Юлиус Мозен: Неміс ақыны және «Андреас Хофер әні» авторы

Кіріспе

Неміс ақыны және еврей тегінен шыққан жазушы

Юлиус Мозен (8 шілде 1803 – 10 қазан 1867) – неміс ақыны және еврей тегінен шыққан жазушы, «Жас Германия» қозғалысымен байланысты болған және қазір көбінесе «Андреас Хофер әні» патриоттық өлеңімен еске алынады.

Өмір

Юлиус Мозен (Julius Moses) 1817-1822 жылдары Саксонияның Вогтланд аймағындағы Мариенйде, кантор және мектеп мұғалімі Йоханнес Готлоб Мозестің ұлы болып дүниеге келді. Ол Плауэндегі гимназияда оқыды, кейін Йена университетінде заң білімін меңгерді. Италияға екі жылдық сапары кезінде ол алған шабыт, бірнеше жылдан кейін өзінің маңызды туындыларына (Ritter Wahn, Cola Rienzi, Der Kongreß von Verona) ұласты. Лейпцигке оралғаннан кейін заңгерлік білімін аяқтап, сонда заңгер болып жұмыс істеді. 1835-1844 жылдары Дрезденде тәуелсіз адвокат қызметін атқарды. Ол бұл кезде "Лид вом риттер вахн" (1831) шығармасымен үлкен әдеби үміттерді оятып, "Ахасвар" (1838) философиялық туындысын және "Гедихте" (1836, 2-басылымы 1843) поэзия жинағын жариялады. Онда Андреас Хофер және "Төртінші полктің соңғы он сарбазы" өлеңдері ерекше танымал болды. Дрездендегі белсенді масон ретінде Людвиг Тиек, Людвиг Уланд, Георг Хервег, Рихард Вагнер және Готфрид Семпер сияқты көрнекті әдеби тұлғалармен қарым-қатынас жасады және көп ұзамай Германияның ең танымал ақындарының қатарына енді. Ол сонымен қатар "Генрих бесінші" (Лейпциг, 1836), "Cola Rienzi", "Флоренцияның күйеулері", "Венделин мен Хелене" және "Кайзер Отто үшінші" тарихи пьесаларын жазды (соңғы төрт пьесасы 1842 жылы оның "Театры" жинағында жарық көрді). Оның трагедиялары зор құрметке ие болып, Дрезден сарай театрында (Dresdner Hofbühne) қойылды. Германия театрына қосқан үлесі үшін Йена университетінің философия факультеті оған құрметті докторлық атағын берді. Ол сонымен қатар өзінің жалғыз романында, саяси-тарихи "Верона конгресі" (1842) және 1846 жылы жарық көрген "Мустақтағы суреттер" (Bilder im Moose) әңгімелер жинағында көркем әдебиетке де қалам тартты. 1844 жылы Ольденбургтың үлкен герцогі Павел Фридрих Август фон Ольденбург оған Ольденбург сарай театрында драматург қызметін ұсынды, ол неміс ұлттық театры туралы өз көзқарасын іске асыру үмітімен қабылдады. Сол жылы Дрезден министрлігінің жарлығымен оның тегі "Мозес"тен "Мозен" деп өзгертілді. 1846 жылы ревматизм салдарынан сал қағуға шалдығып, қалған өмірін төсекке таңылған күйде өткізіп, 1867 жылдың 10 қазанында Ольденбургте қайтыс болды. Ол Ольденбургтегі Изге Гертруда шіркеуінің (Gertrudenfriedhof) зиратына жерленді. Оның кейінгі туындыларынан "Дрезден сурет галереясы" (1844), "Герцог Бернхард" (1855) және "Князьдің ұлы" (1858) трагедияларын атауға болады. Оның барлық туындыларының жинағы "Sämtliche Werke" 1863 жылы 8 томдық болып жарық көрді (жаңа басылымын оның ұлы 1880 жылы 6 томдық өмірбаяндық кітапшасымен бірге шығарды).

Julius Mosen (Julius Moses) was born at Marieney in the Saxon Vogtland, the son of Johannes Gottlob Moses, the cantor and schoolmaster of Marieney. He studied at the Gymnasium in Plauen from 1817 to 1822, and afterwards studied law at the University of Jena. During a two year long visit to Italy, he received the inspiration that resulted several years later in his major works (Ritter Wahn, Cola Rienzi, Der Kongreß von Verona). On his return, he finished his law studies at Leipzig, where he then worked as a lawyer. From 1835 to 1844 he was an independent advocate in Dresden. He had meanwhile shown great literary promise in his Lied vom Ritter Wahn (1831). This was followed by the more philosophical Ahasvar (1838), and by a volume of poems, Gedichte (1836, 2nd ed., 1843), among which Andreas Hofer and Die letzten Zehn vom vierten Regiment became popular. As an active freemason in Dresden he encountered several important literary figures, including Ludwig Tieck, Ludwig Uhland, Georg Herwegh, Richard Wagner and Gottfried Semper, and was soon himself reckoned to be among the best known German poets. He also wrote the historical plays Heinrich der Fünfte (Leipzig, 1836), Cola Rienzi, Die Bräute von Florenz, Wendelin und Helene and Kaiser Otto III (the four last being published in his Theater 1842). His tragedies were very well received and were performed at the Dresden court theatre (Dresdner Hofbühne). For his services to German theatre the faculty of Philosophy at the University of Jena awarded him an honorary doctorate. In addition he tried his hand at fiction, in his only novel, the politico historical Der Kongress von Verona (1842), and in a collection of short stories published in 1846, Bilder im Moose. In 1844 the Grand Duke Paul Friedrich August von Oldenburg offered him the appointment of dramaturgist at the Court Theatre in Oldenburg, which he accepted, in the hope of putting into practice his vision of German national theatre. In the same year he had his family name changed from "Moses" to "Mosen" by Dresden ministerial decree. In 1846 he was stricken with paralysis as the result of a rheumatic illness, and after remaining bed ridden for the rest of his life, died at Oldenburg on 10 October 1867. He was buried in the churchyard of St. Gertrude's Chapel (Gertrudenfriedhof) in Oldenburg. Of his later works may be mentioned Die Dresdner Gemäldegallerie (1844), and the tragedies Herzog Bernhard (1855) and Der Sohn des Fürsten (1858). A collection of his works, Sämtliche Werke, appeared in 8 volumes in 1863 (a new edition was produced by his son, with a biography, in 6 volumes in 1880).

Өнер туындылары

Оның ең танымал өлеңі – "Андреас Хофер Лид" ("Zu Mantua in Banden") мәтіні, қазіргі Австрияның Тироль федералды жерінің әнұраны. Роберт Шуман өзінің "Der Nussbaum" (жаңғақ ағашы) өлеңін сөзі ретінде пайдаланып, ән жазды. Немец композиторы Георгина Шуберт оның мәтінін "Der traumende See" әнінде қолданды. Мозеннің өмірі мен шығармашылығында үш басты тақырып бар: туған жерге деген махаббат, азаттық үшін күрес және қазір құрылысы бұзылған неміс-жұдайы симбиозы. "Эрингернген" ("Естеліктер") еңбегінде ол "туған жердің топырағына тәуелділік, Vogtland" туралы, ол көзді "алыстағы, қарағайлардың шырыны тамған жерде, таулар қара көк террасалардай көтерілген жерде, бізді өзіне тартатын және ашылуға асығатын бір құпия жасырылғандай" деп жазады. Ол үшін вогтландерлер – "саксондық тирольдіктер, тек ашық, көңілді, мақсатына жетуде жанталас, бірақ сондай-ақ епті, тіпті кербез болса да".