Кіріспе

Mac an Bháird (Clann an Bháird) - ортағасырлық Ирландияның білімді отбасыларының бірі. Атау көптеген ғасырлар бойы дамыды, ағылшыншаланған нысандары MacAward, McWard, MacEward, MacEvard, Macanward, M'Ward және оның бүгінгі таңда ең көп қолданылатын нұсқасы: Ward. Атауының мағынасы "бардтың ұлы" дегенді білдіреді және ағылшынша Ward атауына ешқандай қатысы жоқ, ол саксон тіліндегі weard сөзінен шыққан, бұл күзетші немесе күзетші дегенді білдіреді. Сонымен қатар, континенттік жазбаларда латын, француз және испан тілдерінен шыққан көптеген нұсқалар кездеседі: Вардео, Бардео, У Барт, Вардеум, Виардес, Вардеус, Вердеорум семьясы: Уордтар отбасы.

Шығу тегі

Мак ан Бхэрд септасының бастауы Ольстер провинциясында болды. Бәлкім, біздің заманымыздың үшінші ғасырында олар Коннахт провинциясына алты Согхайн тайпасының бірі ретінде Еоханың басшылығымен көшіп барған. Ол Содхан Салбхуидхэ на Среаттың ұлы болған. Соғыс сызықтарының Соганы немесе олжалық Соганы. Ол өз кезегінде Үшінші ғасырдағы Ольстер патшасы Фиаха Араидхэдің ұлы және Ирландияның барлық палаталарының тікелей ата-бабасы болған. Олар қазіргі Галвей графтығындағы Согхайнның жетекші кландарының бірі болды және қазіргі Балимаквард (Байле Мик ан Бхаирд) еншісіндегі Муин Касайн (немесе Муин ан Часайн) қаласында орналасқан. Бұл - барлық Мак-ан-Бхард септаларының ата-анасы. Ақырында, осы аймақта септаның жеті тармағы құрылған болуы мүмкін, бірақ олардың тек екеуі ғана бүгінде белгілі. О'Келли мен О'Коннорлар оларды бардтар ретінде жиі жұмысқа алатын, бұл кәсіп Ирландияның заң, тарих және медицина сияқты басқа да білімді топтарымен бірге тұқым қуалайтын құқыққа айналған.

Мейн штатының кітаптары

Отбасының жиырма төрт ұрпағы Leabhar Ua Maine (О'Келлилер кітабы деп те аталады) деп аталады, бұл квази-тарихи және мифологиялық дәуірлерге дейін созылады. Бұл еңбек 1380 жылы 1378 жылдан 1394 жылға дейін Клонферт епискобы Мюрчертак уа Сеалла (О'Келли) үшін ирланд тілінде жазылған үлкен, үлкен пергамент кітап болып құрастырылды. Сонымен қатар, бұл жұмыста Уи Диармаданың (яғни Диармуид Мак ан Бхаирдтың ұрпақтары) ұзақ билік етуіне және тұрақты өркендеуіне құрметті білдіретін төртліктер бар. Олар Мак ан Бхаирдтарды алты Содхан тайпасының бірі - Цинэль Рехтаның басшылары ретінде мадақтайды. Ағылшын тілінде аударғанда: "Олардың мұралық жері ұзақ уақыт бойы олардың құрметіне ие болғанмен, бұл жер әлі де Уи Диармаданың үйіне тиесілі". Келесі төртбұрышта: "Синэль рехтаның ұлы да мәңгілік ұлыстары - күшті Уи Диармада, бардтардың ұрпағы, жақсы қаруланған, Ulster ұрпағының қатал жауынгерлері".

"Круас Коннахт Клана Согане"

Мак ан Бхаирд ұрпақтары "cruas connacht clanna sogain" ("Соганның қатаң Коннахт отбасы") тізімінде келтірілген, бұл Содхайндар Ольстердің Қызыл тармақтың рыцарларының ұлы мифологиялық батыры Конайл Сеарнахтан және оның үш ұрпағынан тараған деген ежелгі дәстүрді сипаттайды. Олардың бірі Содхан Салбхуидхи, олар Ольстерді тастап кеткен кезде. Отбасының шығу тегі туралы осы нұсқада Содханның ұлы ақырында тайпаларды Коннахт жеріне қоныстанды, онда оларға аңыз (әлде мифологиялық) Меве патшайым жер береді. Өлеңнің жалғасы бойынша, "қоңыр, ақ шашты" Мак ан Бхаардтарды сенімді және адал деп мақтаған, ал олардың жиналыстары атаудың бастығының "оның қорқынышты, белсенді, жақсы қаруланған, ізгі тобымен" қоршалуының себебі болып табылады. Поэма жазылған кездегі атаудың бастығынан (Seán Mac an Bháird, шамамен 1370 жылы) кері санау, шежіре он ғасырдың басына дейін жалғасады, бұл 900 жылға дейін Mac an Bháird септасының тарихи құжаттамасын ұсынады. Ол әр түрлі мифологиялық және квази-тарихи ата-бабаларды тіркейді, өйткені бұл Mac an Bháirds Maine Mór-дан, Uí Maine тайпасы аталып кеткен Мунстер патшасынан, не Гейлден тарамайды деген ежелгі дәстүрді растайды. Мүмкін олар гаэльдікке дейінгі кельт тайпасынан шыққан шығар, пиктар, Круитайн немесе Эрайн - олардың барлығы бір тайпа болуы мүмкін - ежелгі Ирландияда қоныстанған. Сол өлеңде Мак ан Бхаардтың үш тармағы осы жалпы аумақта айтылады. Солардың бірі Анаг қаласында, Баллимаквард маңында орналасқан. Қалған екеуіне қатысты тек болжам жасауға болады. Флинн олардың бірі Аббейкнокмойдегі Кулоортанның тармағы болуы мүмкін деп болжайды, ал үшіншісі Дунның Маквордс секторының тармағы болуы мүмкін. Өлеңнің жалғасы бойынша, Сеан Мак ан Бхаирдті "жиырма ұрпақтан бері беріліп келе жатқан қуанышты аймақты" ұстануға шақырады, ол жерде шетелдіктер ешқашан аяқ баспайды, деп мақтанады ақын. Бардтық өлеңдерді жазудағы үлкен шеберліктеріне қоса, XI ғасырда Уи Мэн әміршілерінің жылқыларын ұстаудағы ерекше шеберліктері туралы жазылған. Ат ұстарының міндеттерін "Содан нәсілі" шыққан Уи Мэннің барлық мүшелері атқарған. Бұл лауазымға ие болғандар жиі болған әулет соғыстары мен тайпалық қақтығыстар кезінде аймақтық билеушілердің әскери жабдықтарын, әсіресе беделді үйдің атлы әскерін, дайын ұстауды қажет ететін. Бұл лауазымға олар он бірінші ғасырдағы жазушы жазғанға дейін көп жылдар бойы ие болды.

Бірінші Мак ан Баярд

Отбасының алғашқысы Мак Ан Бхэрдті тегін есімі ретінде қабылдаған Эоган Мак Ан Бхэрд болды, шамамен он бірінші ғасырда, мүмкін атақты ата-бабасына құрмет көрсету үшін. Mac an Bháirds туралы алғашқы жазба деректі атақты Маол Íosa Mac an Bháird (1173 жылы қайтыс болған), Uí Maine елордасының әйгілі епискобының өлім туралы хабарламасы деп есептеледі. Әр түрлі Mac an Bháird септаларының басқа мүшелері туралы көптеген жазбаларды Ирландия жылнамаларында, әсіресе Ирландия Корольдігінің жылнамасында (Annala Rioghachta Éireann) табуға болады. Бұл еңбекте Құдайдың есімі шамамен қырық рет кездеседі. Михеал О Клеирх пен оның Ирландиядағы ғалымдар тобымен бірлесіп, бүкіл күш-жігерді Лувендегі Ұлы Ирландияның Санкт-Антони колледжінің ректоры және қамқоршысы, атақты Хью Уорд (Аэд Мак ан Бхаирд) бақылады. XIX ғасырдың аяғында Даун, Коннор және Дромор епискобы, белгілі ирланд ғалымы доктор Уильям Ривз Хью Уордты ирланд археологиясының негізін қалаушы деп санады. Мак ан Бхаард туралы көптеген жазбалар Тигернах, Лох-Сэ, Коннаут және Ольстер жылнамаларында жазылған.

Орта ғасырдың соңы

Он бесінші ғасырда Мак ан Бхаардтар Галвейден бөлініп, Леттермакавард, Донегал округіне жақын Тирконнелл (Тир Конайлл) қаласында жаңа септіктер құрды. Бұл Mac an Bháird септіктерінің ең көп тараған бөлігі және Тирхуг (Тир Аод) деп аталатын жақын маңдағы аймақта. Отбасының басқа тармақтары Слиго графтығының Баллимоте қаласының маңында және Монаган графтығының Фарни қаласының маңында Ориел аумағында жаңа септіктер құрды. Көптеген сілтемелер олардың септіктерінің басшысы болған Мак ан Бхаардтар үшін жазылған. Тирконнелл септасы О'Доннеллдерге Ирландияның ең ұлы бардтық ақындарымен қамтамасыз етті, ал басқа Мак ан Бхард ақындары мен олардың шығармалары О'Ниллдермен, Магурилермен, Макмахондармен және басқа да ирландтық және англо-ирландтық басшылармен байланысты. Мүмкін, отбасының соңғы ұлы бард ақыны Падрайг Ог Мак ан Бхаирд болды, ол өз шығармаларын он жетінші ғасырдың аяғында жазды. 1607 жылы Ирландиядан өзінің қамқоршысы Рори О'Доннеллмен бірге "Керлдердің қашуы" деп аталатын оқиға кезінде кеткен Эоган Руад Мак ан Бхард, көптеген адамдар оны ирланд тіліндегі ең жақсы элегиялық өлең деп санайды: А bhean fuair faill ar an bhfeart, Манган ағылшын тіліндегі нұсқасын шығарды, ол Тирон және Тирконнелл графтары үшін жыр деп атады. Ағылшындықтар таныған соңғы Мак ан Бхаирд басшысы Галвейдегі Аэдх Мак ан Бхаирд 1592 жылы қайтыс болды, бірақ басқалары кем дегенде 1668 жылға дейін атаудың басшысы болып жалғасты. Бұл мак ан бхаирд әміршілері XVII ғасырдың басында және ортасында аймақтағы үш түрлі қамалдарда, Баллимаквардта, Карровантанниде және Аннаг ауылында тұратын. Олардың соңғы қамалы Аннах қаласындағы еді, оның қалдықтары бірнеше жыл бұрын қиратылған. Қазіргі уақытта бұл аймақ Castle Park деп аталады.

Шетелдегі Мак ан Баярдтар

Басқа да белгілі Мак ан Бхаирдтер арасында Кончобар Мак ан Бхаирд (өлген 1641 жылы), көбінесе өзінің діни аты Корнелиуспен белгілі. Францискандардан шыққан ол Луванда тұратын. Ол XVII ғасырдағы Шотландиядағы Контрреформация миссиясының бір бөлігі ретінде үлкен қиындықтарға төтеп берді. XVIII ғасырда біз Томас Мак Ан Бхэрді табамыз, ол 1749 жылы Дублинде дүниеге келді және Париждегі Collège des Irlandais-те білім алды, оның француз королі Людовик XVI-ның Францияның қызметіндегі ирланд бригадасындағы көрнекті мансабы француз армиясының генерал дәрежесіне көтерілді. 1789 жылы революция басталғаннан кейін жаңа француз республикасына адал қызмет еткеніне қарамастан, ирланд әскерилері әрқашан роялисттік сезімдермен күдікті болды. Генерал Уорд 1793 жылы 10 қазанда өзінің қызметшісі Джон Малоунмен бірге Лимериктен тұтқындалып, түрмеге жабылды. 1794 жылы олар революциялық сотқа тартылып, соттылыққа кесіліп, гильотинаға кесілді. Шотландияда 1800-жылдары аштық кезінде жұмыс іздеп келген ирланд иммигранттары. Пресвитериандық жұмыс мәдениетімен бетпе-бет келген МакВардтар өздерінің аты-жөндерін Уорд деп қысқарту арқылы жұмыс табуды жеңілдетті. Америкада XIX ғасырдағы екі палата қызықты қарама-қайшылықты тудырады. Техаста 1836 жылы Аламоны қорғаушы ретінде санамаланған "Ирландияның Уильям Уорд" деген есімі Сан-Антониодағы Аламоның өлгендеріне арналған ескерткішке жазылған. Он жылдан кейін, 1840 жылдардағы Мексика-Америка соғысында Эдвард Уорд Мексика армиясының Сент-Патрикс батальонымен соғысты. Бұл негізінен АҚШ-қа жаңадан келген ирланд және неміс иммигранттарынан тұратын қатал жауынгерлік бөлімше болды. Олар әр түрлі себептермен (көбінесе американдық армиядағы діни кемсітушіліктердің нәтижесінде) Мексика мемлекетіне адалдықтарын берді.