Кіріспе

Шотландия Корольдігі мен Нортумбриялықтар арасындағы шайқас Твидтегі Кархамда Кархам шайқасы Бамбургтің ағылшын билеушісі мен Шотландия королі арасында кумбриялықтармен одақтасып өтті. Кездесу 1010 жылдары, 1018 жылы (немесе 1016 жылы) қазіргі Англияның Нортумберленд қаласында, Твидтегі Кархам қаласында болды. Утред, Бамбургтің Уолтхоф ұлы (немесе оның ағасы Эдвульф Кудель) Шотландияның Малкольм II және Кумбрияның (немесе Стратклайдтың) патшасы Оуэн Балдының біріккен күштеріне қарсы шайқасты. Соғыстың нәтижесі шотландтар мен кумбриялықтардың жеңісі болды.

Жазбаша жазбалар

Бұл шайқастың қатаң замандас дереккөздері жоқ, ол англосаксондық хроникада байқалмайды. Тарихшылар бұл оқиға туралы бірінші кезекте он екінші ғасырда Дурхамда жиналған тарихи материалдарға байланысты біледі, бірақ шайқас шотланд патшаларының бір тізімінде де жазылған. Либелли де экзордиода, Дурхемдік бенедиктиндік монах Симеон 1110 жылы жазған, 1018 жылы белгілі бір famosum bellum, 'жаман шайқас' туралы айтып берді, онда 'исландиялықтардың сансыз көпшілігі' Нортумбриандарды жеңіп, қазіргі епископты [Сент-Кутберт] қайғыдан өлтірді. Сол жазушы 1100 жылы Линдисфарн мен Дурхам жылнамасында жазылған жазбаға (1018-ге дейін) жауапты болды, онда 18 діни қызметкер қаза тапқан деп айтылған. 1120 жылдары бұл кездесу ingens bellum inter Anglos et Scottos, "Англия мен шотландтар арасындағы үлкен шайқас" деп сипатталады, ол apud Carrum, "Кархемде", англо-латын жылнамаларында Historia Regum деп аталады (және Роджер Хауден сияқты туысқан / туынды форма). Бізде сондай-ақ шотландтық патшалар тізіміне қосылған 'үлкен шайқас' туралы хабарлама (magnum bellum) бар, ол Маэль Колюйм мак Синеданың немесе Малкольм II билігін атап өтті; патшалар тізімдері оныншы - он төртінші ғасырларда дамып келе жатқан дәстүр болды, ал Кархам хабарламасы шотланд патшасы Уильямның билігі кезінде сақталған рецензияға қосылған сияқты, Давид І-нің немересі (11651214). Осыған байланысты, он төртінші ғасырдың тарихшысы Джон Фордунның еңбегінде (оның негізі он үшінші ғасырдың хроникалық баяндамасы болды) Малькольм II-нің Камбрияны тонап жатқанда граф Утредті қалай жеңгені туралы айтылады, кездесу Бургумда (бәлкім, Бург-ай-Сэндс) орын алған; Кархемдегі кез-келген қойылымға тікелей сілтеме жасалмаса да, шайқас туралы бұрынғы материалдар осы ескертудің артында болуы мүмкін.

Кездесулер туралы пікірталастар

Даремдік дереккөздер 1018 жылы шайқастың күні ретінде ұсынады, Historia Regum граф Утредті [Нортумбриялық] ағылшындардың басшысы деп атаған. Алайда, осы уақытқа жақын ағылшын-саксон хроникасында граф Утредтің өлімі екі жыл бұрын атап өтіледі, бұл Пламмер мен Стэнтон сияқты тарихшыларды шайқасты сол жылы 1016 жылы қайта даталауға итермелейді. Бұл мәселені шешудің бұрынғы шешімдері 1018 жылды сақтады, бірақ Бамбургтің билеушісі Утредтің ағасы және мұрагері Эдвульф Кудель болды деген ұсыныспен. Шотланд тарихшысы Арчи Дункан Утредтің өліміне 1016 жылғы оқиғалардың арасында "бауырмалас" түсініктеме болды деп ұсынды, оны 1020 жылдары бір жылнамашы қосты; Дункан Утредтің өлімі 1016 жылдан кейін, мүмкін 1018 немесе одан кейін болған деп мәлімдеді. Дунканның теориясын он екінші ғасырдағы "De obsessione Dunelmi" трактаты қолдайды деп болжайды, онда Утредтің өлімі сипатталған; Утредтің өлтірілуінің өзі ешқандай дата берілмегенімен, онда сипатталған оқиғалардың логикасы 1018 жылы болған оқиғалармен жақсы сәйкес келеді. Линдисфарн мен Дурхамның жылнамалары да, Симеон жазған Libellus de exordio да шайқастан 30 күн бұрын кометаның көрінгені туралы жазған, бұл 1018 жылдың тамызындағы астрономиялық дәлелдерге сәйкес келеді. Осылайша Вулф 1018 жылы Утред бастаған шайқас болуы мүмкін деп ойлады, бірақ бұл оның ағасы Эдвульф болуы мүмкін деген ықтималдықты қабылдады. МакГюиган біздің шайқастың күні Дурхамдық Симеонның Дурхам епископтығының негізін қалаушы Елдхун туралы дәстүрлерді ретке келтіру үшін күш салғанға дейін қайта оралуы мүмкін екенін ұсынды; Симеон оны кометамен бірге 1018 жылғы бір ғана оқиғаға орналастырған болуы мүмкін.

Дау-дамай саясаты

Қатысушылардың ең толық тізімі Historia Regum және байланысты англо-латын жылнамаларынан алынған, олар 'Англидің' (Англи) және шотландтардың басшысы Малкольмның басшысы ретінде 'Ухред ұлы Уолтефті' ғана емес, сонымен қатар Евгений Калвус, Оуэн Балда, 'Клайд халқының патшасы' (rex Clutinensium). Утред Едвульфинг кланының мүшесі болды, ол 10 ғасырдың басынан бастап Бамбург қамалы айналасындағы ескі Нортумбрия патшалығының бір бөлігін басқарды. Бамбургтің аумағы Форт теңізінен Тайн өзеніне дейін созылып, Тис және Хамбер өзендері арасындағы жерлер Англияның Батыс Саксон патшалары тағайындаған Йорктегі еалдорманның тікелей юрисдикциясына кірді. 1006 және 1016 жылдар аралығында Утред өзі Йорк пен Солтүстік Англияның эалдорманы қызметін атқарған, яғни оның билігі Англияның Шығыс Мидлендтеріне дейін созылған. 1016 жылы Данияның билеушісі Ұлы Кнут Англияның патшасы болды, ал Йорк қаласында басқаруға жаңа еалдор (Эрикр Хаконарсон) тағайындалды; сондықтан, егер шайқас кейіннен 1018 жылы болған болса, Утред кішірейген билеуші болар еді; бұрын Нортумбрияның ескі патшалығының басым бөлігінің билеушісі болған ол енді Бамбургтегі және төменгі Твид алабындағы туған жеріне дейін қысқарды. Шотландтар Бамбургтың солтүстік көршілері болды, Форт теңізі арқылы; батысқа қарай Эттрик орманы мен Твиддейл арқылы Стратклайд патшалығы болды, оның халқын Нортумбриандар ағылшындар 'Кумбриандар' деп атады. Historia Regum термин Clutinenses, 'Клайд халқы' немесе 'Клайд өзенінің халқы', бұл, ықтимал, жергілікті эндонимді, Уэльстің жергілікті Cludwys терминінің Cumbrian аудармасын көрсетеді. Клайдесайдтық камбрийлер мен шотландтарды Бамбург билеушісіне қарсы коалицияға әкелген өзара мүдделерді нақты түсіндіре алмасақ та, Кнуттың жаулап алуына байланысты Утредтің саяси табысының төмендеуі оның аумағын талан-таражға тартудың тартымды нысанасына айналдырған болар еді. Кейінгі тарихшылықта айтылғанға қарамастан, тиісті көздердің ешқайсысында Клайд патшасы шотландтық әріптесіне қандай да бір түрде бағынышты екендігі туралы ешқандай мәлімет жоқ. Тарихшы Фиона Эдмондс батыс пен солтүстікке қысым көрсетуі Стратклайд патшасын шотландтармен тығыз қарым-қатынасқа итермелеген болуы мүмкін деп дәлелдеді. 1006 жылы шотландтардың өздерін, бәлкім, Утред басқарған, бамбургтік ағылшындар жеңіп шықты. 1015 жылдан кейін Утредтің құлдырауы қайтадан шабуыл жасауға немесе кек алуға мүмкіндік туғызады. Шотландия патшалығы сол кездегі ішкі қысымға ұшырап, солтүстіктегі Руайдри кланының ірі күшке айналуымен байланысты. Малкольм II-нің билігі мен танымалдығын қалпына келтіру үшін тонау және әскери жетістіктер маңызды болған. Шотландтар мен Стратклидерлер Бамбургтің билеушісін клиенттің пайдасына ауыстыру немесе басқа да аумақтық кеңейту сияқты өте нақты саяси мақсаттарды көздеген болуы мүмкін. Бұл қайта құруда Утредтің күштері оларды Шевиоттан өтпей тұрып ұстады; уақыт талабы бойынша жалдау географиялық жағынан шектелген болар еді, Bamburgh көшбасшысын өзінің толық әскери ресурстарынан айырды. Бұл шайқастың маңызы, әсіресе Лотиан аймағына қатысты, дау-дамайға толы. XIX ғасырдан бастап шотланд тарихшылары бұл шайқасты шотланд патшасының Лотианды басып алуымен байланыстырды. ХХ ғасырдың ортасына дейін бұл түсінік ағылшын тарихшылары арасында басым болған нәрсеге қайшы келді, олар Лотианның 970-ші жылдары король Эдгар Бейбітшілдің 'жақсылығы' нәтижесінде орын алды деп ойлады. Он екінші ғасырға жататын бір тарихи дәстүрде Лотиан Шотландия королі Кеннет ІІ-ге берілген деп айтылған. Ал Г. В. С. Барроу екі көзқарасты да қабылдамады, ал ойлау процесін әлі де ертерек деп қарастырды. Соңғы жылдары кейбір тарихшылар шайқас пен шотландтық Лотианды жаулап алу арасындағы кез-келген байланыс туралы күмәндана бастады, өйткені ешқандай байланыс үшін тікелей бастапқы дереккөз дәлелі жоқ және билікті басып алу он екінші ғасырға дейін толық айқын емес және кем дегенде 1070-жылдарға дейін толық емес. Дегенмен, жеңіліс Бамбургтің 11 ғасырдың бірінші үштігінде аймақтың негізгі монументтері Дурхамға көшірілген кезде Бамбургтің зайырлы және шіркеулік институттарына әсер еткен үлкен дағдарыстың белгісі болуы мүмкін деп де айтылды.

Кархам 1018 қоғамы

Қоғамның миссиясы "Кархэм шайқасын зерттеу, хабардар ету және еске алу" болып табылады. Қоғамның сайтында "қаралық кездесулер, еске алу шаралары мен болашақ жоспарлар" туралы мәлімет, сондай-ақ соғыс туралы мақалалар мен археологиялық табылған жерлердің үзінділері берілген.