Минас Тирит: Гондордың Ақ Қаласының Сипаттамасы

Кіріспе

Орта жердегі ойдан шығарылған қала Минас Тирит – Дж.Р.Р.Толкиннің «Сақиналардың Иесі» атты фантастикалық романындағы Гондордың астанасы. Бұл жеті қабырғалы қамал-қала таудың тігізінен салынған, шамамен 700 фут биіктікке көтеріліп, жетінші деңгейде Цитадельге арналған биік террасаға жетеді. Оның үстінде 300 фут биіктіктегі Эктелион мұнарасы орналасқан, ішінде тақ отыратын зал бар. Толкиннің фантазиялық дүниесі мен хаттарындағы әртүрлі мәліметтерге сүйене отырып, ғалымдар Минас Тиритті бірнеше тарихи немесе мифтік қалалармен – Троя, Рим, Равенна және Константинополь сияқты қалалармен байланыстыруға тырысты. Питер Джексонның «Сақиналардың Иесі» фильмінде Минас Тирит Византия империясының қаласына ұқсас бейнеленді, ал оның жеті қабатты пішіні Франциядағы Мон-Сен-Мишель аралы мен аббаттығынан шабыттандырылған. Толкиннің суретшілері – Алан Ли, Джон Хоу, Джеф Мюррей және Тед Насмит қаланың шынайы суреттерін жасады.

Сипаттама

+ Уақыт сызығы Күн оқиғасы c. S. A. 3400 Минас Тирит Т. А. 2050 Гондордың соңғы патшасы Эарнур қайтыс болады; оның орнына басқарушылар билік етеді 2685–2698 Эктелон Ақ мұнараны қайта жасайды 3018–19 Сақина соғысы 3019, 10 наурыз Мордор Гондорға шабуыл жасайды 3019, 15 наурыз Пеленнор далалары шайқасы 3019, 1 мамыр Арагорн Арнор мен Гондор патшасы болады

Минас Тирит (Синдарин: "Қорғау мұнарасы") Орта Жердің үшінші дәуірінің соңында Гондордың астанасы болды. Ол Ақ таулардың шығыс шетінде, Миндоллуин тауының етегінде салынған. Қала кейде "Ақ мұнара" деп аталады, бұл қаланың ең көрнекті құрылысы, оның Цитаделі, қала әкімшілігінің орны. Үкімет басшысы – Қала Иесі, бұл қызметті Гондордың басқарушылары атқарады. Басқа лауазымды тұлғалардың ішінде Емдеу үйлерінің сақшысы және Кілттер сақшысы болды. Кілттер сақшысы қаланың қауіпсіздігіне, әсіресе қақпаларына және қазынасына, атап айтқанда Гондор тәжіне жауапты болды; ол Мордор күштері қаланы қоршаған кезде қалаға басшылық етті. Минас Тирит жеті қабырғадан тұрды: әр қабырғада қақпа болды, ал қорғанысты нығайту үшін әр қақпа келесісінен өзге бағытқа қарады, кезекпен солтүстікке немесе оңтүстікке қарап тұрды. Әр деңгей төменгі деңгейден шамамен 30 метр жоғары болды және әрқайсысы ақ түсті биік тас қабырғамен қоршалған, Бірінші шеңбердің қабырғасынан (ең төменгі деңгей) басқа, ол қара түсті, Ортанкты салу үшін қолданылған материалдан салынған. Бұл сыртқы қабырға қаланың жеті қабырғасының ең биік, ең ұзын және ең мықтысы болды; ол тек жер сілкінісіне ғана осал болды. Минас Тириттің Ұлы қақпасы, темір мен болаттан жасалған және тас мұнаралар мен бекіністермен қоршалған, қаланың бірінші немесе сыртқы қабырғасындағы басты қақпа болды. Ұлы қақпаның алдында "Есік алаңы" деп аталатын үлкен тас төселген алаң орналасқан. Осы жерде Минас Тиритке апаратын басты жолдар қиылысты: Роханға апаратын Ұлы Батыс жолына айналатын Солтүстік жол; Гондордың оңтүстік провинцияларына апаратын Оңтүстік жол; және Минас Тириттен солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Оскилиатқа баратын жол. Батысындағы таудың биік тірегі Миндаллуинге жалғасқаннан басқа, қала Пеленнормен, егістік жерлермен қоршалған. Қаланың басты көшесі шығыс төбесінен жоғары көтеріліп, қақпалардың және жартастың орталық бөлігінің әрқайсысынан өтеді. Ол солтүстік жағындағы жетінші қақпа арқылы Цитадельге апарады. Қаланың ең биік деңгейінде, Андуиннің төменгі аңғарларына көрініс ашатын Ақ мұнара Цитадельде тұрды, айналадағы жазықтан 700 фут жоғары, жетінші және ең ішкі қабырғамен қоршалған. Бұрынғы патшалар салған, Гондор басқарушысы Эктелонның мұнарасын қайта салғандықтан, ол Эктелон мұнарасы деп те аталады. Гондор билеушілерінің, патшалар мен басқарушылардың ордасы, мұнара 91 метр биіктікте болды, сондықтан оның шыңы жазықтан шамамен 305 метр жоғары көтерілді. Мұнараның басты есіктері шығысқа, Су бұлағы ауласына қарады. Ішінде патшалардың (немесе басқарушылардың) сот өткізетін үлкен зал – Тауэр залы орналасқан. "Патшаның оралуында" Денетор қолданған Минас Тириттің Көру тасы мұнараның жоғарғы жағындағы құпия бөлмеде сақталған. Мұнараның жертөлесінде Цитадель күзетшілерінің қоймасы болды. Мұнараның артында, алтыншы деңгейден қол жетімді, Рат Динен көшесімен бірге Корольдер мен басқарушылардың бейіттері орналасқан Хэллоу немесе некропольге апаратын тірек болды. Майкл Ливингстон "Мифлоре" кітабында Минас Тиритті "жаулап алуға болмайтын қабырғаларымен" және өркениетке қауіп төндіретін қоршауға ұшырауымен Трояға ұқсас деп айтады.

Minas Tirith (Sindarin: "Tower of Guard") was the capital of Gondor at the end of the Third Age of Middle earth. It lay at the eastern end of the White Mountains, built around a shoulder of Mount Mindolluin. The city is sometimes called "the White Tower", a synecdoche for the city's most prominent building in its Citadel, the seat of the city's administration. The head of government is the Lord of the City, a role fulfilled by the Stewards of Gondor. Other officials included the Warden of the Houses of Healing and the Warden of the Keys. The Warden of the Keys was in charge of the city's security, especially its gates, and the safe keeping of its treasury, notably the Crown of Gondor; he had command of the city when it was besieged by the forces of Mordor. Minas Tirith had seven walls: each wall held a gate, and for strength of defence each gate faced a different direction from the next, facing alternately somewhat north or south. Each level was about 100 feet (30 m) higher than the one below it, and each surrounded by a high stone wall coloured in white, with the exception of the wall of the First Circle (the lowest level), which was black, built of the same material used for Orthanc. This outer wall was also the tallest, longest and strongest of the city's seven walls; it was vulnerable only to earthquakes capable of rending the ground where it stood. The Great Gate of Minas Tirith, constructed of iron and steel and guarded by stone towers and bastions, was the main gate in the first or outer wall of the city. In front of the Great Gate was a large paved area called the Gateway. The main roads to Minas Tirith met here: the North way that became the Great West Road to Rohan; the South Road to the southern provinces of Gondor; and the road to Osgiliath, which lay to the north east of Minas Tirith. Except for the high saddle of rock which joined the west of the hill to Mindolluin, the city was surrounded by the Pelennor, an area of farmlands. The city's main street zigzagged up the eastern hill face and through each of the gates and the central spur of rock. It led to the Citadel through the Seventh Gate on its eastern part. The White Tower, at the city's highest level with a commanding view of the lower vales of Anduin, stood in the Citadel, 700 feet higher than the surrounding plains, protected by the seventh and innermost wall atop the spur. Originally constructed by a king of yore, it is also known as the Tower of Ecthelion, the Steward of Gondor who had it re built. The seat of the rulers of Gondor, the Kings and the Stewards, the tower stood 300 feet (91 m) tall, so that its pinnacle was some 1000 feet (305 m) above the plain. The main doors of the tower faced east, onto the Court of the Fountain. Inside was the Tower Hall, the great throne room where the Kings (or Stewards) held court. The Seeing stone of Minas Tirith, used by Denethor in The Return of the King, rested in a secret chamber at the top of the Tower. There was a buttery of the Guards of the Citadel in the basement of the tower. Behind the tower, reached from the sixth level, was a saddle leading to the Hallows or necropolis of the Kings and Stewards, with its street of tombs, Rath Dínen. Michael Livingston comments in Mythlore that Minas Tirith resembled Troy in having "impregnable walls", and in being subjected to a siege that seemed to threaten civilisation.

Равенна

Толкиннің суретші Паулин Бэйнс үшін жасаған карта жазбалары Минас Тириттің ендік координаттары Адриатика теңізіндегі Равенна қаласының ендігімен сәйкес екенін көрсетеді, бірақ ол "Хоббитоннан 900 миль шығысқа қарай, Белградқа жақын" орналасқан. Толкин зерттеушісі Джуди Энн Форд Пиппиннің Денетордың сарайын сипаттауында Равеннамен архитектуралық байланыс бар екенін жазады, ол оның пікірінше, қайта жаңғырған Рим империясы туралы германдық мифті білдіреді.

Ежелгі Рим

Сандра Баллиф Страубар «Ж. Р. Р. Толкин энциклопедиясында» «ең айқын ұқсастықтардың» ежелгі Риммен байланысты екенін айтады. Ол бірнеше параллельдерді атап көрсетеді: Троядан Эней және Нуменордан Элендил екеуі де өз елдерінің қирауынан аман қалды; Ромул мен Ремус ағайындары Римді құрды, ал Изильдур мен Анарьон ағайындары Орта жердегі Нуменор патшалықтары – Гондор мен Арнорды құрды; Гондор мен Рим ғасырлар бойы «тоқырап, құлдырады». Джуди Энн Форд «Толкин зерттеулерінде» Минас Тирит толығымен тастан салынғанын және «англосаксондықтардың тарихи есте сақтауында Минас Тирит сияқты орындарды салған жалғыз мәдениет – Рим империясы болды» деп қосты. Толкин Англия үшін мифология жасауды көздеген, сондықтан Үшінші дәуір мыңдаған жылдар бұрын болғанмен, көбінесе ортағасырлық атмосферада бейнеленген. Ол Толкиннің баяндамасы Римнің құлдырауын еске салады, бірақ «құба-құба аяқталған», себебі ол «шығыстан келген әскерлердің шабуылына төтеп беріп, қайтадан даңқын қалпына келтірді». Классикалық ғалым Мириам Либран Морено Толкиннің Византия империясының тарихы мен готтар мен лангобардтармен күресінен көп шабыттанғанын жазды. Либран Морено пікірінше, Византия империясы мен Гондор – ескі мемлекеттердің (Рим империясы және Элендилдің біріккен патшалығы) көлеңкесі болғанмен, олардың әрқайсысы өз бауырлас мемлекеттерінен (Батыс Рим империясы мен Арнордан сәйкесінше) күштірек болды. Екі патшалыққа да шығыс және оңтүстік жақтан жаулар қауіп төндірді: Византиялықтарға парсылар, арабтар мен түріктердің мұсылман әскерлері, сондай-ақ лангобардтар мен готтар; Гондорға шығыстар, Харадримдер және Сауронның әскерлері. Либран Морено мен Джефферсон П. Свайкаффер сияқты зерттеушілердің байқағанынша, екі патшалық та шығыстан толыққанды қоршау кезінде құлдырауға жақын болды; алайда, Минас Тирит қоршаудан аман қалды, ал Константинополь құлады. Свайкаффер Константинопольдің берік қорғанысымен және концентрлі қабырғаларымен танымал болғанын қосты. Толкиннің өмірбаяуын жазған Джон Гарт Ақ ағашты 14 ғасырғы сэр Джон Мандевиллдің саяхаттарындағы Құрғақ ағашқа теңеді.

Sandra Ballif Straubhaar states in The J. R. R. Tolkien Encyclopedia that "the most striking similarities" are with ancient Rome. She identifies several parallels: Aeneas, from Troy, and Elendil, from Númenor, both survive the destruction of their home countries; the brothers Romulus and Remus found Rome, while the brothers Isildur and Anárion found the Númenórean kingdoms of Gondor and Arnor in Middle earth; and both Gondor and Rome experienced centuries of "decadence and decline". Judy Ann Ford adds in Tolkien Studies that Minas Tirith was entirely built of stone, and "the only culture within [the Anglo Saxons'] historical memory that had made places like Minas Tirith was the Roman Empire." Tolkien intended to create a mythology for England, so that while the Third Age is ostensibly many thousands of years ago, much of the setting is medieval. She comments that Tolkien's account echoes the decline and fall of Rome, but "with a happy ending", as it "somehow withstood the onslaught of armies from the east, and was restored to glory." The classical scholar Miryam Librán Moreno writes that Tolkien drew heavily on the history of the Byzantine Empire, and its struggle with the Goths and Langobards. The Byzantine Empire and Gondor were both, in Librán Moreno's view, only echoes of older states (the Roman Empire and the unified kingdom of Elendil), yet each proved to be stronger than their sister kingdoms (the Western Roman Empire and Arnor, respectively). Both realms were threatened by powerful eastern and southern enemies: the Byzantines by the Persians and the Muslim armies of the Arabs and the Turks, as well as the Langobards and Goths; Gondor by the Easterlings, the Haradrim, and the hordes of Sauron. Both realms, as commentators including Librán Moreno and Jefferson P. Swycaffer have observed, were in decline at the time of a final, all out siege from the East; however, Minas Tirith survived the siege whereas Constantinople did not. Swycaffer adds that Constantinople was famed for the strength of its defences, with its concentric walls. Tolkien's biographer John Garth writes that the White Tree has been likened to the Dry Tree of the 14th century Travels of Sir John Mandeville.

Гондолинмен салыстыру

Лиза Энн Менде «Мифлор» журналында «Сақиналардың Иесі» кітабындағы Минас Тиритті құтқаратын қуанышты еукатастрофаларды – Роханның, содан кейін жау кемелерімен келген Арагорнның соңғы сәттегі көмектерін – «Сильмариллиондағы» Гондолиннің құлауымен және Белериандтың басқа эльф қалаларының толыққанды апаттарымен салыстырады. Ол Толкиннің христиан дінінің Орта жерге тигізген әсерін атап көрсетеді және «Сильмариллиондағы» Зұлымдықтың алғашқы жеңісі «Сақиналардың Иесі» кітабында «Жақсылықтың жеңісінің үйлесімділігімен» аяқталады деп сипаттайды. «Сильмариллионда» Қара Мырза Мелькор оқиғаға және Орта жердің дамуына зор ықпал етеді, ал «Сақиналардың Иесі» кітабында Мелькордың шәкірті, Қара Мырза Саурон жоспарларын іске асыруға жақын болғанымен, сәтсіздікке ұшырайды.

Ойындар

Минас Тириттің бейнесі "Сақиналардың Иесі" атты видео ойындарда пайда болды, мысалы 2003 жылғы "Сақиналардың Иесі: Патшаның оралуы" ойынында Джексонның фильмдік бейнелеуіне тікелей көшірілген.

Өнер

[[Файл:Тед Насмит Гандальф Минас Тиритке аттанды.jpg|thumb|Тед Насмиттің Минас Тиритке аттанған Гандальф суреті қаланың ең толық және шынайы бейнесі ретінде сипатталды, ол көптеген қиял-ғажайып өнердегі әдеміліктерден мүлдем бос. Тутиллдің пікірінше, ең "толық бейнеленген және шынайы көрінетін" картина – Насмиттің "Гандальф Минас Тиритке саяхаттайды", оның фонында "толық сенімді қала" бар, сиқыршы таңертеңгі жарықта оған қарай шапқанда әсем. Ол Насмит өзінің архитектуралық шеберлігін қаланың егжей-тегжейлі суретін салу үшін қолданғанын айтады. Ол Насмиттің Толкиннің Гондорды ежелгі Египет мәдениетімен салыстырған сөздерін зерттегенін жазғанын келтіреді. Тутилл Хоу мен Мюррейдің осы көріністің нұсқаларын салыстырады; Хоу қаланың тек бір бөлігін ғана көрсетеді, бірақ жылқының және аттының көйлектерінің қозғалысын, жарық пен қараңғының күшті үйлесімін, қараңғы тастарға қарсы ақ жылқыны анық бейнелейді. Мюррей де сондай күшті контрастты қолданады, ақ қала қара бұлттарға қарсы тұрады, бірақ "жаппай, қатаң сызықтар мен терең көк түстерді" пайдаланады, ал Хоудың қаласы әр шыңында тулары бар, фовизм стиліндегі дәстүрлі ертегілер қамалына көбірек ұқсайды. Ли оның орнына Минас Тириттің ішіндегі көріністі көрсетеді, "сол жарқыраған мұнаралар мен ақ тас" көрсетеді, Гандальф пен оның атының орнына алдыңғы планға күзетшіні қояды; оның суреті "қаланың қаншалықты зор екендігін" сезінуге мүмкіндік береді, кеш римдік немесе ерте готикалық архитектураның егжей-тегжейіне және перспективасына ерекше назар аударады.