақап атын алды. Басқа да белгілі knuckleball питчерлері: Джо Никро (Филдің інісі), Чарли Хауг, Дэйв Жолли, Бен Флауэрс, Уилбур Вуд, Барни Шульц, Том Кандиоти, Боб Пурки, Стив Спаркс, Эдди Роммель, Тим Вейкфилд, Стивен Райт және Р. А. Дики. 1945 жылғы маусымда, Екінші дүниежүзілік соғысқа шақырылғандардың салдарынан талант азайған кезде, Вашингтон Сенаторлары төрт knuckleball питчерін (Датч Леонард, Джонни Ниггелинг, Микки «Итси Битси» Хафнер және Роджер Вольф) қамтитын питчинг ротациясын құрды. Олар 60 толық ойын мен 60 жеңіске ие болып, Сенаторларды екінші орынға көтерді. 2008 жылдың қарашасында 16 жасар knuckleball ойыншысы Эри Йошида Кансай тәуелсіз бейсбол лигасының Кобе 9 Круз командасы үшін жапондық кәсіби бейсболында ойнаған алғашқы әйел ретінде таңдалды. 2010 жылдың 2 наурызында ол Тим Вейкфилдпен Бостон Ред Сокс кіші лигасының жаттығу орталығында жаттықты. 2010 жылдың 8 сәуірінде ол Чико Аутлоумен келісімшарт жасасты және 2010 жылдың 29 мамырында дебют жасады. Knuckleball-дың сирек кездесуіне себеп болатын тағы бір фактор – оның тасталуының қиындығы. Р. А. Дикидің пікірінше, оның негізгі қағидаларын меңгеруге кем дегенде бір жыл қажет. Knuckleball питчердің арсеналындағы басқа шабуылдардан түбегейлі өзгеше, оны болжау қиын және басқаруға келмейді. Сондықтан knuckleball сенімді емес деп есептеледі, ал knuckleball питчерлері ұзаққа созылатын сәтсіздіктерге ұшырайды, мысалы, 1995 жылы көктемгі жаттығулар кезінде Тим Вейкфилд мансабының ортасында «Пираттардан» босатылған кезде. Осының нәтижесі ретінде knuckleball питчерлері өздерін ерекше клубтың мүшелері деп есептейді, олардың жеке нөмірі (49, алғаш Вильгельм киген) және көшбасшысы (Фил Никро, 2004 жылы «The New Yorker» Вильгельмнің өлімінен кейін «топтың даусыз Ұлы Пубасы» деп атады) бар. Олар командаластарымен питчинг туралы талқылай алмайтындықтан, тіпті бәсекелес командаларда болса да кеңестермен және түсініктермен бөліседі және жас ойыншыларға шабуылды дамытуға көмектесуге жауапкершілік сезінеді. 2012 жылы Р. А. Дики Cy Young Award жеңімпазы болғанда, ол бұл марапатты «knuckleball бауырластығының жеңісі» деп атады және хабарламадан кейін алған ондаған телефон қоңырауларының ішінде тек Никроға ғана жауап берді. Бастапқыда knuckleball көптеген питчерлер өз репертуарында жай ғана бір шабуыл ретінде, әдетте жылдамдықтан жылдамдықты өзгертудің бір бөлігі ретінде қолданған. Алайда, бүгінгі таңда ол репертуарда ешқашан қолданылмайды, және кейбіреулер knuckleball-ды тиімді тастау үшін, оны шабуылға бақылау жасау үшін, оны аздап немесе көптеп тастау керек деп санайды. Сонымен қатар, питчерлер егер олар стандартты шабуылдармен жеткілікті шеберлік танытса, knuckleball-ға сирек назар аударады. Әдеттегі шабуылдар сияқты, олар көп күш жұмсамастан жылдам нәтижеге қол жеткізеді, knuckleball питчер өз денесін және бұлшықет жадын 65 миль/сағ жылдамдықпен бір айналымнан аз уақыт ішінде шабуылды орындау үшін жаттықтыруы керек. 2023 жылдың 24 маусымында Сан-Диего Падрес Мэтт Уолдронды Вашингтон Нэшнлс-ке қарсы бастауға шақырды; бұл оны Басты Лига бейсболындағы ең соңғы және жалғыз белсенді knuckleball ойыншысы етеді. Уолдроннан бұрын Бостон Ред Сокс командасының Стивен Райт MLB-дегі соңғы белсенді knuckleball ойыншысы деп саналды; ол командадан босатылды. Балтимор Ориолс ұйымының бұрынғы ойыншысы Микки Жаннис де knuckleball тастайды және 2021 жылдың 23 маусымында Басты Лигада дебют жасады. 2020 жылдың 18 қыркүйегінде, 2020 жылғы алғашқы knuckleball Нью-Йорк Метс командасының Тодд Фрейзермен тасталды, ол әдетте үшінші базадан ойнайтын, Атланта Брэйвс-ке қарсы 15:2 есебімен жеңіліске ұшырады. Позициялық ойыншылар питчингке шыққанда, knuckleball қолданғандардың арасында Уэйд Боггс, Дэнни Уорт, Алекс Бландино және Эрни Клемент бар. 2023 жылдың 1 қазанында Сиэтл Маринерс питчері Джордж Кирби MLB ойынында өзінің алғашқы knuckleball-ын тастады, бұл Техас Рейнджерс-тің Кори Сигерінен тартыс тудырды. Ойыннан кейін Кирби бұл питчерді Бостон Ред Сокс knuckleball ойыншысы және әлемдік серия чемпионы Тим Вейкфилдке құрмет ретінде таңдағанын растады, ол сол таңда о дүниеден өткен.

Ұшуда қолдану

Кнукбол оны қолданушыларға кейбір артықшылықтар береді. Оны қатты лақтырудың қажеті жоқ (әсіресе, тым қатты лақтыру тиімділігін азайтуы мүмкін), сондықтан қолға аз стресс түседі. Кнукбол тастаушылар басқа тастаушыларға қарағанда көбірек иннингтер тастай алады, ал тастағаннан кейін қалпына келу үшін аз уақыт қажет болғандықтан, жиірек тастау мүмкіндігіне ие болады. Физикалық жүктеменің төмендеуі сонымен қатар ұзақ мансапқа мүмкіндік береді. Кейбір кнукбол тастаушылар қырық жасқа дейін кәсіби деңгейде тастауын жалғастырды: Тим Уэйкфилд, Хойт Вильгельм, Р. А. Дики, Чарли Хоу, Том Кандиотти және Фил Никро мен Джо Никро ағайындылары. Боутон сияқты тастаушылар қатты лақтыру қабілеті төмендегеннен кейін кнукбол тастаушы ретінде табысқа жетті. Шындығында, Боутонның 1970 жылғы танымал бестселлер кітабы "Төртінші доп" (Ball Four), сол кезде ойыншылардың мінез-құлқы мен жаттықтырушылардың тар көзқарасын ашық және көбінесе сынап көрсететін болғандықтан, скандалды болды, бірақ негізінен кнукбол тастаушы ретінде үлкен лигада бекінуге тырысудың қиындықтары туралы әңгіме.

Ұстау

Басты ойыншылардағыдай, кнукболдың болжамсыз қозғалысы оны ұстаушылар үшін ең қиын доптардың біріне айналдырады және олар өткізілген доптардың айтарлықтай жоғары санына ие болады. Бұрынғы ұстаушы Боб Уэкер, Фил Никро үшін ойнағанда, былай деді: «Кнукболды ұстаудың жолы – оның айналуын тоқтатып, содан кейін алу». Ол, бірінші базалық қолғапқа ұқсас; бұрынғы «Ред Сокс» ойыншысы Дуг Мирабелли софтбол ұстаушысының қолғабын қолданды. «Бостон Ред Сокс» 2004 жылғы әлем чемпионатына қатысқанда, Тим Уэйкфилд табалдырыққа шыққанда Мирабеллиді Джейсон Варитектің орнына жиі қойды. «Маман» ұстаушыны пайдалану 2008 жылы Кевин Кэшпен келісімге келгеннен кейін де жалғасты, ал 2009 жылы Джордж Коттарас осы рөлді атқарды. 26 тамызда Виктор Мартинес Уэйкфилдті алғаш рет ұстағанда, әдеттегі ұстаушы қолғабының орнына бірінші базалық қолғапты пайдаланды. Ұстаушы үшін бірінші базалық қолғапты пайдаланудың басты кемшілігі – олар допты қолғаптан оңай шығару үшін жасалмаған, бұл базадан өтуге кедергі келтіреді. Кейде командалар бір мәміледе кнукбол тастаушысы мен оның ұстаушысын алмасады. Бейсбол терминологиясында тастаушы мен ұстаушы бірге «батарея» деп аталады, сондықтан кнукбол тастаушысын ұстау тәжірибесі бар ұстаушы болуы артық, сондықтан тастаушы мен ұстаушының саудасы кейде «батареясы қосылған» сауда деп аталады. Мысалы, Джош Тоул мен Майк Никеас Диккимен бірге 2012 жылдың соңында «Торонто Блю Джейс» командасына ауысқанда, ал команда кейіннен Дикки үшін ойнаған Генри Бланкомен келісім жасады. Бір иннингте өткізілген доптардың рекордын алғаш рет 1954 жылы «Нью-Йорк Джайентс» командасының Рэй Катт Хойт Вильгельмді ұстағанда қойды. 1987 жылы «Техас Рейнджерс» командасының Гено Петралли кнукбол тастаушысы Чарли Хаугты ұстауға тырысқанда осы көрсеткішті қайталады, ал 2013 жылы «Бостон Ред Сокс» командасының Райан Лаварнуэй бірінші иннингте төрт доп өткізіп, Стивен Райттің алғашқы лигасына қатысқанда осы көрсеткішті тағы да қайталады. 2013 жылы Джей Пи Аренсибия «Торонто Блю Джейс» командасының рекордын жаңартты, маусымның ашылу ойынында (4–2 есебімен жеңіліс) кнукбол тастаушысы Р.А. Дикки үшін ойнағанда төрт доп өткізді. Ол Дикки үшін ешқашан қайта ойнамады.

Крикет

Кнуклеболлдан жылдамдықты баяу жеткізу үшін крикетші Захир Хан, Бхунешвар Кумар және Эндрю Тайе де пайдаланады. Оның физикасы көбінесе бірдей. Дегенмен, крикет доптарының тігісі экваторлық болып келеді, сондықтан симметрияға байланысты доптың бағытсыз қозғалысы төмендейді (әсіресе доптың траекториясы мен тігісінің жазықтықтары дерлік бір жазықтықта болатын қалыпты лақтыру кезінде). Сонымен қатар, кері айналыс болмауы жеткізудің ұзындығын қысқартып, доптың жоғары жылдамдықпен сырғып өтуіне себеп болады – бұл қалыпты жеткізуге қарағанда жылдамдатылған эффект береді.

Волейбол

Волейболда, жылдамдық берілісі доптың айналуын барынша азайту арқылы, доптың қозғалысын болжау қиын етеді. Орындалғанда, қарсыластарға доптың қайда түсетінін болжау қиын болады, соның салдарынан допты қабылдау қиынға соғады.

Қауымдастық футболы

Ассоциациялық футболда (футбол) допты соққанда, оның ұшу кезінде айналма қозғалысы болмауы үшін, доптың қозғалысы бейсболдағы "кнукбол" пасымен тасталған допқа ұқсас болғандықтан, комментаторлар оны "кнукбол" деп атап кеткен. Бұл техниканы ойыншылар көбінесе алыс қашықтықтан соққылар мен бос соққылар үшін пайдаланады. Сәтті орындалған "кнукбол" добы ауада болжамсыз қозғалып, төмендейді немесе дірілдейді, бұл қақпашыға допты ұстауды қиындатады. Бұл техника "құрғақ жапырақ" немесе "өлген жапырақ" ("folha seca" португал тілінде) деп те аталады, алайда оны отандасы Диди ойлап тапқан деп саналады, бірақ одан бұрын итальяндық шабуылшы Джузеппе Меацца да осы техниканы қолданған. Андреа Пирло, Роналдиньо, Криштиану Роналду, Маркус Рашфорд, Гарет Бейл және Барбара Бонансиа сияқты көптеген ойыншылар да осы техниканы қолданған және тіпті бейімдеген.

Американдық футбол

Американдық футболда, кейде буып тастаушылар (пантерлер) нокклболды қолданады. Крис Гардоцки сол аяғымен сол қапталға қарай буып тастау арқылы нокклбол эффектісіне қол жеткізді, бұл болжамсыз нәтижелерге әкелді. Сэм Кох бұл техниканы одан әрі жетілдіріп, айналуды азайту үшін футбол добын бұрышпен тепті. Кох көбінесе өз нокклболдарын алаңның ортасына қарай бағыттап, қайтарушыны допты ұстауға мәжбүр етуге тырысты. Нокклболдың болжамсыздығына байланысты, бұл қайтарушының добын шатастырып, допты жіберіп алуына және допты тартып алуға (айналымға) әкелуі мүмкін.