Кіріспе

Кеңесу жиналысына бағынысты бір немесе бірнеше адамнан тұратын орган – комитет немесе комиссия. Комитет өзі жиналыстың бір түрі деп есептелмейді. Әдетте, жиналыс мәселелерді оларды өз өзінде қарастыруға қарағанда толығырақ зерттеу үшін комитетке жібереді. Комитеттердің міндеттері әртүрлі болуы мүмкін, ал олардың жұмысының түрлері ұйымның түріне және қажеттіліктеріне байланысты өзгеше болуы мүмкін. Заң шығарушы органның мүшесіне комитет мүшелігіне бағыну тапсырылуы мүмкін, бұл оған белгілі бір комитетте жұмыс істеу құқығын береді.

Мақсаты

Делегаттық жиналыс өз жұмысына көмек көрсету үшін бір немесе бірнеше адамнан тұратын комитет (немесе "комиссия") құра алады. Ірі ұйымдарда көптеген жұмыстар комитеттер арқылы жүзеге асырылады. Комитеттер – бұл ұйымның әртүрлі бөлімдерінен келген, әдетте ақпарат алмасу және іс-қимылды үйлестіруге мүмкіндік болмайтын, тиісті білімі бар мамандарды ресми түрде біріктірудің бір жолы. Олар көзқарасты кеңейтуге және жауапкершілікті бөлісуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, олар арнайы білімді немесе техникалық сарапшылықты қажет ететін мәселелер бойынша ұсыныстар беру үшін сарапшылармен бірге тағайындалуы мүмкін.

Билік пен билік

Жалпы алғанда, комитеттер өздерінің бас органына есеп беруі тиіс. Комитеттер өздерін құрған орган оларға осындай құқық бермесе, әдетте тәуелсіз түрде әрекет етуге құқылы емес. Кейде төрағаның орынбасары (немесе осыған ұқсас лауазым) да тағайындалады. Комитет төрағасының өзінің отырыстарын ұйымдастыруы қалыпты жағдай. Комитет мүшелері жеке қатыса алмаса, мысалы, елдің немесе әлемнің әртүрлі аймақтарында болса, кейде бұл отырыстар бейнеконференция немесе басқа да тәсілдер арқылы өткізіледі. Төраға отырыстарды жүргізуге жауапты. Оның міндеттеріне талқылауды тиісті тақырыпта ұстау, сөз сөйлеу үшін мүшелерді тағайындау және комитет қабылдаған шешімді растау (дауыс беру арқылы немесе бірауыздан келісіммен) кіреді. Робертс ережелерін Жаңадан қайта қарастырылған (RONR) пайдалану арқылы комитеттер бейресми процедураларды қолдануы мүмкін (мысалы, талқыланып жатқан мәселе анық болса, ұсыныстарды талап етпеу). Формалдылық деңгейі комитеттің мөлшері мен түріне байланысты, кейде маңызды мәселелерді қарастыратын үлкен комитеттерге көбірек формалды процедуралар қажет болуы мүмкін. Хаттама – отырыстардағы қабылданған шешімдердің тізімі. Оны хатшы лауазымына тағайындалған адам жасайды. Көптеген ұйымдар үшін комитеттер ресми хаттама жүргізуге міндетті емес. Егер комитет есеп беруге дайын болмаса, ол толық емес есеп беруі мүмкін немесе мәселені қарау үшін жиналыс комитетке қайтаруға болады. Сондай-ақ, егер комитет мүшелері өздерінің міндеттерін орындамаса, тағайындаушы орган оларды қызметтен шеттетуге немесе ауыстыруға құқылы. Комитет есеп бергеннен кейін де жұмысын жалғастыра ма, жоқ па, ол комитеттің түріне байланысты. Жалпы алғанда, ұйымның жарғысымен немесе ережелерімен құрылған комитеттер жұмысын жалғастырады, ал белгілі бір мақсат үшін құрылған комитеттер соңғы есептен кейін таратылады.

Жауапкершілік (ұсыныс)

Парламенттік процедурада ұсынысты комитетке жіберу (немесе қарауға беру) ұсынысы басқа ұсынысты – әдетте негізгі ұсынысты – комитетке жіберу үшін қолданылады. Ұсынысты комитетке жіберу туралы ұсыныста мәселені қандай комитетке жолдау керектігі нақты көрсетілуі керек, және егер комитет осы жіберілген ұсыныс үшін арнайы тағайындалған болса, онда комитет мүшелерінің саны мен оларды іріктеу тәсілі де көрсетілуі керек, егер бұл мәселе жарғыда белгіленбесе. Негізгі ұсынысқа енгізілген, ұсыныс комитетке жіберілген кезде қаралып жатқан түзетулердің барлығы да комитетке жіберіледі.

Толық жинақтауды қарастыруға арналған өзгерістер

Робертс Регламентінің жаңадан толықтырылған (RONR) нұсқасында міндеттеме беру туралы ұсыныстың үш түрі бар. Бұл түрілер мәселені кіші топқа жібермейді, бірақ жиналыстың қатысушылардың барлық құрамына комитеттерге рұқсат етілген кеңірек пікір алмасу мүмкіндігімен қарауға рұқсат береді. Бұл түрлер – толық құрамды комитетке жіберу, квази-комитетке жіберу және бейресми қарау. Осы ұсыныстардың кез келгені қабылданса, мүшелердің сөйлеу санына шектеу алынады. Парламенттік процедураның стандартты кодексі бейресми қарауды қамтиды, бірақ "толық құрамды комитет" және "квази-комитет" терминдеріндегі бөлімдер жоқ.

Комитетке есеп беру

Робертс регламентінің жаңадан толықтырылған нұсқасында, комитеттің қарауынан мәселені алып тастау үшін «комитетті есептен шығару» ұсынысы қолданылады, егер комитет осы мәселе бойынша соңғы есеп бермеген болса. Комитет осы ұсынысты кіші комитеттің есебін талап ету үшін де пайдалана алады. Комитет белгіленген мерзімде есеп бермеген жағдайда немесе жиналыс комитеттің жартылай есебін қараса, қажетті дауыс саны – қарапайым көпшілік. Әйтпесе, бұл үшін алдын ала хабарлаумен қарапайым көпшілік дауыс беру қажет, немесе үштен екі дауыс, немесе барлық мүшелердің көпшілігінің дауысы қажет.

Атқарушы комитет

Директорлар кеңесі бар ұйымдар (мысалы, халықаралық еңбек одақтары, мыңдаған акционерлері бар ірі корпорациялар немесе ұлттық және халықаралық ұйымдар) өз жұмысын жүргізу үшін басқарманың кішігірім құрамы – атқару комитетін құруы мүмкін. Атқару комитеті нақты комитет емес, басқарма сияқты жұмыс істеуі мүмкін. Қандай жағдайда болсын, атқару комитеті ұйымның жарғысында немесе ішкі қағидаларында көзделген ереже бойынша ғана құрылуы мүмкін (яғни, басқарма атқару комитетін құруға уәкілеттіксіз тағайындай алмайды). Канадада 1947 жылдан бері конференциялық комитеттер қолданылмайды. Еуропалық Одақтың (ЕО) заң шығару процесінде осыған ұқсас комитет "Жарайсыздастыру комитеті" деп аталады, ол Кеңес Еуропалық Парламент екінші оқылымда өзгерткен және қабылдаған мәтінмен келіспеген жағдайда үшжақты келіссөздерді жүргізеді. Бұл практика басқа Австралия парламенттерінде қолданыстан шыққан болса да, Оңтүстік Австралия Парламенті әрбір палатадан "Басқарушылар конференциясын" даулы заң жобалары бойынша жеке келіссөздер жүргізу үшін тұрақты түрде тағайындайды.

Терминнің әртүрлі қолданылуы

Ұйымдарда "конференция комитеті" термині әртүрлі мағынаға ие болуы мүмкін. Бұл мағына ұйым өткізетін конференциялармен немесе конгрестермен байланысты болуы мүмкін. Мұндай шараларды ұйымдастыруға жауапты комитеттер "конференция комитеті" деп аталуы мүмкін.

Тұрақты комитет

Тұрақты комитет – саяси немесе кеңесші органның, өз міндеттерін орындауға көмек көрсету үшін тұрақты түрде құрылған бөлімшесі. Ол, мысалы, белгілі бір тұрақты саясат саласында (қорғаныс, денсаулық сақтау, сауда және өнеркәсіп сияқты) жүйелі түрде отырыстар өткізу арқылы жұмыс істейді. Тұрақты комитеттің өкілеттіктері мен құзыреті басқару құжаттарымен белгілі бір қызмет саласына қатысты айқындалады. Комитеттер өз функцияларына сәйкес, жүйелі немесе белгілі бір уақыт аралығында жиналады және басқару органының кейінгі ресми шешімдері (заңға немесе қағидаларға өзгеріс енгізу арқылы) таратылғанша, бастапқыда берілген биліктері мен бақылау функцияларын сақтайды.

Ұйымдардағы мысалдар

Ұйымдардағы тұрақты комитеттердің мысалдары – аудиторлық комитет, сайлау комитеті, қаржы комитеті, қайырымдылық қор жинау комитеті, басқару комитеті және бағдарламалық комитет. Әдетте, тұрақты комитеттер жыл бойы өз жұмысын жүзеге асырып, ұйымның жылдық жиналысында есептейді. Бұл комитеттер есептерін ұсынғаннан кейін де құрыла береді, бірақ комитеттердің құрамы өзгеріп отыруы мүмкін.

Тағайындау комитеті

Тағайындау комитеті (немесе үміткерлерді ұсыну комитеті) – ұйымдағы лауазымдарға немесе басқармаға үміткерлерді ұсыну мақсатында құрылған топ. Ол ұйымның ішіндегі мүшелерден құралуы мүмкін. Кейде басқару комитеті тағайындау комитетінің функцияларын атқарады. Ұйымның ережелеріне сәйкес, бұл комитетке үміткерлерді белсенді түрде іздеу құқығы немесе мүшелерден ұсыныстарды қабылдау және үміткерлердің талаптарға сай келуін тексеру өкілеттігі берілуі мүмкін. Тағайындау комитеті сайлау алқасы сияқты жұмыс істейді, бірақ ерекшелігі – комитет таңдамаған немесе мүшелер ұсынған кандидаттар да дауысқа салынып, мүшелердің шешімімен тағайындалады. Бұл корпоративтік органдар, бизнес құрылымдары, әлеуметтік және спорттық ұйымдар, әсіресе клубтар қолданатын басқару әдістерінің бір бөлігі. Комитет құрамына мүшелердің мүддесін білдіретін, білікті және тәжірибелі адамдар кіруі керек. Бизнес құрылымдарында директорлар көбінесе сырттан шақырылып, өз біліктілігі үшін сыйақы алады. Марапаттарды тағайындау кезінде, басқалардың сапасы немесе құндылығы бойынша бағаланатын тұлғаларды немесе нәрселерді ұсыну үшін де тағайындау комитеті құрылуы мүмкін, әсіресе өнер саласындағы марапаттарды беру немесе өнеркәсіп өнімдері мен қызметтерін бағалау мақсатында. Осы комитеттің мақсаты – жоғары және мүмкін жаңа стандарттарды жаңарту, белгілеу және сақтау.

Басқару комитеті

Басқару комитеті – ұйым ішіндегі жобаға бағыт-бағдар, нұсқау және бақылауды қамтамасыз ететін комитет. Бұл термин көлік құралының дөңгелектерін басқару бұрышын өзгертетін басқару механизмінен туындаған. Ірі ұйымдарда жобалық басқарудың бір бөлігі ретінде, әсіресе ІТ жобаларын басқару және бақылау үшін жоба басқару комитеттері жиі қолданылады. Комитеттің міндеттері жобаның бизнес-негіздемесін жасау, жоспарлау, көмек көрсету және нұсқау беру, жобаның барысын бақылау, жобаның көлемін бақылау және дауларды шешуді қамтуы мүмкін. Басқа комитеттер сияқты, басқару комитетінің нақты міндеттері мен рөлі ұйымдар арасында әртүрлі болуы мүмкін.

Арнайы комитет

Арнайы комитет (сондай-ақ жұмыс, таңдау немесе уақытша комитет) нақты бір міндетті орындау немесе бақылауды қажет ететін белгілі бір салаға қадағалау жасау үшін құрылады. Көбінесе бұл зерттеу немесе үйлестіру комитеттері болып табылады және олардың мақсаты уақытша болады. Кейбір комитеттер белгілі бір қызығушылық саласы бар үлкен ұйымның бөлімшесі болып табылады, олар өздеріне қатысты мәселелерді талқылау үшін жиналады. Мысалы, астрономдар тобы үлкен ұйымды Жерге жақын объектілер мәселесін қарауға итермелеу үшін ұйымдастырылуы мүмкін. Ірі жобаның даму тобындағы инженерлер мен ғалымдардың кіші тобы белгілі бір мәселені шешу үшін, мүдделерді салмақтау және шарттарды келісу үшін құрылуы мүмкін. Комитет өз есебін бас органға ұсынғаннан кейін, арнайы комитет таратылады.

Жалпы Комитет

Барлық жиналыс талқылау немесе пікірталас үшін комитет ретінде отырғанда, бұл "толық құрамдағы комитет" деп аталады. Бұл нақты комитет емес, бірақ заң шығару органдарында көбірек қолданылатын процедуралық тәсіл.

Орталық комитет

"Орталық комитет" – партия съездері арасындағы коммунистік партиялардың жоғары органының жалпы атауы. Бұл комитет партия съезінде сайланады, партия қызметіне жетекшілік етеді, саяси бюроны және коммунистік партияның бас хатшысын сайлайды.