Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мецамор () - Арменияның Армавир провинциясындағы қала және қалалық муниципалитет. Арменияның Мецамор атом электр стансасының орналасқан жері ретінде танымал. 2011 жылғы санақ бойынша қалада 9191 адам тұрады. 2016 жылғы ресми бағалау бойынша Мецамордың халқы шамамен 8000 адам.
Metsamor (, ), is a town and urban municipal community in the Armavir Province of Armenia. It is famous for being home to Armenia's Metsamor Nuclear Power Plant, the only nuclear plant in the Transcaucasian region. As of the 2011 census, the town had a population of 9,191. As per the 2016 official estimate, Metsamor has a population of around 8,000.
Этимология
Қаланың атауы жақын маңдағы Мецамор өзенінен алынған. Бұл сөз әрмен тіліндегі екі сөзден тұрады: mets - ұлы дегенді білдіреді, mor - ана дегенді білдіреді, бұл mayr сөзінің бірлік сандық түрі. Бұл есім, ең алдымен, Құдайдың Ұлы Анасы ретінде Қасиетті Марияға қатысты.
The name of the town is derived from the nearby river of Metsamor. It is composed of 2 Armenian words: mets meaning great, and mor meaning mother's, being the genitive singular form of the word mayr meaning mother. The name is most probably refers to the Virgin Mary as the Great Mother of God.
Тарих
Мецамор елді мекенінің құрылысы 1969 жылы Армения КСР-інің Хоктемберян ауданында басталды. Ол негізінен Мецамор АЭС-інің қызметкерлерінің тұрғын үй қонысы ретінде құрылған. Тұрғын үй ауданы 1972 жылы аяқталды және қалалық типтегі елді мекен мәртебесін алды. Қала құрылысын бас сәулетші Мартин Микаелян, оған сәулетшілер Г. Ховсепян мен К. Тиратурян көмектесті. Ол 1972 жылға дейін Арменияның атом электр станциясының тұрғын үй қонысы ретінде белгілі болған, содан кейін жақын маңдағы өзеннің атымен Мецамор деп аталды. Атом электр станциясының құрылысы 1969 жылы басталды. 1-ші блок 1976 жылы 22 желтоқсанда, 2-ші блок 1980 жылы 5 қаңтарда іске қосылды. Алайда, ол 1989 жылы Арменияда болған жер сілкінісінен кейін экологиялық себептермен уақытша жабылды. Оның жабылуынан туындаған энергия тапшылығы Армения үкіметін 1993 жылы зауытты қайта ашуға мәжбүр етті. 2-ші реактор 1995 жылы 26 қазанда қайта іске қосылды. Қазіргі уақытта Мецамор зауыты Арменияның энергия қажеттілігінің 40%-ын қамтамасыз етеді. Зауыт 2003 және 2015 жылдар аралығында жаңғыртылып, қайта жаңартылды. 2026 жылға қарай ескі реакторларды алмастыру үшін 3-ші блок салу жоспарланып отыр. 1991 жылы Армения тәуелсіздік алғаннан кейін, 1995 жылғы әкімшілік реформаларға сәйкес, Мецамор жаңадан құрылған Армавир провинциясындағы қалалық елді мекен ретінде өз мәртебесін сақтады.
The construction of the settlement of Metsamor was launched in 1969, within the Hoktemberyan raion of the Armenian Soviet Socialist Republic. It was mainly founded as the residential settlement of the employees of the Metsamor Nuclear Power Plant. The residential district was completed in 1972, and given the status of an urban type settlement. The construction of the town was designed by the chief architect Martin Mikayelyan, assisted by architects G. Hovsepyan and K. Tiraturyan. It was first known as the Residential settlement of the Armenian nuclear power plant until 1972 when it was renamed Metsamor after the nearby river. The construction of the nuclear power plant was launched in 1969. Unit 1 plant was commissioned on December 22, 1976, while unit 2 was commissioned on January 5, 1980. However, it was temporarily closed in 1989 after the 1988 Armenian earthquake for environmental reasons. Energy shortages caused by its closure forced the Armenian government to reopen the plant in 1993. Unit 2 reactor was brought back into operation on October 26, 1995. Nowadays, the Metsamor plant generates 40% of Armenia's energy needs. The plant was heavily modernized and redeveloped between 2003 and 2015. The construction of a 3rd unit is planned to replace the old reactors by 2026. Following the independence of Armenia in 1991, Metsamor retained its status as an urban settlement within the newly formed Armavir Province, as per the 1995 administrative reforms.
География
Мецамор Орталық Арменияның батысында Арарат жазығында, теңіз деңгейінен орташа биіктігі 855 метр жерде орналасқан. Шаһар жүзімнің құнарлы фермаларымен қоршалған, астана Ереваннан батысқа қарай 35 км және провинциялық орталық Армавирден шығысқа қарай 6 км жерде орналасқан. Атом электр станциясы қаланың тұрғын алабынан солтүстікке қарай 4 км жерде орналасқан. Қалалық жоспарға сәйкес, қаланың тұрғын алабы 3 ауданға бөлінеді, орталық ауданда қалалық әкімдік, орталық саябақ, мәдениет үйі, пошта кеңсесі, басқа да қызмет және муниципалдық ғимараттар орналасқан.
Metsamor is located at the west of central Armenia in the Ararat Plain, at an average height of 855 meters above sea level. Surrounded with fertile farms of grapes, the town is at a road distance of 35 km west of the capital Yerevan and 6 km east of the provincial centre Armavir. The nuclear power plant is located around 4 km north of the residential area of the town. According to the major urban plan, the residential area of the town is divided into 3 districts, with the central district being home to the town hall, the central park, the cultural house, the post office, along with other service and municipal buildings.
Демография
Армян апостол шіркеуі - Мецамордағы басым дін. Қаладағы Киелі Лазарь шіркеуі (2002-05 жылы салынған) 2005 жылы АҚШ-тағы армян қайырымдылары Завен мен Азуту Дадекианның қайырымдылықтары арқылы ашылды. Шіркеуді жақын маңдағы Армавир қаласындағы Армавир епархиясы басқарады.
Armenian Apostolic Church is the predominant religion in Metsamor. The town's Saint Lazarus Church (built in 2002–05) was opened in 2005 through donations from the US based Armenian benefactors Zaven and Azatuhi Dadekian. The church is regulated by the Diocese of Armavir based in the nearby town of Armavir.
Мәдениет
Ежелгі Мецамор археологиялық орны Тароник ауылының маңында, қаладан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км жерде орналасқан. 1965 жылы жүргізілген қазбаларға сүйенсек, бұл жерде біздің заманымыздан бұрын V мыңжылдықтан бастап біздің заманымыздың 18-ші ғасырына дейін халық өмір сүрген. Неолиттік тас шеңберлер 5000 б.з.д. тарихи нысанның ішінде тұр. Қазіргі уақытта Мецамор қаласында мәдениет үйі, қоғамдық кітапхана, сондай-ақ музыка мектебі бар.
The archaeological site of ancient Metsamor is located about 4 km southeast of the town, near the village of Taronik. The site been populated starting from the 5th millennium BC until the 18th century AD, based on excavations conducted in 1965. Neolithic stone circles dating back to ca. 5000 BC stand within the historical site. Currently, the town of Metsamor is home to a cultural house, a public library, as well as a school of music.
Көлік
Мецамор М5 автожолында орналасқан, ол Ереван мен Вагаршапат қалаларын шығыста Армавир қаласымен және Багаран ауылының маңында Армения мен Түркияның солтүстік-батыс шекарасымен байланыстырады. Мецамор сонымен қатар айналадағы ауылдармен аймақтық жолдар желісі арқылы байланысты. Шағын автобустар қала мен жақын маңдағы қалалар арасында, соның ішінде елорда Ереван арасында көлік тасымалын жеңілдетеді.
Metsamor is located on the M 5 Motorway that connects Yerevan and Vagharshapat at the east with Armavir town and the northwestern Armenia Turkey borderline near the village of Bagaran. Metsamor is also connected with the surrounding villages via a network of regional roads. Mini bus vans facilitate the transport between the town and the nearby urban settlements, including the capital Yerevan.
Экономика
Мецамор - Арменияның негізгі энергетикалық орталығы. Қаланың экономикасы тек Мецамор атом электр станциясының жұмысына негізделген, ол елдің электр энергиясының 40% -ын қамтамасыз етеді (2015 жылғы жағдай бойынша). Мецамордың тұрғындары жер құнарлы Арарат жазығында орналасқандықтан, олардың көбісі ауыл шаруашылығымен айналысады. Қала жүзүм шаруашылығымен қоршалған, бұл қаладағы шарап жасаудың дамуына үлкен үлес қосады.
Metsamor is a major center of energy in Armenia. The economy of the town is solely based on the operation of the Metsamor Nuclear Power Plant, providing 40% of the country's electricity (as of 2015). Being situated in the fertile Ararat plain, many of the Metsamor citizens are involved in agriculture. The town is surrounded with grape farms, something that greatly contributes in the development of wine making in the town.
Білім
Мецаморда 2 мемлекеттік білім беретін мектеп, сондай-ақ көптеген мектепке дейінгі балабақшалар бар. 1972 жылы Наректің әулие Григорий атындағы алғашқы мектеп ашылды. 1986 жылы қаладағы екінші мектеп ашылып, 1996 жылы жаңа ғимаратына көшірілді.
Metsamor is home to 2 public education schools as well as many pre school kindergartens. In 1972, the town's first school named after Saint Gregory of Narek was opened. The second school of the town was opened in 1986 and moved to its new building in 1996.
Спорт
Мецаморда 1980 жылы ашылған үлкен спорт кешені бар, оның ішінде 2 бассейн және жабық спорт залы бар. 2008 жылдан бері муниципалитет басқаратын Metsamor спорт мектебі кешенде орналасқан, онда жастар футбол, волейбол, баскетбол, күрес, ауыр атлетика, кик-бокс, каратэ және жеңіл атлетика командалары бар. Алайда, кешенді қайта жаңарту ешқашан болған емес.
Metsamor is home to a large sports complex opened in 1980, including 2 swimming pools and indoor sports halls. The Metsamor sports school, run by the municipality since 2008, is housed in the complex, with youth teams of football, volleyball, basketball, wrestling, weightlifting, kick boxing, karate and athletics. However, the complex has never been renovated since its inauguration.