Турнуут шайқасы: Голландия-Англия күштерінің испан әскеріне қарсы жеңісі
Battle of Turnhout (1597)
Турнуут шайқасы (1597) – Нидерланд, Англия әскерлері мен Испания арасындағы Елужылдық соғыс кезіндегі маңызды шайқас. Испан әскерінің жеңілісі туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тернхоут шайқасы, сондай-ақ Тиленхайд шайқасы деп те аталады, 1597 жылғы 24 қаңтарда Нидерланд Республикасы мен Англия Корольдігінің одақтас әскерлері мен Испания империясы арасында болды. Шайқас Оңтүстік Нидерландыдағы Тернхоут маңында (қазіргі Бельгия) өтті және Сегіз жылдық соғыс пен ағылшын-испан соғысының (1585–1604) бір бөлігі болды. Испандықтар оңтүстік-батысқа қарай, ең жақын бекінілген қала – Херентальсқа, қыстақтары Тернхоуттан (қорғаныс қабырғалары болмаған) голланд және ағылшын шабуылынан бұрын шегініп жатқанда бұл қақтығыс болды. Одақтас әскердің алғы шебі Херентальсқа жол тартқан испан колоннасын қуып жетеді, ал шайқасқаннан кейін екі әскер Тиленхайд даласында бетпе-бет келді. Испандық атты әскері ығыстырылды, содан кейін ағылшын және голланд атты әскері тәртіпсіз испан жаяу әскеріне шабуыл жасады, олар ауыр қатыгездікпен жеңіліске ұшырады.
The Battle of Turnhout, also known as the Battle of Tielenheide, was fought on 24 January 1597 by allied forces of the Dutch Republic and the Kingdom of England against those of the Spanish Empire. The battle took place near Turnhout in the Southern Netherlands (now in modern day Belgium), and was part of the Eighty Years' War and the concurrent Anglo Spanish War (1585–1604). The engagement occurred as the Spanish were withdrawing ahead of an impending Dutch and English attack on their winter quarters in Turnhout (which did not have defensive walls), to Herentals, the nearest fortified town, to the southwest. The vanguard of the allied army caught up with the Spanish column en route to Herentals, and after some skirmishing, both armies confronted each other on a heath called Tielenheide. The Spanish cavalry was driven off, after which the English and Dutch cavalry fell upon the disordered Spanish infantry who were routed with heavy casualties.
Өмірбаян
1596 жылы Кадиске жасалған сәтті шабуылдан кейін, сэр Фрэнсис Вере бастаған, голландиялықтармен одақтас ағылшын әскерлері жедел түрде Нидерландыға қайтару қажет болды және тікелей сонда бағыт алды. Шабуылдан келген ауыр зиян Испанияның үшінші рет банкротқа ұшырауына себеп болды, бұл олардың әскерлеріне жалақы төлеуді тоқтатты, нәтижесінде жиі көтерілістер болып өтті. Сонымен қатар, Испанияның Филипп II-і француз дін соғыстарында Католик лигасына көмектесу үшін Испаниялық Нидерландыдан көптеген испан әскерлерін Францияға жіберді. 1596/1597 жылдардың қысында герцог Альберттің 4500 сарбаздан тұратын испан әскері, бургундтық Фильберт де Рай, Варакс графының басқаруымен, голландиялық Бреда қаласының оңтүстігіндегі Тернхоут қаласына жылжыды; олардың мақсаты – сирек кездесетін қысқы шабуылда Толен қаласын күтпеген жерден шабуылдау еді. Варакстың қолбасшылығында төрт жаяу әскер бөлімі болды: Тревизо маркизі басқарған Неаполь Терциосы, Сульц графы басқарған немістер, сондай-ақ де Хашикур мен де Барлемон графтары басқарған екі валлондық және бургунд полкі. Голландия штад-холдері, Нассаулық Морис, испандықтардың қаупін сейілту үшін Гертруиденбергке күш жинауға Жалпы штаттардан бұйрық алды. Қала қабырғаланбағанмен, Тернхоут стратегиялық маңызға ие болды – ол өзінде қоршаумен қоршалған шағын қамал мен қырық сарбаздан тұратын гарнизонды ұстады. Гертруиденбергте екі жартылай зеңбірек және екі далалық зеңбірекпен бірге 6800-ге жуық жаяу әскер жиналды. Мористің басқаруында алты голландтық жаяу әскер ротасы болды, ал Хоэнлоге, Бредероде және Зольм графтары өздерінің түрлі гарнизондарынан жиналған отрядтарымен келді. 1597 жылдың 23 қаңтарында таңертең одақтас әскерлер төрт бөлімге бөлініп Гертруиденбергтен аттанды, ал кавалерия қанаттарда орналасты. Бір күндік шаршатарлық сапарда, қиын жол жағдайына қарамастан, олар сол күні кешке Равелс ауылына (Тернхоуттан солтүстік-шығысқа қарай) жетіп, лагерь құрды.
After the successful attack on Cadiz in 1596, the English forces allied to the Dutch led by Sir Francis Vere were urgently required back in the Netherlands and went there directly. The severe damage from the raid contributed to the bankruptcy of Spain for the third time, which meant that payments to their armies dried up, leading to frequent mutinies. In addition, many Spanish troops had been sent from the Spanish Netherlands to France by Philip II of Spain to assist the Catholic League in the French Wars of Religion. During the winter of 1596/1597 Archduke Albert's Spanish army of 4,500 under the command of the Burgundian Philibert de Rye, Count Varax, had advanced to the town of Turnhout, about south of the Dutch city of Breda; their design was to surprise the town of Tholen in a rare winter offensive. Varax had under his command four infantry units: the Tercio of Naples led by the Marquis of Treviso, the Germans under the Count of Sulz, and two Walloon and Burgundian regiments under the Comtes de Hachicourt and de Barlaymont. The Dutch Stadtholder, Maurice of Nassau, had received orders from the States General to collect a force at Geertruidenberg to counter this Spanish threat. Though the town was not walled, Turnhout was strategically important it held a small castle surrounded by a moat and contained a garrison of forty men. A force of nearly 6,800 infantry with two demi cannons and two field pieces was assembled at Geertruidenberg. Six companies of Dutch infantry were under Maurice, and the counts of Hohenlohe, Brederode, and Solms arrived with contingents gathered from their various garrisons. On the morning of 23 January 1597 the allied army departed Geertruidenberg in four divisions, with the cavalry on the flanks. In a one day forced march of in poor road conditions they managed to reach the village of Ravels that evening ( northeast of Turnhout), and made camp.
Шайқас
Варакс Мористің жақындап келе жатқан әскерінің мөлшері туралы әсіресе үлкейтілген хабарларды естіді; бұл ақпарат және Тернхоуттағы қорғаныс қабырғаларының болмауы оны дереу оңтүстікке қарай, Герентальс бекінісіне шегінуге мәжбүр етті. 24 қаңтар күні таңға дейін испандықтардың барлық күштері Герентальсқа жолға шықты. Өзеннен әріде үлкен орманға кездескен Вера өздерінен бөлек мушкетерлерін шақырып, оларды жасыру үшін жиектеріне орналастырды. Варакс жаяу әскерін төрт қатаң шаршыға жинады, олар оңтүстікке қарай марш жасағанда, испандықтардың стандартты тәжірибесі бойынша, қанаттарында мушкетерлермен, баған құрап тұрды. Оның атты әскері мен вагондылары орманды алқаптан тысқары, таяз жолға кірді. Бірінші шаршыға Сюльц графы бастаған немістер, одан кейін валлондықтар мен бургундтар кірді. Тревизо маркізі испандық және итальяндық сарбаздарды соңынан әкелді. Вере олардың соңынан жалғасты, Мауристің барлық атты әскері оған қосылып, орманнан шыққанға дейін. Содан кейін англо-голландық әскер испандықтардың алдындағы таяз жерде қатарға тұрды. Испандықтар өздерінің маршын үздіксіз жалғастырды, бірақ олардың сол жағындағы одақтастардың қимылын байқағаннан кейін, олардың атты әскері орнын ауыстырып, оң жақтан сол жаққа көшіп, жаяу әскер мен орманды алқаптың арасына келді. Веренің мушкетерлерінің алғашқы атылысынан кейін, испандық аркебузиерлер қашқанға дейін бұзылды. Варакс өзінің атты әскеріне шегінуді қамтамасыз етуге бұйрық берді, бірақ граф Хоэнлоге және оның голланд атты әскері испандықтардың оң қанатын шабуылдады, ал Вере олардың соңынан ілесті. Хоэнлоге Сюльц полкінің неміс сарбаздарына шабуыл жасады, ал Веренің ағылшын және Бакстың голланд атты әскері испандық артқы жасағына шабуылдады. Көтеріліс толық болды; Гузман, Мондрагон және Мендозаның танымал эскадрильяларын қамтитын испандық атты әскері алғашқы шабуылда ауыр соққыға ұшырады және бірден таяз жолға шегінді. Олардың көпшілігі осы жол арқылы, содан кейін батпақты жерге қашты. Паркердің атты әскерінің бірнеше ротасы испандық атты әскерін және жүкті қуа жөнелді, Герентальс жолымен шапқан.
Varax heard exaggerated reports of the size of Maurice's approaching army; this information and the lack of defensive walls at Turnhout caused him to immediately order a withdrawal south to the fortified town of Herentals. By daybreak of 24 January the whole of the Spanish force was en route to Herentals. Having come across a large wood further on from the river, Vere called up his detached musketeers and placed them along the edges to conceal them. Varax formed his infantry in four solid squares of pikemen in column in the open space of the heath as they marched south, with musketeers on the flanks as was standard practice for the Spanish. His cavalry and wagons had entered an enclosed lane beyond the heath. The first square consisted of Germans led by the Count of Sulz, followed by the Walloons and Burgundians. The Marquis of Treviso brought up the rear with the veteran Spanish and Italian troops. Vere continued to follow them, until all of Maurice's cavalry had joined with him having emerged from the wood. The Anglo Dutch then formed on the heath in front of the Spanish. The Spanish steadily continued their march but as they became aware of the allied movements on their left, their cavalry changed position and transferred from the right to the left of the line and rode between the infantry and the belt of woods. After the first volley by Vere's musketeers the Spanish harquebusiers on foot broke and fled. Varax ordered his cavalry to cover the retreat but Count Hohenlohe and his Dutch cavalry charged the Spanish right flank, as Vere followed suit upon their rear. Hohenlohe fell upon Sulz's regiment of Germans while Vere's English and Bacx's Dutch cavalry assailed the Spanish rearguard. The surprise was complete; the Spanish cavalry which included the famed squadrons of Guzman, Mondragon, and Mendoza were hit hard at the first onset and within moments retreated for the opening of the enclosed lane. Most of them escaped through this into the boggy ground beyond. Several companies of Parker's cavalry galloped down the Herentals road, in pursuit of the Spanish cavalry and baggage.
Салдары
4000 испандық сарбаз бен 500 атты әскердің шамамен жартысы жойылды; 2000 адам қаза тапты немесе жараланды. Сонымен қатар, 38 ту қолға түсіп, 600-ға жуық адам тұтқынға алынды. Одақтас әскерден тек елу адамға жуығы жойылды, оның ішінде он адам қаза тапты. Бүкіл шайқасты шамамен 800 голланд және ағылшын атты әскері жеңді, ал голланд жаяу әскерінің көп бөлігі шайқасқа қатыстырылмады. Шайқаста болған барлық офицерлер рөлдерді сомдады. Сер Фрэнсис Вейр рөлін сомдаған актер оның сақалына ұқсас сақал өсірді, күміс әшекейленген сатенді дублет пен шалбар киді. Сидни және басқалары актерлік құрамына кірді, ал Сер Фрэнсиске көмектескендердің еңбегі құрметпен еске алынды. Оларда найза болмағандықтан, найзаның тиімділігін арттыру үшін жұқа қатарға (en haye) орналаспай, тығыз формацияда (8 қатар тереңдікте) шабуылдап, жанасқан сәтте ғана мылтықтарын атты. Бұл тактика бұрын француз жандармдарын (толық қаруланған найзагерлерді) Иври шайқасында жеңген болатын, сондай-ақ жеңіл испандық найзагерлеріне қарсы да тиімді болды. Екінші бір қыры – голланд және ағылшын курассирлері, бірнеше жүз мушкетерлердің қолдауымен, өздерінің ауыр жаяу әскерінің көмегінсіз испандық терциосын жойды. Курассирлердің маңыздылығы туралы сабақтар тез оқуылды, көптеген еуропалық армиялар найзагерлерді қолданудан бас тартты, тек поляктар ғана оларды әйгілі гусариясында сақтап қалды. Испандар үш жылдан кейін Ниупорттағы жеңілістен кейін өздерінің қорытындыларын жасады.
Out of 4,000 Spanish soldiers and 500 horsemen nearly half were casualties; 2000 were killed or wounded. In addition thirty eight ensigns were taken and prisoners numbered around 600. Of the allied force only fifty were casualties including ten killed. The whole action was won by around 800 Dutch and English horsemen and the majority of the Dutch infantry were never brought into action. All of the officers who were present at the battle were impersonated. blockquote|He that played Sir Francis Vere got a beard resembling his, and a watchet satin doublet with hose trimmed with silver lace. Sidney and the others were among the dramatis personæ, and honorable mention was made of their services in seconding Sir Francis. No lances were carried, so instead of being arrayed in a thin line (en haye) to maximize the number of lances being deployed they charged in dense formations (eight ranks deep) and fired their pistols only at the moment of contact. This tactic, which had already defeated French gendarmes (lancers in full armour) at Ivry, proved to be effective as well against the lighter Spanish demi lancers. The second impact was that the Dutch and English cuirassiers, with the support of a few hundred musketeers, had destroyed a Spanish tercio without the help of their own heavy infantry. These lessons on the value of the cuirassiers were quickly learned and most European armies abandoned the use of lancers soon after, with only the Poles retaining them within their famed husaria. The Spaniards finally drew their own conclusions after their defeat at Nieuwpoort three years later.
Мәдениет
Музыкалық композитор Кевин Хоубен "Тиелен: Хиттегі шайқас" атты концерттік туындысында осы шайқасты мәңгі есте қалдырды. 2008 жылдың қыркүйегінде Brassband Kempenzonen Tielen бұл туындыны шайқас өткен жерде орындады. Турнхауттағы жеңіс голландтық ән "Біз жиналамыз" әнінің жазылуына түрткі болды.
Music composer Kevin Houben commemorated the battle in his concert work, Thyellene: The Battle on the Heath. In September 2008, Brassband Kempenzonen Tielen played this work on the site where once the battle took place. The victory at Turnhout inspired the writing of the Dutch hymn We Gather Together.