Кіріспе

Қытайдың әскери генералы Хуян Цзан (呼延贊) (1000 жылы қайтыс болды) - Солтүстік Сунь әулетінің алғашқы жылдарындағы Қытайдың әскери генералы. 964-965 жылдары Солтүстік Сунның кейінгі Шуды және 979 жылы Солтүстік Ханды жаулап алуына қатысты. Кейіннен ол Сунның солтүстік шекарасын хитандық Ляо әулетіне қарсы қорғауға көмектесті. Оның фамилиясы Хуяннан Шыоңнулардың шығу тегі туралы мәлімет бар. Қатты жауынгер Хуян Цзан өзінің, сондай-ақ әйелі мен қызметшілерінің денесінде "китандықтарды қызу өлтіру" (赤心殺契丹) деген сөздерді татуировкалаумен танымал.

Әскери мансап

Әскери отбасында туған Хуян Цзан Сунь әулеті әскерінде ат әскері ретінде еңбек жолын бастаған. Сун императоры Тайдзу Хуянның талантын мойындап, оны императорлық ат әскерінің комиссары (雄軍使) дәрежесіне көтерді. 964 жылы Хуань генерал Ван Куанбинге (王全) ілесіп, авангард генералы ретінде кейінгі Шу патшалығына шабуыл жасады. Ол бірнеше рет жарақаттанып, кейіннен кейінгі Шуды жоюға қосқан үлесі үшін команда комиссарының орынбасары (副指揮使) болды. Император Тайцзунның тұсында Хуян бронеатты ат әскерінің командирі (鐵騎軍指揮使) болып тағайындалды. 979 жылы Солтүстік Хан патшалығын жаулап алу жорығында Хуян өз адамдарының алдында жүгіріп, Солтүстік Ханның астанасы Тайюаньның қорғаныс қабырғасына бірінші болып көтерілді. Ол қабырғадан 4 рет құлап, жарақат алды, бірақ қабырғадан үстіне көтерілуге тырысты. Батылдық танытқандығы үшін Хуань император ордасында император Тайцзунгтан алтын мен жібекпен марапатталды. 982 жылы Хуань Цюй Ханға (翰) Дингчжоуды Ляо әулетіне қарсы қорғауға көмектесті. Ол зор батылдық танытып, шайқаста өлуге бел буған. Цуйдың ұсынысы бойынша Хуань 987 жылы ат және жаяу әскердің қарулы жетекшісінің орынбасары (馬步軍副都軍頭) болып тағайындалды. Жорықтар кезінде ол көбінесе қолбасшыға өзі суреттелген карталарды ұсынады, сонымен қатар лагерь құру туралы кеңестер береді. Ол әрдайым шекараға жіберілуді қалайтынын білдірді. Император Тайцзонг Хуян Цанды шақырып, оның алдында өнер көрсетуін бұйырды. Хуань Цзан және оның төрт ұлы "отбасын үйден тыс ел үшін ұмыт" (出門忘家為國) және "сарапшыл үшін өлімді ескерме" (臨陣忘死為主) деген сөздермен екі құлағының артына татуировка жасады. Олар толық қару-жарақ киіп, көпшілік алдында жекпе-жек өнерлерін көрсетті. Император Тайцзун қатты қуанды да, оларға алтын мен қымбат киім сыйлады. 989 жылы Хуян Цзан Фучжоу (富州) губернаторы (刺史) болып тағайындалды. Сун әскері Хитан басқарған Ляо әулетіне қарсы бірнеше апатты науқандарды бастағаннан кейін, 992 жылы Хуян Джан Баочжоу (保州) губернаторы және Джичжоу (州) қолбасшысының орынбасары (副都部署) болды. Алайда, Хуян Цзан логистиканы басқаруға қабілетті болмағандықтан, ол Ляочжоу губернаторы болып қайта тағайындалды. Тағдыр ауысқаннан кейін де Хуян Цзан азаматтық халықты басқаруда жақсы емес екенін көрсетті, сондықтан ол Фучжоу губернаторы (扶州) және Канчжоу (康州) бұрғылау инструкторы (團練使) болып қайта тағайындалды. Ол билікте болған кезінде (992 - 997) шекара аймағының қорғанысын нығайтып, көптеген Ляо шабуылдарын тоқтатты. 997 жылы император Тайцзунның өлімінен кейін ол қызметінен кетті.

Кейінгі өмірі

999 жылы Хуян Цзанды император Чжэньцзун сарайдың ішкі және сыртқы инспекторы (宮內外都巡檢) етіп тағайындады. Сол кезде император Чжэньцзун әскердің қолбасшысы болу үшін біреуді іздеді. Көптеген шенеуніктер бұл лауазым үшін күресуге кірісті. Хуян Зан былай дейді: "Мен ай сайын мыңдаған доллар жалақы аламын, бірақ шығындарым жалақымның жартысына да жетпейді, сондықтан мен қазіргі жалақыма өте қанағаттандым. Мен өз-өзіме сұрақ қойып, еліме ешқандай жақсылық жасамағанымды сезіндім, сондықтан да жоғары лауазымға көтерілуді қаламаймын. Мен байлығымның артуына байланысты бір күні апатқа ұшырауым мүмкін деп уайымдаймын". Хуань Занның кішіпейілділігі көп адамға әсер етті. Келесі жылы Хуян Цань Ли ханшайымының бағын күзетуді тапсырды, бірақ қызмет кезінде қайтыс болды. Бір ұлы Хуян Бисян (呼延必顯) әкесінің орнын басып, қарулы басшының орынбасары болды.

Көркем шығармаларда

Хуань Цзан Ян отбасының жақын досы ретінде сипатталған Ян отбасы аңыздарының генералдарында қосалқы кейіпкер ретінде көрінеді. Бұл әңгімелерде оның қаруы - екі таяқ. Хуян Цань ұрпақтарының әңгімелері "Шуо Ху Куан Цзюань" (說呼全傳; Ху туралы әңгімелер толық хроникасы) атты романға жинақталды. Алдыңғы атаулар: Шу Ху (說呼; Ху туралы әңгімелер), Ху Цзя Цзян (呼家將; Ху отбасы генералдары), Ху Цзя Хоу Дай Куан Цзюань (呼家後代全傳; Ху отбасы ұрпақтарының толық хроникасы) және Цзинь Бьян Цзи (金鞭記; Алтын клубтар туралы әңгіме). Роман Сун әулетінің атақты әскери генералдары туралы басқа да шығармаларға ұқсас, бірақ соншалықты танымал емес, мысалы Ян әулетінің генералдары және Шу Юэ Кванчуань (說岳全傳). Оның оқиғасы 1994 жылы Гонконг Азия теледидарындағы "Жәкім Пао" сериясында "Темір төбе қабірі" (鐵丘墳) деп аталды. Хуань Чжуо - Қытай классикалық романы "Су шеті" кітабындағы кейіпкер. Сондай-ақ, қолына екі таяқ ұстайды.